'idea' - search in All Authors, Showing 1 to 500 of 870 hits      Show next 370

1Adamus Scotus, Sermones, 198, 0226D (auctor c.1140–1212)
- 9. In Abisag gratiae divinae idea, sub finem revelandae exprimitur.
2Alanus de Insulis, Anticlaudianus, 210, 0498C (auctor 1128-1203)
Quomodo terrestrem formam coelestis idea Gignit, et in nostram sobolem transscribit abyssum.
3Alanus de Insulis, Anticlaudianus, 210, 0515A (auctor 1128-1203)
Hic erat, ad cuius formam deitatis idea Impressit rebus formas, mundoque figuram.
4Alanus de Insulis, Anticlaudianus, 210, 0548D (auctor 1128-1203)
Hanc formam noys ipsa Deo praesentat, ut eius Formet ad exemplar animam: tunc ille sigillum Sumit, ad ipsius formae vestigia formam Dans animae, vultum qualem deposcit idea, Imprimit exemplo, totas usurpat imago Exemplaris opes, loquiturque figura sigillum Adsunt factori Parcae, cumulantque decorem Facturae, non invidiae livore retractae A donis animae, sed multa dote salutant Ortam, felici claudentes omine fatum.
5Alanus de Insulis, De planctu naturae, 210, 0480B (auctor 1128-1203)
His ergo picturae solertiis Genio solemniter operam impendenti, Veritas tanquam patri filia verecunda ancillatione obsequens assistebat, quae non pruritu aphrodites promiscuo propagata, sed hoc solo Naturae natique geniali osculo fuerat derivata, cum Ilem speculum formarum meditantem, aeternalis salutavit idea, eam iconiae interpretis interventu vicario osculata.
6Albertus Magnus, De homine, 1, 1, 1, 3, 1, 3a, 6; 102 (auctor c.1200–1280)
Sed Plato posuit animam esse numerum ex ipsa idea unius, idest ex una idea et prima magnitudine et prima parvitate compositam.
7Albertus Magnus, De homine, 1a, 2, 2; 91 (auctor c.1200–1280)
Item, quicquid per creationem exivit a deo, illud creatum est secundum ideam et rationem; omnis autem idea et ratio est formae; ergo cuius nulla est forma, illius nulla est idea et ratio; sed materiae secundum quod materia nulla est forma; ergo ipsius nulla est idea nec ratio, igitur erit increata; ergo mundus etiam non incepit per creationem.
8Albertus Magnus, De homine, 1a, 2, 2; 166 (auctor c.1200–1280)
(21) Ad aliud dicendum quod, sicut optime probatur in obiectione in contrarium facta, entitas abstrahi a materia non potest; ante ens enim nihil est secundum rationem , et ideo idea entitatis est idea sub qua creatur materia, quod per hoc probatur, quia prima divisio entis secundum rem est in potentiam et actum.
9Ambrosius Mediolanensis, Hexaemeron, 14, 0124B (auctor 340-397)
respondit: Initium quod et loquor vobis (Ioan. VIII. 25) : et ipsum dedisse gignendis rebus initium, et ipsum esse creatorem mundi, non idea quadam duce imitatorem materiae, ex qua non ad arbitrium suum, sed ad speciem propositam sua opera formaret.
10Anonymus, Adnotationes super Lucanum, 4, 4; 397 (opus c.400)
Alter enim evertit Idam, alter Idea.
11Aristoteles Boetius, Interpretatio Topicorum Aristotelis, 64, 0967A (auctor 480-525)
Non enim erit proprium quod positum est esse proprium, ut quoniam ipsi homini non inest quiescere qua homo est, sed qua idea, non erit hominis proprium quiscere.
12Aristoteles Boetius, Interpretatio Topicorum Aristotelis, 64, 0981A (auctor 480-525)
Non enim est idea ullius apparentis, ipsa autem species ad ipsam speciem videtur dici, ut ipsa concupiscentia ipsius delectationis, et ipsa voluntas ipsius boni.
13Aristoteles Boetius, Interpretatio Topicorum Aristotelis, 64, 0982C (auctor 480-525)
Considerandum et in idea, si aptabitur dictus terminus.
14Aristoteles Boetius, Interpretatio Topicorum Aristotelis, 64, 0982C (auctor 480-525)
Nam in quibusdam non accidit, ut quemadmodum Plato definivit, mortale addens in animalium definitionibus, idea enim non erit mortalis, ut ipse homo; quare non aptabitur ad ideam definitio.
15Aristoteles Boetius, Interpretatio Topicorum Aristotelis, 64, 0982D (auctor 480-525)
Simpliciter autem in quibus apponitur effectivum aut passivum, necesse est dissonare in idea terminum, nam impassibiles et immobiles videntur esse ideae iis qui dicunt ideas esse; adversum hos autem et tales orationes utiles sunt.
16Augustinus Hipponensis Honorius Augu Incertus, De cognitione verae vitae, 40, 1020
CAPUT XXV. Creaturae etiam sunt in Deo. Obiectio solvitur. Carnalis de Deo et mundo cogitatio. Idea sincerior.
17Balde Iacob, Poemata, 3, p11; 174 (auctor 1604-1668)
Horatiani Carminis Idea Divinitatis titulo consecrata est.
18Beda, De ratione computi, 90, 0587D (auctor 672-735)
Nonnullis placet Idus dictas vocabulo Graeco a specie, quia apud illos idea vocatur, quod ea die plenam speciem demonstret.
19Beda, In Evangelium S. Marci, 92, 0252D (auctor 672-735)
Atque idea quia per se non poterant, terrenae potestatis manibus efficere tentabant, ut velut ipsi a morte eius viderentur immunes.
20Beda Incertus, De divisionibus temporum, 90, 0663B (auctor c.820)
Unde vidua, quasi valde, idua, id est valde divisa; aut (ut quidam volunt) vidua, id est a viro divisa. Nonnullis tamen placet, Idus dictas vocabulo Graeco, nempe a specie, quae apud illos idea vocatur, quod ea die plenam speciem luna demonstret.
21Bene Franz von, Elementa medicinae practicae volumen 1, 1, p7, 99; 5 (opus 1833)
Attentio peculiaris dirigenda est in animum aegri; plurimi hoc morbo correpti desperant cito, idea mortis inevitabilis se affligunt, et sic energiam vitae organicae labefactant; ideo conamur animum aegri omnimode erigere, quidquid ideam periculi excitare possit evitare, vultu sereno ac tranquillo spem restituendae sanitatis alere, et augere.
22Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, ind., 2; 1 (opus 1677)
Mens et corpus 1. - 9. Cogitatio, extensio, idea 10. - 13. Mens est idea corporis schol.
23Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 1; XLII (opus 1677)
[in: P. 1. prop. 3.] P. 1. axiom. 6. Idea vera debet cum suo ideato convenire.
24Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 2; XLII (opus 1677)
[in: P. 2. prop. 11.] P. 2. axiom. 3. Modi cogitandi, ut amor, cupiditas vel quicumque nomine affectus animi insigniuntur, non dantur, nisi in eodem individuo detur idea rei amatae, desideratae, etc.
25Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 2; XLII (opus 1677)
At idea dari potest, quamvis nullus alius detur cogitandi modus.
26Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 2; XLII (opus 1677)
P. 2. prop. 3. In Deo datur necessario idea tam eius essentiae, quam omnium, quae ex ipsius essentia necessario sequuntur.
27Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 2; XLII (opus 1677)
P. 2. prop. 4. Idea Dei, ex qua infinita infinitis modis sequuntur, unica tantum esse potest.
28Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 2; XLII (opus 1677)
Hinc sequitur, quod Dei cogitandi potentia aequalis est ipsius actuali agendi potentiae; hoc est, quicquid ex infinita Dei natura sequitur formaliter, id omne ex Dei idea eodem ordine eademque connexione sequitur in Deo obiective.
29Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 2; XLII (opus 1677)
[in: P. 2. prop. 8., prop. 12. schol., prop. 21. schol., P. 3. prop. 2. schol., etiam in: Ep. 66. §. 4., Ep. 67. §. 1., Ep. 68. §. 1.] P. 2. prop. 8. Ideae rerum singularium sive modorum non existentium ita debent comprehendi in Dei infinita idea, ac rerum singularium sive modorum essentiae formales in Dei attributis continentur.
30Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 2; XLII (opus 1677)
Hinc sequitur, quod, quamdiu res singulares non existunt, nisi quatenus in Dei attributis comprehenduntur, earum esse obiectivum sive ideae non existunt, nisi quatenus infinita Dei idea existit; et ubi res singulares dicuntur existere, non tantum quatenus in Dei attributis comprehenduntur, sed quatenus etiam durare dicuntur, earum ideae etiam existentiam, per quam durare dicuntur, involvent.
31Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 2; XLII (opus 1677)
[in: P. 2. prop. 9., P. 3. prop. 11. schol.] P. 2. prop. 9. Idea rei singularis actu existentis Deum pro causa habet, non quatenus infinitus est, sed quatenus alia rei singularis actu existentis idea affectus consideratur, cuius etiam Deus est causa, quatenus alia tertia affectus est, et sic in infinitum.
32Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 2; XLII (opus 1677)
P. 2. prop. 11. Primum, quod actuale mentis humanae esse constituit, nihil aliud est, quam idea rei alicuius singularis actu existentis.
33Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 2; XLII (opus 1677)
P. 2. prop. 12. Quicquid in obiecto ideae humanam mentem constituentis contingit, id ab humana mente debet percipi, sive eius rei dabitur in mente necessario idea: hoc est, si obiectum ideae humanam mentem constituentis sit corpus, nihil in eo corpore poterit contingere, quod a mente non percipiatur.
34Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 2; XLII (opus 1677)
[in: P. 3. prop. 11., P. 4. prop. 38.] P. 2. prop. 15. Idea, quae esse formale humanae mentis constituit, non est simplex, sed ex plurimis ideis composita.
35Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 2; XLII (opus 1677)
[in: P. 3. prop. 3.] P. 2. prop. 16. Idea cuiuscumque modi, quo corpus humanum a corporibus externis afficitur, involvere debet naturam corporis humani et simul naturam corporis externi.
36Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 2; XLII (opus 1677)
[in: P. 2. prop. 23., prop. 29. coroll., prop. 43. schol., prop. 47., P. 3. prop. 30., prop. 53.] P. 2. prop. 20. Mentis humanae datur etiam in Deo idea, sive cognitio, quae in Deo eodem modo sequitur et ad Deum eodem modo refertur, ac idea sive cognitio corporis humani.
37Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 2; XLII (opus 1677)
[in: P. 2. prop. 22., prop. 23., prop. 43.] P. 2. prop. 21. Haec mentis idea eodem modo unita est menti, ac ipsa mens unita est corpori.
38Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 2; XLII (opus 1677)
[in: P. 2. prop. 28., prop. 36.] P. 2. prop. 25. Idea cuiuscumque affectionis corporis humani adaequatam corporis externi cognitionem non involvit.
39Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 2; XLII (opus 1677)
P. 2. prop. 27. Idea cuiuscumque affectionis corporis humani adaequatam ipsius humani corporis cognitionem non involvit.
40Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 2; XLII (opus 1677)
Idea, quae naturam mentis humanae constituit, demonstratur non esse in se sola considerata clara et distincta.
41Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 2; XLII (opus 1677)
[in:P. 2. prop. 29. coroll.] P. 2. prop. 29. Idea ideae cuiuscumque affectionis corporis humani adaequatam humanae mentis cognitionem non involvit.
42Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 2; XLII (opus 1677)
[in: P. 2. prop. 35., P. 4. prop. 1.] P. 2. prop. 34. Omnis idea, quae in nobis est absoluta sive adaequata et perfecta, vera est.
43Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 2; XLII (opus 1677)
[in: P. 2. prop. 40. schol. 2., P. 3. prop. 3.] P. 2. prop. 39. Id quod corpori humano et quibusdam corporibus externis, a quibus corpus humanum affici solet, commune est, et proprium, quodque in cuiuscumque horum parte aeque ac in toto est, eius etiam idea erit in mente adaequata.
44Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 2; XLII (opus 1677)
[in: P. 4. prop. 62., P. 5. prop. 29.] P. 2. prop. 45. Unaquaeque cuiuscumque corporis, vel rei singularis actu existentis idea Dei aeternam et infinitam essentiam necessario involvit.
45Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 2; XLII (opus 1677)
[in: P. 5. prop. 29. schol.] P. 2. prop. 46. Cognitio aeternae et infinitae essentiae Dei, quam unaquaeque idea involvit, est adaequata et perfecta.
46Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 2; XLII (opus 1677)
[in: P. 2. prop. 49. coroll.] P. 2. prop. 49. In mente nulla datur volitio sive affirmatio et negatio praeter illam, quam idea, quatenus idea est, involvit.
47Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 3; XLII (opus 1677)
[in: P. 3. prop. 11. schol., prop. 27. coroll. 3., prop. 28., prop. 37., prop. 39. schol., prop. 55. coroll. 2.,prop. 56., prop. 57., prop. 58., aff. defin. 1., P. 4. prop. 19., prop. 26.] P. 3. prop. 10. Idea, quae corporis nostri existentiam secludit, in nostra mente dari nequit, sed eidem est contraria.
48Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 3; XLII (opus 1677)
[in: P. 3. prop. 11. schol., P. 4. prop. 20. schol.] P. 3. prop. 11. Quicquid corporis nostri agendi potentiam auget vel minuit, iuvat vel coercet, eiusdem rei idea mentis nostrae cogitandi potentiam auget vel minuit, iuvat vel coercet.
49Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 3; XLII (opus 1677)
[in: P. 3. prop. 31. schol., prop. 53. coroll., aff. defin. 44., P. 4. prop. 37. schol. 2., etiam in:TP cap. 2. art. 24.] P. 3. prop. 30. Si quis aliquid egit, quod reliquos laetitia afficere imaginatur, is laetitia concomitante idea sui, tanquam causa, afficietur, sive se ipsum cum laetitia contemplabitur.
50Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 3; XLII (opus 1677)
P. 3. prop. 46. Si quis ab aliquo cuiusdam classis, sive nationis a sua diversae, laetitia vel tristitia affectus fuerit, concomitante eius idea sub nomine universali classis vel nationis tanquam causa, is non tantum illum, sed omnes eiusdem classis vel nationis amabit vel odio habebit.
51Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 3; XLII (opus 1677)
Affectus, qui animi pathema dicitur, est confusa idea, qua mens maiorem vel minorem sui corporis vel alicuius eius partis existendi vim, quam antea, affirmat, et qua data ipsa mens ad hoc potius, quam ad illud cogitandum determinatur.
52Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 3; XLII (opus 1677)
defin. 6. Amor est laetitia concomitante idea causae externae.
53Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 3; XLII (opus 1677)
defin. 7. Odium est tristitia concomitante idea causae externae.
54Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 3; XLII (opus 1677)
defin. 8. Propensio est laetitia concomitante idea alicuius rei, quae per accidens causa est laetitiae.
55Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 3; XLII (opus 1677)
defin. 9. Aversio est tristitia concomitante idea alicuius rei, quae per accidens causa est tristitiae.
56Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 3; XLII (opus 1677)
defin. 12. Spes est inconstans laetitia orta ex idea rei futurae vel praeteritae, de cuius eventu aliquatenus dubitamus.
57Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 3; XLII (opus 1677)
defin. 13. Metus est inconstans tristitia orta ex idea rei futurae vel praeteritae, de cuius eventu aliquatenus dubitamus.
58Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 3; XLII (opus 1677)
defin. 14. Securitas est laetitia orta ex idea rei futurae vel praeteritae, de qua dubitandi causa sublata est.
59Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 3; XLII (opus 1677)
defin. 15. Desperatio est tristitia orta ex idea rei futurae vel praeteritae, de qua dubitandi causa sublata est.
60Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 3; XLII (opus 1677)
defin. 16. Gaudium est laetitia concomitante idea rei praeteritae, quae praeter spem evenit.
61Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 3; XLII (opus 1677)
defin. 17. Conscientiae morsus est tristitia concomitante idea rei praeteritae, quae praeter spem evenit.
62Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 3; XLII (opus 1677)
defin. 18. Commiseratio est tristitia concomitante idea mali, quod alteri, quem nobis similem esse imaginamur, evenit.
63Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 3; XLII (opus 1677)
defin. 27. Poenitentia est tristitia concomitante idea alicuius facti, quod nos ex libero mentis decreto fecisse credimus.
64Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 3; XLII (opus 1677)
defin. 30. Gloria est laetitia concomitante idea alicuius nostrae actionis, quam alios laudare imaginamur.
65Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 3; XLII (opus 1677)
defin. 31. Pudor est tristitia concomitante idea alicuius actionis, quam alios vituperare imaginamur.
66Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 4; XLII (opus 1677)
[in: P. 4. prop. 3., prop. 7., P. 5. prop. 37. schol.] P. 4. prop. 1. Nihil, quod idea falsa positivum habet, tollitur praesentia veri, quatenus verum.
67Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 4; XLII (opus 1677)
[in: P. 4. prop. 63. coroll., P. 5. prop. 4. schol.] P. 4. prop. 62. Quatenus mens ex rationis dictamine res concipit, aeque afficitur, sive idea sit rei futurae vel praeteritae, sive praesentis.
68Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 5; XLII (opus 1677)
[in: P. 5. prop. 29., prop. 31., prop. 34.,prop. 38. schol., prop. 40. coroll.] P. 5. prop. 22. In Deo tamen datur necessario idea, quae huius et illius corporis humani essentiam sub aeternitatis specie exprimit.
69Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, index, 5; XLII (opus 1677)
P. 5. prop. 32. Quicquid intelligimus tertio cognitionis genere, eo delectamur, et quidem concomitante idea Dei tamquam causa.
70Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 1, ax.; 6 (opus 1677)
VI. Idea vera debet cum suo ideato convenire.
71Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 1, prop., XXI; 8 (opus 1677)
Datur igitur cogitatio non constituens ideam Dei, ac propterea ex eius natura, quatenus est absoluta cogitatio, non sequitur necessario idea Dei (concipitur enim ideam Dei constituens et non constituens); quod est contra hypothesin.
72Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 1, prop., XXI; 9 (opus 1677)
Quare si idea Dei in cogitatione, aut aliquid (perinde est, quicquid sumatur, quandoquidem demonstratio universalis est) in aliquo Dei attributo ex necessitate absolutae naturae ipsius attributi sequatur, id debet necessario esse infinitum; quod erat primum.
73Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 1, prop., XXI; 13 (opus 1677)
idea Dei in cogitatione, eaque supponatur aliquando non exstitisse, vel non exstitura.
74Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 1, prop., XXI; 15 (opus 1677)
Quare ultra limites durationis ideae Dei (supponitur enim aliquando non exstitisse, aut non exstitura) cogitatio sine idea Dei existere debebit; atqui hoc est contra hypothesin; supponitur enim, ex data cogitatione necessario sequi ideam Dei.
75Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 1, prop., XXI; 16 (opus 1677)
Ergo idea Dei in cogitatione, aut aliquid quod necessario ex absoluta natura alicuius attributi Dei sequitur, non potest determinatam habere durationem, sed per idem attributum aeternum est; quod erat secundum.
76Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 1, prop., XXX; 2 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. Idea vera debet convenire cum suo ideato (per axiom. 6.), hoc est (ut per se notum) id, quod in intellectu obiective continetur, debet necessario in natura dari.
77Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, ax.; XXXVI (opus 1677)
III. Modi cogitandi, ut amor, cupiditas, vel quicumque nomine affectus animi insigniuntur, non dantur nisi in eodem individuo detur idea rei amatae, desideratae, etc.
78Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, ax.; XXXVI (opus 1677)
At idea dari potest, quamvis nullus alius detur cogitandi modus.
79Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., III; 1 (opus 1677)
In Deo datur necessario idea tam eius essentiae, quam omnium, quae ex ipsius essentia necessario sequuntur.
80Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., III; 4 (opus 1677)
Ergo datur necessario talis idea, et (per prop. 15. P. 1.) non nisi in Deo.
81Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., IV; 1 (opus 1677)
Idea Dei, ex qua infinita infinitis modis sequuntur, unica tantum esse potest.
82Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., IV; 4 (opus 1677)
Ergo idea Dei, ex qua infinita infinitis modis sequuntur, unica tantum esse potest.
83Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., VII; 2 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. Patet ex axiom. 4. P. 1. Nam cuiuscumque causati idea a cognitione causae, cuius est effectus, dependet.
84Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., VII; 3 (opus 1677)
COROLLARIUM. Hinc sequitur, quod Dei cogitandi potentia aequalis est ipsius actuali agendi potentiae; hoc est, quicquid ex infinita Dei natura sequitur formaliter, id omne ex Dei idea eodem ordine eademque connexione sequitur in Deo obiective.
85Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., VII; 5 (opus 1677)
Sic etiam modus extensionis et idea illius modi una eademque est res, sed duobus modis expressa; quod quidam Hebraeorum quasi per nebulam vidisse videntur, qui scilicet statuunt, Deum, Dei intellectum resque ab ipso intellectas unum et idem esse.
86Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., VII; 8 (opus 1677)
circulus in natura existens et idea circuli existentis, quae etiam in Deo est, una eademque est res, quae per diversa attributa explicatur.
87Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., VIII; 1 (opus 1677)
Ideae rerum singularium sive modorum non existentium ita debent comprehendi in Dei infinita idea, ac rerum singularium sive modorum essentiae formales in Dei attributis continentur.
88Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., VIII; 5 (opus 1677)
COROLLARIUM. Hinc sequitur, quod, quamdiu res singulares non existunt, nisi quatenus in Dei attributis comprehenduntur, earum esse obiectivum sive ideae non existunt, nisi quatenus infinita Dei idea existit; et ubi res singulares dicuntur existere, non tantum quatenus in Dei attributis comprehenduntur, sed quatenus etiam durare dicuntur, earum ideae etiam existentiam, per quam durare dicuntur, involvent.
89Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., VIII; 9 (opus 1677)
Attamen nullum eorum potest dici existere, nisi quatenus circulus existit, nec etiam alicuius horum rectangulorum idea potest dici existere, nisi quatenus in circuli idea comprehenditur.
90Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., VIII; 11 (opus 1677)
Sane eorum etiam ideae iam non tantum existunt, quatenus solummodo in circuli idea comprehenduntur; sed etiam quatenus illorum rectangulorum existentiam involvunt, quo fit, ut a reliquis reliquorum rectangulorum ideis distinguantur.
91Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., IX; 1 (opus 1677)
Idea rei singularis actu existentis Deum pro causa habet, non quatenus infinitus est, sed quatenus alia rei singularis actu existentis idea affectus consideratur, cuius etiam Deus est causa, quatenus alia tertia affectus est, et sic in infinitum.
92Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., IX; 2 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. Idea rei singularis actu existentis modus singularis cogitandi est et a reliquis distinctus (per coroll. et schol. prop. 8. huius); adeoque (per prop. 6. huius) Deum, quatenus est tantum res cogitans, pro causa habet.
93Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., IX; 5 (opus 1677)
Ergo unius singularis ideae alia idea sive Deus, quatenus alia idea affectus consideratur, est causa, et huius etiam, quatenus alia affectus est, et sic in infinitum.
94Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., IX; 7 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. Quicquid in obiecto cuiuscumque ideae contingit, eius datur in Deo idea (per prop. 3. huius), non quatenus infinitus est, sed quatenus alia rei singularis idea affectus consideratur (per prop. praeced.), sed (per prop. 7. huius) ordo et connexio idearum idem est, ac ordo et connexio rerum.
95Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XI; 1 (opus 1677)
Primum, quod actuale mentis humanae esse constituit, nihil aliud est, quam idea rei alicuius singularis actu existentis.
96Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XI; 2 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. Essentia hominis (per coroll. prop. praeced.) a certis Dei attributorum modis constituitur; nempe (per axiom. 2 huius) a modis cogitandi, quorum omnium (per axiom. 3. huius) idea natura prior est, et ea data reliqui modi (quibus scilicet idea natura prior est) in eodem debent esse individuo (per axiom. 3. huius).
97Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XI; 3 (opus 1677)
Atque adeo idea primum est, quod humanae mentis esse constituit.
98Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XI; 4 (opus 1677)
At non idea rei non existentis; nam tum (per coroll. prop. 8. huius) ipsa idea non posset dici existere.
99Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XI; 5 (opus 1677)
Erit ergo idea rei actu existentis.
100Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XI; 9 (opus 1677)
Ergo primum, quod esse humanae mentis actuale constituit, est idea rei singularis actu existentis.
101Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XII; 1 (opus 1677)
Quicquid in obiecto ideae humanam mentem constituentis contingit, id ab humana mente debet percipi, sive eius rei dabitur in mente necessario idea: hoc est, si obiectum ideae humanam mentem constituentis sit corpus, nihil in eo corpore poterit contingere, quod a mente non percipiatur.
102Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XII; 2 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. Quicquid enim in obiecto cuiuscumque ideae contingit, eius rei datur necessario in Deo cognitio (per coroll. prop. 9. huius), quatenus eiusdem obiecti idea affectus consideratur, hoc est (per prop. 11. huius), quatenus mentem alicuius rei constituit.
103Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XIII; 5 (opus 1677)
Deinde, si praeter corpus etiam aliud esset mentis obiectum, cum nihil (per prop. 36. P. 1.) existat, ex quo aliquis effectus non sequatur, deberet (per prop. 12 huius) necessario alicuius eius effectus idea in mente nostra dari.
104Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XIII; 6 (opus 1677)
Atqui (per axiom. 5. huius) nulla eius idea datur.
105Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XIII; 12 (opus 1677)
Nam cuiuscumque rei datur necessario in Deo idea, cuius Deus est causa, eodem modo, ac humani corporis ideae: atque adeo, quicquid de idea humani corporis diximus, id de cuiuscumque rei idea necessario dicendum est.
106Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XV; 1 (opus 1677)
Idea, quae esse formale humanae mentis constituit, non est simplex, sed ex plurimis ideis composita.
107Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XV; 2 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. Idea, quae esse formale humanae mentis constituit, est idea corporis (per prop. 13. huius), quod (per postul. 1.) ex plurimis valde compositis individuis componitur.
108Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XV; 3 (opus 1677)
At cuiuscumque individui corpus componentis datur necessario (per coroll. prop. 8. huius) in Deo idea.
109Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XV; 4 (opus 1677)
Ergo (per prop. 7. huius) idea corporis humani ex plurimis hisce partium componentium ideis est composita.
110Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XVI; 1 (opus 1677)
Idea cuiuscumque modi, quo corpus humanum a corporibus externis afficitur, involvere debet naturam corporis humani et simul naturam corporis externi.
111Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XVI; 3 (opus 1677)
Quare eorum idea (per axiom. 4. P. 1.) utriusque corporis naturam necessario involvet.
112Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XVI; 4 (opus 1677)
Adeoque idea cuiuscumque modi, quo corpus humanum a corpore externo afficitur, corporis humani, et corporis externi naturam involvit.
113Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XVII; 18 (opus 1677)
Atque hic, ut, quid sit error, indicare incipiam, notetis velim, mentis imaginationes in se spectatas nihil erroris continere, sive mentem ex eo, quod imaginatur, non errare; sed tantum quatenus consideratur, carere idea, quae existentiam illarum rerum, quas sibi praesentes imaginatur, secludat.
114Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XIX; 2 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. Mens enim humana est ipsa idea sive cognitio corporis humani (per prop. 13. huius), quae (per prop. 9. huius) in Deo quidem est, quatenus alia rei singularis idea affectus consideratur; vel quia (per postul. 4.) corpus humanum plurimis corporibus indiget, a quibus continuo quasi regeneratur, et ordo et connexio idearum idem est (per prop. 7. huius) ac ordo et connexio causarum, erit haec idea in Deo, quatenus plurimarum rerum singularium ideis affectus consideratur.
115Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XX; 1 (opus 1677)
Mentis humanae datur etiam in Deo idea, sive cognitio, quae in Deo eodem modo sequitur et ad Deum eodem modo refertur, ac idea sive cognitio corporis humani.
116Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XX; 2 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. Cogitatio attributum Dei est (per prop. 1. huius); adeoque (per prop. 3. huius) tam eius, quam omnium eius affectionum, et consequenter (per prop. 11. huius) mentis etiam humanae debet necessario in Deo dari idea.
117Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XX; 3 (opus 1677)
Deinde haec mentis idea sive cognitio non sequitur in Deo dari, quatenus infinitus; sed quatenus alia rei singularis idea affectus est (per prop. 9. huius).
118Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XX; 5 (opus 1677)
Sequitur ergo haec mentis idea, sive cognitio in Deo, et ad Deum eodem modo refertur, ac idea sive cognitio corporis.
119Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XXI; 1 (opus 1677)
Haec mentis idea eodem modo unita est menti, ac ipsa mens unita est corpori.
120Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XXI; 2 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. Mentem unitam esse corpori ex eo ostendimus, quod scilicet corpus mentis sit obiectum (vide prop. 12. et 13. huius); adeoque per eandem illam rationem idea mentis cum suo obiecto, hoc est, cum ipsa mente eodem modo unita esse debet, ac ipsa mens unita est corpori.
121Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XXI; 7 (opus 1677)
Quare mentis idea et ipsa mens una eademque est res, quae sub uno eodemque attributo, nempe cogitationis, concipitur.
122Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XXI; 8 (opus 1677)
Mentis, inquam, idea et ipsa mens in Deo eadem necessitate ex eadem cogitandi potentia sequuntur dari.
123Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XXI; 9 (opus 1677)
Nam revera idea mentis, hoc est, idea ideae nihil aliud est, quam forma ideae, quatenus haec ut modus cogitandi absque relatione ad obiectum consideratur.
124Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XXIII; 2 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. Mentis idea sive cognitio (per prop. 20. huius) in Deo eodem modo sequitur et ad Deum eodem modo refertur, ac corporis idea sive cognitio.
125Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XXIV; 4 (opus 1677)
Adeoque (per prop. 3. huius) cuiuscumque partis idea sive cognitio in Deo erit, et quidem (per prop. 9. huius) quatenus affectus consideratur alia idea rei singularis, quae res singularis ipsa parte ordine naturae prior est (per prop. 7. huius).
126Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XXV; 1 (opus 1677)
Idea cuiuscumque affectionis corporis humani adaequatam corporis externi cognitionem non involvit.
127Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XXV; 3 (opus 1677)
At quatenus externum corpus individuum est, quod ad corpus humanum non refertur, eius idea sive cognitio in Deo est (per prop. 9. huius), quatenus Deus affectus consideratur alterius rei idea, quae (per prop. 7. huius) ipso corpore externo prior est natura.
128Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XXV; 4 (opus 1677)
Quare corporis externi adaequata cognitio in Deo non est, quatenus ideam affectionis humani corporis habet, sive idea affectionis corporis humani adaequatam corporis externi cognitionem non involvit.
129Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XXVI; 2 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. Si a corpore aliquo externo corpus humanum nullo modo affectum est, ergo (per prop. 7. huius) nec idea corporis humani, hoc est (per prop. 13. huius) nec mens humana idea existentiae illius corporis ullo etiam modo affecta est, sive existentiam illius corporis externi ullo modo percipit.
130Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XXVII; 1 (opus 1677)
Idea cuiuscumque affectionis corporis humani adaequatam ipsius humani corporis cognitionem non involvit.
131Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XXVII; 2 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. Quaelibet idea cuiuscumque affectionis humani corporis eatenus naturam corporis humani involvit, quatenus ipsum humanum corpus certo quodam modo affici consideratur (vide prop. 16. huius).
132Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XXVII; 3 (opus 1677)
At quatenus corpus humanum individuum est, quod multis aliis modis affici potest, eius idea etc.
133Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XXVIII; 6 (opus 1677)
Q.E.D. SCHOLIUM. Idea, quae naturam mentis humanae constituit, demonstratur eodem modo non esse in se sola considerata clara et distincta; ut etiam idea mentis humanae, et ideae idearum affectionum corporis humani, quatenus ad solam mentem referuntur, quod unusquisque facile videre potest.
134Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XXIX; 1 (opus 1677)
Idea ideae cuiuscumque affectionis corporis humani adaequatam humanae mentis cognitionem non involvit.
135Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XXIX; 2 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. Idea enim affectionis corporis humani (per prop. 27. huius) adaequatam ipsius corporis cognitionem non involvit, sive eius naturam adaequate non exprimit, hoc est (per prop. 13. huius) cum natura mentis non convenit adaequate.
136Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XXIX; 3 (opus 1677)
Adeoque (per axiom. 6. P. 1.) huius ideae idea adaequate humanae mentis naturam non exprimit, sive adaequatam eius cognitionem non involvit.
137Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XXXIV; 1 (opus 1677)
Omnis idea, quae in nobis est absoluta sive adaequata et perfecta, vera est.
138Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XXXIV; 2 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. Cum dicimus, dari in nobis ideam adaequatam et perfectam, nihil aliud dicimus (per coroll. prop. 11. huius) quam quod in Deo, quatenus nostrae mentis essentiam constituit, detur idea adaequata et perfecta, et consequenter (per prop. 32. huius) nihil aliud dicimus, quam quod talis idea sit vera.
139Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XXXV; 8 (opus 1677)
Haec ergo est eorum libertatis idea, quod suarum actionum nullam cognoscant causam.
140Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XXXVIII; 4 (opus 1677)
Nam eius idea (per coroll. prop. 7. huius) erit necessario in Deo adaequata, tam quatenus ideam corporis humani, quam quatenus ideas habet eiusdem affectionum, quae (per prop. 16., 25. et 27. huius) tam corporis humani, quam corporum externorum naturam ex parte involvunt, hoc est (per prop. 12. et 13. huius) haec idea erit necessario in Deo adaequata, quatenus mentem humanam constituit, sive quatenus ideas habet, quae in mente humana sunt.
141Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XXXIX; 1 (opus 1677)
Id quod corpori humano et quibusdam corporibus externis, a quibus corpus humanum affici solet, commune est, et proprium, quodque in cuiuscumque horum parte aeque ac in toto est, eius etiam idea erit in mente adaequata.
142Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XXXIX; 3 (opus 1677)
Ipsius A dabitur in Deo idea adaequata (per coroll. prop. 7. huius) tam quatenus ideam corporis humani, quam quatenus positorum corporum externorum ideas habet.
143Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XXXIX; 4 (opus 1677)
Ponatur iam humanum corpus a corpore externo affici per id quod cum eo habet commune, hoc est, ab A. Huius affectionis idea proprietatem A involvet (per prop. 16. huius); atque adeo (per idem coroll. prop. 7. huius) idea huius affectionis, quatenus proprietatem A involvit, erit in Deo adaequata, quatenus idea corporis humani affectus est, hoc est (per prop. 13. huius) quatenus mentis humanae naturam constituit.
144Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XXXIX; 5 (opus 1677)
Adeoque (per coroll. prop. 11. huius) haec idea est etiam in mente humana adaequata.
145Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XL; 3 (opus 1677)
Nam cum dicimus, in mente humana ideam sequi ex ideis, quae in ipsa sunt adaequatae, nihil aliud dicimus (percoroll. prop. 11. huius) quam quod in ipso divino intellectu detur idea, cuius Deus est causa, non quatenus infinitus est, nec quatenus plurimarum rerum singularium ideis affectus est; sed quatenus tantum humanae mentis essentiam constituit.
146Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XL; 36 (opus 1677)
Atque hoc cognoscendi genus procedit ab adaequata idea essentiae formalis quorundam Dei attributorum ad adaequatam cognitionem essentiae rerum.
147Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XLIII; 2 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. Idea vera in nobis est illa, quae in Deo, quatenus per naturam mentis humanae explicatur, est adaequata (per coroll. prop. 11. huius).
148Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XLIII; 3 (opus 1677)
Ponamus itaque, dari in Deo, quatenus per naturam mentis humanae explicatur, ideam adaequatam A. Huius ideae debet necessario dari etiam in Deo idea, quae ad Deum eodem modo refertur, ac idea A (per prop. 20. huius, cuius demonstratio universalis est).
149Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XLIII; 4 (opus 1677)
At idea A ad Deum referri supponitur, quatenus per naturam mentis humanae explicatur; ergo etiam idea ideae A ad Deum eodem modo debet referri, hoc est (per idem coroll. prop. 11. huius) haec adaequata idea ideae A erit in ipsa mente, quae ideam adaequatam A habet; adeoque qui adaequatam habet ideam, sive (per prop. 34. huius) qui vere rem cognoscit, debet simul suae cognitionis adaequatam habere ideam, sive veram cognitionem, hoc est (ut per se manifestum) debet simul esse certus.
150Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XLIII; 6 (opus 1677)
prop. 21. huius explicui, quid sit idea ideae.
151Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XLIII; 14 (opus 1677)
Deinde quid idea vera clarius et certius dari potest, quod norma sit veritatis?
152Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XLIII; 16 (opus 1677)
Atque his me ad has quaestiones respondisse puto; nempe, si idea vera, quatenus tantum dicitur cum suo ideato convenire, a falsa distinguitur, nihil ergo realitatis, aut perfectionis idea vera habet prae falsa (quandoquidem per solam denominationem extrinsecam distinguuntur), et consequenter neque etiam homo, qui veras, prae illo, qui falsas tantum ideas habet?
153Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XLV; 1 (opus 1677)
Unaquaeque cuiuscumque corporis, vel rei singularis actu existentis idea Dei aeternam et infinitam essentiam necessario involvit.
154Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XLV; 2 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. Idea rei singularis actu existentis ipsius rei tam essentiam, quam existentiam necessario involvit (per coroll. prop. 8. huius).
155Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XLVI; 1 (opus 1677)
Cognitio aeternae et infinitae essentiae Dei, quam unaquaeque idea involvit, est adaequata et perfecta.
156Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XLVI; 4 (opus 1677)
universalis est, et sive res ut pars, sive ut totum consideretur, eius idea sive totius sit sive partis (per prop. praeced.), Dei aeternam et infinitam essentiam involvet.
157Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XLVIII; 8 (opus 1677)
Inquirendum, inquam, est, an in mente alia affirmatio et negatio detur praeter illam, quam idea, quatenus idea est, involvit, qua de re vide seq.
158Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XLIX; 1 (opus 1677)
In mente nulla datur volitio sive affirmatio et negatio praeter illam, quam idea, quatenus idea est, involvit.
159Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XLIX; 4 (opus 1677)
Haec affirmatio conceptum, sive ideam trianguli involvit, hoc est, sine idea trianguli non potest concipi.
160Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XLIX; 6 (opus 1677)
Deinde haec affirmatio (per axiom. 3. huius) non potest etiam sine idea trianguli esse.
161Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XLIX; 7 (opus 1677)
Haec ergo affirmatio sine idea trianguli nec esse, nec concipi potest.
162Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XLIX; 8 (opus 1677)
Porro haec trianguli idea hanc eandem affirmationem involvere debet, nempe, quod tres eius anguli aequentur duobus rectis.
163Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XLIX; 9 (opus 1677)
Quare et vice versa haec trianguli idea sine hac affirmatione nec esse nec concipi potest; adeoque (per defin. 2. huius) haec affirmatio ad essentiam ideae trianguli pertinet, nec aliud praeter ipsam est.
164Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XLIX; 13 (opus 1677)
At singularis volitio et idea (per prop. praeced.) unum et idem sunt.
165Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XLIX; 17 (opus 1677)
Quare idea falsa, quatenus falsa est, certitudinem non involvit.
166Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XLIX; 32 (opus 1677)
Quippe qui putant ideas consistere in imaginibus, quae in nobis ex corporum occursu formantur, sibi persuadent, ideas illas rerum, quarum similem nullam imaginem formare possumus, non esse ideas, sed tantum figmenta, quae ex libero voluntatis arbitrio fingimus; ideas igitur veluti picturas in tabula mutas, aspiciunt, et hoc praeiudicio praeoccupati non vident, ideam, quatenus idea est, affirmationem aut negationem involvere.
167Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XLIX; 33 (opus 1677)
Deinde qui verba confundunt cum idea, vel cum ipsa affirmatione, quam idea involvit, putant se posse contra id, quod sentiunt, velle; quando aliquid solis verbis contra id, quod sentiunt, affirmant aut negant.
168Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XLIX; 68 (opus 1677)
Atque his puto me ad tertiam etiam obiectionem respondisse, nempe quod voluntas universale quid sit, quod de omnibus ideis praedicatur, quodque id tantum significat, quod omnibus ideis commune est, nempe affirmationem, cuius propterea adaequata essentia, quatenus sic abstracte concipitur, debet esse in unaquaque idea, et hac ratione tantum in omnibus eadem; sed non quatenus consideratur essentiam ideae constituere; nam eatenus singulares affirmationes aeque inter se differunt, ac ipsae ideae.
169Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 2, prop., XLIX; 71 (opus 1677)
affirmatio, quam idea circuli ab illa, quam idea trianguli involvit, aeque differt, ac idea circuli ab idea trianguli.
170Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., I; 4 (opus 1677)
Deinde ex data quacumque idea aliquis effectus sequi necessario debet (per prop. 36. P. 1.), cuius effectus Deus causa est adaequata (videdefin. 1. huius), non quatenus infinitus est, sed quatenus data illa idea affectus consideratur (videprop. 9. P. 2.).
171Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., I; 5 (opus 1677)
At eius effectus, cuius Deus est causa, quatenus affectus est idea, quae in alicuius mente est adaequata, illa eadem mens est causa adaequata (per coroll. prop. 11. P. 2.).
172Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., I; 7 (opus 1677)
Deinde quicquid necessario sequitur ex idea, quae in Deo est adaequata, non quatenus mentem unius hominis tantum, sed quatenus aliarum rerum mentes simul cum eiusdem hominis mente in se habet, eius (per idem coroll. prop. 11 P. 2.) illius hominis mens non est causa adaequata, sed partialis.
173Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., II; 40 (opus 1677)
Quod si eo usque insanire non libet, necessario concedendum est, hoc mentis decretum, quod liberum esse creditur, ab ipsa imaginatione sive memoria non distingui, nec aliud esse praeter illam affirmationem, quam idea, quatenus idea est, necessario involvit.
174Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., III; 2 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. Primum, quod mentis essentiam constituit, nihil aliud est, quam idea corporis actu existentis (per prop. 11. et 13. P. 2.), quae (per prop. 15. P. 2.) ex multis aliis componitur, quarum quaedam (per coroll. prop. 38. P. 2.) sunt adaequatae, quaedam autem inadaequatae (per coroll. prop. 29. P. 2.).
175Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., III; 3 (opus 1677)
Quicquid ergo ex mentis natura sequitur et cuius mens causa est proxima, per quam id debet intelligi, necessario ex idea adaequata vel inadaequata sequi debet.
176Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., X; 1 (opus 1677)
Idea, quae corporis nostri existentiam secludit, in nostra mente dari nequit, sed eidem est contraria.
177Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., X; 3 (opus 1677)
Adeoque neque eius rei idea potest in Deo dari, quatenus nostri corporis ideam habet (per coroll. prop. 9. P. 2.), hoc est (per prop. 11. et 13. P. 2.) eius rei idea in nostra mente dari nequit; sed contra, quoniam (per prop. 11. et 13. P. 2.) primum, quod mentis essentiam constituit, est idea corporis actu existentis, primum et praecipuum nostrae mentis conatus est (per prop. 7. huius) corporis nostri existentiam affirmare.
178Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., X; 4 (opus 1677)
Atque adeo idea, quae corporis nostri existentiam negat, nostrae menti est contraria etc.
179Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., XI; 1 (opus 1677)
Quicquid corporis nostri agendi potentiam auget vel minuit, iuvat vel coercet, eiusdem rei idea mentis nostrae cogitandi potentiam auget vel minuit, iuvat vel coercet.
180Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., XI; 9 (opus 1677)
Sed antequam ulterius pergam, lubet hic fusiusprop. 10. huiusexplicare, ut clarius intelligatur, qua ratione idea ideae sit contraria.
181Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., XI; 19 (opus 1677)
Nam (per prop. 6. P. 2.) causa, cur mens corporis existentiam affirmat, non est, quia corpus existere incepit (quare, per eandem rationem nec ipsius corporis existentiam affirmare desinit quia corpus esse desinit); sed (per prop. 8. P. 2.) hoc ab alia idea oritur, quae nostri corporis, et consequenter nostrae mentis praesentem existentiam secludit; quaeque adeo ideae, quae nostrae mentis essentiam constituit, est contraria.
182Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., XIII; 5 (opus 1677)
Nempe amor nihil aliud est, quam laetitia concomitante idea causae externae et odium nihil aliud quam tristitia concomitante idea causae externae.
183Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., XXII; 4 (opus 1677)
At haec laetitia vel tristitia in nobis supponitur dari concomitante idea causae externae.
184Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., XXVII; 3 (opus 1677)
Si igitur corporis externi natura similis sit naturae nostri corporis, tum idea corporis externi, quod imaginamur, affectionem nostri corporis involvet similem affectioni corporis externi; et consequenter, si aliquem nobis similem aliquo affectu affectum imaginamur, haec imaginatio affectionem nostri corporis huic affectui similem exprimet.
185Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., XXX; 1 (opus 1677)
Si quis aliquid egit, quod reliquos laetitia afficere imaginatur, is laetitia concomitante idea sui, tamquam causa, afficietur, sive se ipsum cum laetitia contemplabitur.
186Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., XXX; 5 (opus 1677)
Q.E.D. SCHOLIUM. Cum amor (per schol. prop. 13. huius) sit laetitia concomitante idea causae externae, et odium tristitia concomitante etiam idea causae externae, erit ergo haec laetitia et tristitia amoris et odii species.
187Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., XXX; 6 (opus 1677)
Sed quia amor et odium ad obiecta externa referuntur, ideo hos affectus aliis nominibus significabimus; nempe laetitiam concomitante idea causae internae gloriam et tristitiam huic contrariam pudorem appellabimus; intellige, quando laetitia vel tristitia ex eo oritur, quod homo se laudari vel vituperari credit.
188Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., XXX; 7 (opus 1677)
Alias laetitiam concomitante idea causae internae acquiescentiam in se ipso, tristitiam vero eidem contrariam poenitentiam vocabo.
189Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., XXXIII; 3 (opus 1677)
Si igitur res nobis sit similis, ipsam prae reliquis laetitia afficere conabimur (per prop. 29. huius), sive conabimur, quantum possumus, efficere, ut res amata laetitia afficiatur concomitante idea nostri, hoc est (per schol. prop. 13. huius) ut nos contra amet.
190Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., XXXIV; 2 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. Nos (per prop. praeced.) conamur, quantum possumus, ut res amata nos contra amet hoc est (per schol. prop. 13. huius) ut res amata laetitia afficiatur concomitante idea nostri.
191Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., XXXV; 4 (opus 1677)
Ergo (per schol. prop. 11. huius) eo ipso tristitia afficietur concomitante idea rei amatae, tamquam causa, et simul imagine alterius, hoc est (per schol. prop. 13. huius) odio erga rem amatam afficietur, et simul erga illum alterum (per coroll. prop. 15. huius), cui propterea (per prop. 23. huius) quod re amata delectatur, invidebit.
192Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., XXXV; 5 (opus 1677)
Q.E.D. SCHOLIUM. Hoc odium erga rem amatam invidiae iunctum zelotypia vocatur, quae proinde nihil aliud est, quam animi fluctuatio orta ex amore et odio simul, concomitante idea alterius, cui invidetur.
193Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., XL; 2 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. Qui aliquem odio affectum imaginatur, eo ipso etiam odio afficietur (per prop. 27. huius), hoc est (per schol. prop. 13. huius) tristitia concomitante idea causae externae.
194Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., XL; 4 (opus 1677)
Ergo ex hoc, quod se odio haberi ab aliquo imaginatur, tristitia afficietur concomitante idea eius, qui ipsum odio habet, sive (peridem schol.) eundem odio habebit.
195Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., XL; 8 (opus 1677)
Qui igitur se odio haberi ab aliquo imaginatur, eundem alicuius mali sive tristitiae causam imaginabitur; atque adeo tristitia afficietur, seu metu concomitante idea eius, qui ipsum odio habet, tamquam causa, hoc est, odio contra afficietur, ut supra.
196Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., XLIV; 3 (opus 1677)
Nam qui rem, quam odit, sive quam cum tristitia contemplari solebat, amare incipit, eo ipso, quod amat, laetatur et huic laetitiae, quam amor involvit (vide eius defin. in schol. prop. 13. huius), illa etiam accedit, quae ex eo oritur, quod conatus amovendi tristitiam, quam odium involvit (ut in prop. 37. huius ostendimus), prorsus iuvatur, concomitante idea eius, quem odio habuit, tamquam causa.
197Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., XLV; 3 (opus 1677)
Adeoque amans, qui aliquem imaginatur rem amatam odio habere, eo ipso rem amatam odio, hoc est (per schol. prop. 13. huius) tristitia affectam esse imaginatur, et consequenter (per prop. 21. huius) contristatur, idque concomitante idea eius, qui rem amatam odit, tamquam causa, hoc est (per schol. prop. 13. huius) ipsum odio habebit.
198Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., XLVI; 1 (opus 1677)
Si quis ab aliquo cuiusdam classis, sive nationis a sua diversae, laetitia vel tristitia affectus fuerit, concomitante eius idea sub nomine universali classis vel nationis tamquam causa, is non tantum illum, sed omnes eiusdem classis vel nationis amabit vel odio habebit.
199Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., XLVII; 11 (opus 1677)
Nam ubi aliquod periculum imaginantur, idem veluti adhuc futurum contemplantur, et ad id metuendum determinantur, quae determinatio de novo coercetur idea libertatis, quam huius periculi ideae iunxerunt, cum ab eodem liberati sunt, quaeque eos de novo securos reddit; atque adeo de novo laetantur.
200Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., LI; 11 (opus 1677)
Denique ex hac hominis natura et iudicii inconstantia, ut et quod homo saepe ex solo affectu de rebus iudicat, et quod res, quas ad laetitiam vel tristitiam facere credit, quasque propterea (per prop. 28. huius) ut fiant, promovere vel amovere conatur, saepe non nisi imaginariae sint, ut iam taceam alia, quae in P. 2. ostendimus, de rerum incertitudine, facile concipimus hominem posse saepe in causa esse, tam ut contristetur, quam ut laetetur, sive ut tam tristitia, quam laetitia, afficiatur, concomitante idea sui tamquam causa.
201Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., LI; 13 (opus 1677)
Nempe poenitentia est tristitia concomitante idea sui, et acquiescentia in se ipso est laetitia concomitante idea sui tamquam causa, et hi affectus vehementissimi sunt, quia homines se liberos esse credunt.
202Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., LIII; 5 (opus 1677)
Nam quo magis se ab aliis laudari imaginatur, eo maiore laetitia alios ab ipso affici imaginatur, idque concomitante idea sui (per schol. prop. 29. huius).
203Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., LIII; 6 (opus 1677)
Atque adeo (per prop. 27 huius) ipse maiore laetitia concomitante idea sui afficitur.
204Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., LV; 6 (opus 1677)
SCHOLIUM. Haec tristitia concomitante idea nostrae imbecillitatis humilitas appellatur; laetitia autem, quae ex contemplatione nostri oritur, philautia vel acquiescentia in se ipso vocatur.
205Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., LVII; 11 (opus 1677)
Quamvis itaque unumquodque individuum sua qua constat natura, contentum vivat eaque gaudeat; vita tamen illa, qua unumquodque est contentum, et gaudium nihil aliud est, quam idea seu anima eiusdem individui; atque adeo gaudium unius a gaudio alterius tantum natura discrepat, quantum essentia unius ab essentia alterius differt.
206Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., LIX; 59 (opus 1677)
VI. Amor est laetitia concomitante idea causae externae.
207Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., LIX; 63 (opus 1677)
VII. Odium est tristitia concomitante idea causae externae.
208Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., LIX; 67 (opus 1677)
VIII. Propensio est laetitia concomitante idea alicuius rei, quae per accidens causa est laetitiae.
209Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., LIX; 68 (opus 1677)
IX. Aversio est tristitia concomitante idea alicuius rei, quae per accidens causa est tristitiae.
210Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., LIX; 79 (opus 1677)
XII. Spes est inconstans laetitia orta ex idea rei futurae vel praeteritae, de cuius eventu aliquatenus dubitamus.
211Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., LIX; 80 (opus 1677)
XIII. Metus est inconstans tristitia orta ex idea rei futurae vel praeteritae, de cuius eventu aliquatenus dubitamus.
212Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., LIX; 85 (opus 1677)
XIV. Securitas est laetitia orta ex idea rei futurae vel praeteritae, de qua dubitandi causa sublata est.
213Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., LIX; 86 (opus 1677)
XV. Desperatio est tristitia orta ex idea rei futurae vel praeteritae, de qua dubitandi causa sublata est.
214Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., LIX; 90 (opus 1677)
XVI. Gaudium est laetitia concomitante idea rei praeteritae, quae praeter spem evenit.
215Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., LIX; 91 (opus 1677)
XVII. Conscientiae morsus est tristitia concomitante idea rei praeteritae, quae praeter spem evenit.
216Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., LIX; 92 (opus 1677)
XVIII. Commiseratio est tristitia concomitante idea mali, quod alteri, quem nobis similem esse imaginamur, evenit.
217Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., LIX; 113 (opus 1677)
Atque hi affectus laetitiae et tristitiae sunt, quos idea rei externae comitatur tamquam causa per se vel per accidens.
218Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., LIX; 114 (opus 1677)
Hinc ad alios transeo, quos idea rei internae comitatur tamquam causa.
219Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., LIX; 118 (opus 1677)
Sed quatenus per ipsam etiam intelligimus laetitiam concomitante idea alicuius facti, quod nos ex mentis libero decreto fecisse credimus, tum poenitentiae opponitur, quae a nobis sic definitur: XXVII. Poenitentia est tristitia concomitante idea alicuius facti, quod nos ex libero mentis decreto fecisse credimus.
220Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., LIX; 148 (opus 1677)
XXX. Gloria est laetitia concomitante idea alicuius nostrae actionis, quam alios laudare imaginamur.
221Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., LIX; 149 (opus 1677)
XXXI. Pudor est tristitia concomitante idea alicuius nostrae actionis, quam alios vituperare imaginamur.
222Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., LIX; 222 (opus 1677)
AFFECTUUM GENERALIS DEFINITIO. Affectus, qui animi pathema dicitur, est confusa idea, qua mens maiorem vel minorem sui corporis vel alicuius eius partis existendi vim, quam antea, affirmat, et qua data ipsa mens ad hoc potius, quam ad illud cogitandum determinatur.
223Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 3, prop., LIX; 227 (opus 1677)
Sed notandum cum dico “maiorem vel minorem existendi vim, quam antea”, me non intelligere, quod mens praesentem corporis constitutionem cum praeterita comparat, sed quod idea, quae affectus formam constituit, aliquid de corpore affirmat, quod plus minusve realitatis revera involvit, quam antea.
224Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 4, praef.; LIX (opus 1677)
exemplaria excogitare, et alia rerum exemplaria aliis praeferre inceperunt, factum est, ut unusquisque id perfectum vocaret, quod cum universali idea, quam eiusmodi rei formaverat, videret convenire, et id contra imperfectum, quod cum concepto suo exemplari minus convenire videret, quamquam ex opificis sententia consummatum plane esset.
225Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 4, prop., I; 1 (opus 1677)
Nihil, quod idea falsa positivum habet, tollitur praesentia veri, quatenus verum.
226Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 4, prop., I; 3 (opus 1677)
Si igitur id quod idea falsa positivum habet, praesentia veri, quatenus verum est, tolleretur, tolleretur ergo idea vera a se ipsa, quod (per prop. 4. P. 3.) est absurdum.
227Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 4, prop., I; 4 (opus 1677)
Ergo nihil, quod idea etc.
228Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 4, prop., I; 5 (opus 1677)
Q.E.D. SCHOLIUM. Intelligitur haec propositio clarius ex coroll. 2. prop. 16. P. 2. Nam imaginatio idea, est quae magis corporis humani praesentem constitutionem, quam corporis externi naturam indicat, non quidem distincte, sed confuse; unde fit, ut mens errare dicatur.
229Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 4, prop., I; 9 (opus 1677)
Cognita eiusdem distantia tollitur quidem error, sed non imaginatio, hoc est, idea solis, quae eiusdem naturam eatenus tantum explicat, quatenus corpus ab eodem afficitur; adeoque quamvis veram eiusdem distantiam noscamus, ipsum nihilominus prope nobis adesse imaginabimur.
230Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 4, prop., IV; 8 (opus 1677)
Ergo si fieri posset, ut homo nullas pateretur mutationes, nisi quae per solam ipsius hominis naturam possent intelligi, et consequenter (sicut iam ostendimus) ut semper necessario existeret, id sequi deberet ex Dei infinita potentia; et consequenter (per prop. 16. P. 1.) ex necessitate divinae naturae, quatenus alicuius hominis idea affectus consideratur, totius naturae ordo, quatenus ipsa sub extensionis et cogitationis attributis concipitur, deduci deberet.
231Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 4, prop., VII; 2 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. Affectus, quatenus ad mentem refertur, est idea qua mens maiorem vel minorem sui corporis existendi vim, quam antea, affirmat (per gener. aff. defin. quae reperitur sub finem P. 3.).
232Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 4, prop., VII; 5 (opus 1677)
Atque adeo (per prop. 12. P. 2.) mens afficitur idea affectionis fortioris et contrariae priori, hoc est (per gener. aff. defin.) mens afficietur affectu fortiori et contrario priori, qui scilicet prioris existentiam secludet vel tollet; ac proinde affectus nec tolli nec coerceri potest, nisi per affectum contrarium et fortiorem.
233Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 4, prop., VIII; 3 (opus 1677)
Quatenus itaque (per defin. laetitiae et tristitiae, quas vide in schol. prop. 11. P. 3.) rem aliquam nos laetitia vel tristitia afficere percipimus, eandem bonam aut malam vocamus; atque adeo boni et mali cognitio nihil aliud, est quam laetitiae vel tristitiae idea, quae ex ipso laetitiae vel tristitiae affectu necessario sequitur (per prop. 22. P. 2.).
234Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 4, prop., VIII; 4 (opus 1677)
At haec idea eodem modo unita est affectui, ac mens unita est corpori (per prop. 21. P. 2.), hoc est (ut in schol. eiusdem prop.ostensum), haec idea ab ipso affectu, sive (per gener. aff. defin.) ab idea corporis affectionis revera non distinguitur nisi solo conceptu.
235Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 4, prop., IX; 2 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. Imaginatio est idea, qua mens rem ut praesentem contemplatur (vide eius defin. in schol. prop. 17. P. 2.), quae tamen magis corporis humani constitutionem, quam rei externae naturam indicat (per coroll. 2. prop. 16. P. 2.).
236Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 4, prop., XIV; 2 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. Affectus est idea, qua mens maiorem vel minorem sui corporis existendi vim, quam antea, affirmat (per gener. aff. defin.); atque adeo (per prop. 1. huius) nihil positivum habet, quod praesentia veri tolli possit; et consequenter vera boni et mali cognitio, quatenus vera, nullum affectum coercere potest.
237Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 4, prop., XX; 6 (opus 1677)
Nempe interficit aliquis se ipsum coactus ab alio, qui eius dexteram, qua ensem casu prehenderat, contorquet et cogit versus cor ipsum gladium dirigere; vel quod ex mandato tyranni, ut Seneca, cogatur venas aperire suas, hoc est maius malum minore vitare cupiat; vel denique ex eo, quod causae latentes externae eius imaginationem ita disponunt et corpus ita afficiunt, ut id aliam naturam priori contrariam induat et cuius idea in mente dari nequit (per prop. 10. P. 3.).
238Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 4, prop., XLIV; 2 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. Amor est laetitia (per aff. defin. 6.) concomitante idea causae externae.
239Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 4, prop., XLIV; 3 (opus 1677)
Titillatio igitur (per schol. prop. 11. P. 3.) concomitante idea causae externae amor est; atque adeo amor (per prop. praeced.) excessum habere potest.
240Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 4, prop., LI; 5 (opus 1677)
Quare ex eo, quod ipse aliquem videt alteri benefacere, ipsius benefaciendi conatus iuvatur, hoc est (per schol. prop. 11. P. 3.) laetabitur, idque (ex hypothesi) concomitante idea illius, qui alteri benefecit; ac proinde (per aff. defin. 19.) ei favet.
241Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 4, prop., LXII; 1 (opus 1677)
Quatenus mens ex rationis dictamine res concipit, aeque afficitur, sive idea sit rei futurae vel praeteritae, sive praesentis.
242Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 4, prop., LXII; 3 (opus 1677)
Quare sive idea sit rei futurae vel praeteritae, sive praesentis, mens eadem necessitate rem concipit, eademque certitudine afficitur, et sive idea sit rei futurae vel praeteritae, sive praesentis, erit nihilominus aeque vera (per prop. 41. P. 2.), hoc est (per defin. 4. P. 2.) habebit nihilominus semper easdem ideae adaequatae proprietates.
243Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 4, prop., LXII; 4 (opus 1677)
Atque adeo quatenus mens ex rationis dictamine res concipit, eodem modo afficitur, sive idea sit rei futurae vel praeteritae, sive praesentis.
244Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 4, prop., LXVIII; 7 (opus 1677)
Deinde, quod inventa ab homine uxore, quae cum sua natura prorsus conveniebat, cognovit nihil posse in natura dari, quod ipsi posset illa esse utilius; sed quod, postquam bruta sibi similia esse credidit, statim eorum affectus imitari inceperit (vide prop. 27. P. 3.) et libertatem suam amittere, quam patriarchae postea recuperaverunt, ducti spiritu Christi, hoc est, Dei idea, a qua sola pendet, ut homo liber sit, et ut bonum quod sibi cupit, reliquis hominibus cupiat, ut supra (per prop. 37. huius) demonstravimus.
245Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 4, prop., LXXIII; 74 (opus 1677)
Unde factum, ut eius imago mentem vulgi maxime occupare soleat; quia vix ullam laetitiae speciem imaginari possunt, nisi concomitante nummorum idea tamquam causa.
246Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 5, prop., II; 2 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. Id enim, quod formam amoris vel odii constituit, est laetitia vel tristitia concomitante idea causae externae (per aff. defin. 6. et 7.).
247Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 5, prop., III; 2 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. Affectus, qui passio est, idea est confusa (per gener. aff. defin.).
248Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 5, prop., III; 3 (opus 1677)
Si itaque ipsius affectus claram et distinctam formemus ideam, haec idea ab ipso affectu, quatenus ad solam mentem refertur, non nisi ratione distinguetur (per prop. 21. P. 2. cum eiusdem schol.); adeoque (per prop. 3. P. 3.) affectus desinet esse passio.
249Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 5, prop., IV; 5 (opus 1677)
Est namque affectus corporis affectionis idea (per gener. aff. defin.), quae propterea (per prop. praeced.) aliquem clarum et distinctum involvere debet conceptum.
250Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 5, prop., IV; 6 (opus 1677)
SCHOLIUM. Quandoquidem nihil datur, ex quo aliquis effectus non sequatur (per prop. 36. P. 1.), et quicquid ex idea, quae in nobis est adaequata, sequitur, id omne clare et distincte intelligimus (per prop. 40. P. 2.); hinc sequitur, unumquemque potestatem habere, se suosque affectus, si non absolute, ex parte saltem clare et distincte intelligendi, et consequenter efficiendi, ut ab iisdem minus patiatur.
251Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 5, prop., XV; 2 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. Qui se suosque affectus clare et distincte intelligit, laetatur (per prop. 53. P. 3.), idque concomitante idea Dei (per prop. praeced.).
252Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 5, prop., XVIII; 2 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. Idea Dei, quae in nobis est, est adaequata et perfecta (per prop. 46. et 47 P. 2.).
253Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 5, prop., XVIII; 3 (opus 1677)
Adeoque quatenus Deum contemplamur, eatenus agimus (per prop. 3. P. 3.), et consequenter (per prop. 59. P. 3.) nulla potest dari tristitia concomitante idea Dei, hoc est (per aff. defin. 7.) nemo Deum odio habere potest.
254Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 5, prop., XXII; 1 (opus 1677)
In Deo tamen datur necessario idea, quae huius et illius corporis humani essentiam sub aeternitatis specie exprimit.
255Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 5, prop., XXIII; 2 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. In Deo datur necessario conceptus seu idea, quae corporis humani essentiam exprimit (per prop. praeced.), quae propterea aliquid necessario est, quod ad essentiam mentis humanae pertinet (per prop. 13. P. 2.).
256Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 5, prop., XXIII; 5 (opus 1677)
Q.E.D. SCHOLIUM. Est, uti diximus, haec idea, quae corporis essentiam sub specie aeternitatis exprimit, certus cogitandi modus, qui ad mentis essentiam pertinet, quique necessario aeternus est.
257Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 5, prop., XXV; 2 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. Tertium cognitionis genus procedit ab adaequata idea quorundam Dei attributorum ad adaequatam cognitionem essentiae rerum (vide huius definitionem in schol. 2. prop. 40. P. 2.), et quo magis hoc modo res intelligimus, eo magis (per prop. praeced.) Deum intelligimus.
258Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 5, prop., XXVII; 3 (opus 1677)
Adeoque qui res hoc cognitionis genere cognoscit, is ad summam humanam perfectionem transit, et consequenter (per aff. defin. 2.) summa laetitia afficitur, idque (per prop. 43. P. 2.) concomitante idea sui suaeque virtutis; ac proinde (per aff. defin. 25.) ex hoc cognitionis genere summa, quae dari potest, oritur acquiescentia.
259Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 5, prop., XXXII; 1 (opus 1677)
Quicquid intelligimus tertio cognitionis genere, eo delectamur, et quidem concomitante idea Dei tamquam causa.
260Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 5, prop., XXXII; 2 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. Ex hoc cognitionis genere summa, quae dari potest, mentis acquiescentia (per prop. 27. huius), hoc est (per aff. defin. 25.) laetitia oritur, eaque concomitante idea sui, et consequenter (per prop. 30. huius) concomitante etiam idea Dei tamquam causa.
261Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 5, prop., XXXII; 4 (opus 1677)
Nam ex hoc cognitionis genere oritur (per prop. praeced.) laetitia concomitante idea Dei tamquam causa, hoc est (per aff. defin. 6.) amor Dei, non quatenus ipsum ut praesentem imaginamur (per prop. 29. huius), sed quatenus Deum aeternum esse intelligimus, et hoc est, quod amorem Dei intellectualem voco.
262Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 5, prop., XXXIII; 7 (opus 1677)
Nec ulla hic est differentia, nisi quod mens easdem has perfectiones, quas eidem iam accedere finximus, aeternas habuerit, idque concomitante idea Dei tamquam causa aeterna.
263Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 5, prop., XXXIV; 2 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. Imaginatio est idea, qua mens rem aliquam ut praesentem contemplatur (vide eius definitionem in schol. prop. 17. P. 2.), quae tamen magis corporis humani praesentem constitutionem, quam rei externae naturam indicat (per coroll. 2. prop. 16. P. 2.).
264Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 5, prop., XXXV; 2 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. Deus est absolute infinitus (per defin. 6. P. 1.), hoc est (per defin. 6. P. 2.) Dei natura gaudet infinita perfectione, idque (per prop. 3. P. 2.) concomitante idea sui, hoc est (per prop. 11. et defin. 1. P. 1.) idea suae causae, et hoc est, quod in coroll.
265Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 5, prop., XXXVI; 2 (opus 1677)
DEMONSTRATIO. Hic mentis amor ad mentis actiones referri debet (per coroll. prop. 32. huius et per prop. 3. P. 3.), qui proinde actio est, qua mens se ipsam contemplatur concomitante idea Dei tamquam causa (per prop. 32. huius et eius coroll.), hoc est (per coroll. prop. 25. P. 1. et coroll. prop. 11. P. 2.) actio, qua Deus, quatenus per mentem humanam explicari potest, seipsum contemplatur concomitante idea sui.
266Benedictus Spinoza, Ethica ordine geometrico demonstrata et in quinque partes distincta, 5, prop., XXXVI; 8 (opus 1677)
Nam quatenus ad Deum refertur, est (per prop. 35. huius) laetitia (liceat hoc adhuc vocabulo uti) concomitante idea sui, ut et quatenus ad mentem refertur (per prop. 27. huius).
267Berno Augiae Divitis, Epistolae, 142, 1161D (auctor 978-1048)
In vestrae etenim mentis arcem omnigenerarum virtutum idea conscendens se velut speculum inspiciendi omnibus praebet, in qua fides patriarcharum fulget, spes prophetarum splendet, charitas apostolorum supereminens pollet, ac per hoc Deo auxiliante cum David fortiter vindicatis regna, et cum Salomone pacifice gubernatis imperia.
268Boyer Carolus, Cursus philosophiae, intro., 2, 1, 2; 4 (opus 1952)
Praeter realitates multiplices et mutabiles huius mundi sensibilis, elementa, plantas, animalia, homines, praeter etiam relationes eorum quibus diversimode alia sunt aliis maiora, minora, vel alia aliis aequalia, dantur realitates alterius ordinis, simplices, aeternae, immobiles, ad mundum intelligibilem pertinentes, quae sunt ideae, seu formae (causae et exemplaria) rerum sensibilium; scilicet praeter res sensibiles pulchras, datur ipsa pulchritudo intelligibilis; praeter res mutabiles bonas, datur ipsum bonum immutabile; praeter homines huius mundi exsistit idea hominis; praeter res aequales, magnas, parvas, datur ipsum aequale, ipsa magnitudo, ipsa parvitas, et sic de ceteris.
269Boyer Carolus, Cursus philosophiae, intro., 2, 1, 5; 20 (opus 1952)
Malebranche ideas cartesianas cum principiis S. Augustini modo omnino sibi proprio coniunxit: cum ideae sint exemplaria seu archetypi rerum, cognitio nostra Dei fit sine idea et est immediata (ontologismus); cognitio vero nostra intellectualis rerum fit per rerum ideas in mente Dei exsistentes, ac proinde per visionem Dei: omnia in Deo videmus; sensatio autem non est nisi affectio animae nostrae, ita ut sola fide sciamus exsistere corpora.
270Boyer Carolus, Cursus philosophiae, log. form., 1, 1, 2; 7 (opus 1952)
V 4) Vocatur idea (idee), quia rei similitudinem seu formam (είδος) habet.
271Boyer Carolus, Cursus philosophiae, log. mai., 2, 1, 1; 18 (opus 1952)
Berkeley (Intr. p. 38): «Idea quae, in se ipsa considerata, particularis est, fit generalis, cum accipitur ad omnes alias ideas particulares eiusdem speciei repraesentandas, earumque locum supplendum» Hume (p. 38):«Idea particularis evadit generalis per unionem cum vocabulo generali, id est, cum vocabulo quod ex habituali connexione relationem habet ad multas alias ideas particulares easque statim in inquisidonem revocat.
272Boyer Carolus, Cursus philosophiae, log. mai., 2, 1, 1; 25 (opus 1952)
B. Conceptualistae eo a nominalistis differunt quod concedunt in mente conceptus vere universales dari, qui nempe nec idea singularis nec collectio idearum singularium sinti sed unum quid cogitatum, quod de multis pariter praedicari possit.
273Boyer Carolus, Cursus philosophiae, log. mai., 2, 2, 1; 12 (opus 1952)
Etenim, secundum Platonem, unicuique conceptui nostro universali correspondet realitas aliqua intelligibilis, seu Idea in se exsistens extra mentem nostram et extra mundum mutabilem, quae est obiectum cognitionis et scientiae nostrae.
274Boyer Carolus, Cursus philosophiae, log. mai., 2, 2, 1; 15 (opus 1952)
datur Idea hominis, seu Homo in se, quae non est hic homo vel ille, neque aliter nunc et postea aliter, sed simpliciter et perfecte Homo, ipse Homo, aeternaliter idem.
275Boyer Carolus, Cursus philosophiae, log. mai., 2, 2, 1; 16 (opus 1952)
Datur pariter Lupus in se, seu Idea lupi; datur Leo seu Idea leonis; sunt pariter Ideae aliquarum relationum, ut Idea aequalis, saltem ut videtur.
276Boyer Carolus, Cursus philosophiae, log. mai., 2, 2, 2; 18 (opus 1952)
Sed Idea platonica non est aliquid pluribus commune, sed aliquid singulare, in se ipso exsistens.
277Boyer Carolus, Cursus philosophiae, log. mai., 2, 2, 2; 19 (opus 1952)
Ergo talis Idea non est obiectum conceptus universalis.
278Boyer Carolus, Cursus philosophiae, log. mai., 2, 2, 2; 22 (opus 1952)
Si prius, haec natura singularibus intrinseca potest considerari a mente independenter a conditionibus individuantibus et ita fit obiectum conceptus universalis, nec est aliud obiectum, ut Idea Platonis, fingendum.
279Boyer Carolus, Cursus philosophiae, log. mai., 2, 2, 2; 32 (opus 1952)
Si propterea quod duo similia video, tertium aliquod ponendum est ex quo illa similitudo derivetur, sequitur quod, cum hic homo et Idea hominis sint similia, ponendum erit iterum tertium quid (tertius homo), ex cuius participatione haec similitudo proveniat, et sic in infinitum, quod absurdum esse patet.
280Boyer Carolus, Cursus philosophiae, log. mai., 2, 2, 2; 48 (opus 1952)
II. Argumenta contra Platonem adducta ontologistas quoque impediunt: sic, x° Ideae divinae non possent praedicari de rebus, nam non sunt in rebus; sic, 2° si Ideae divinae vere participantur ab individuis, tunc individua naturam accipiunt sibi intrinsecam; sufficiet igitur hanc naturam sine singularitatibus individuorum concipere et habebitur obiectum conceptus universalis, quin sit de Idea ipsa divina sermo faciendus (nisi ad ultimum fundamentum conceptuum nostrorum inveniendum).
281Boyer Carolus, Cursus philosophiae, log. mai., 2, 3, 2; 44 (opus 1952)
Universale post rem est universale abstractum ab individuis; universale in re est natura communis in individuis exsistens; universale ante rem est idea naturae in mente divina exsistens, vel etiam species in mente angelorum infusa.
282Boyer Carolus, Cursus philosophiae, ad meta., 4, 1, 1; 27 (opus 1952)
— Ea quoque dicitur causa formalis extrinseca seu exemplaris, ad cuius imitationem aliqua forma intrinseca inducitur: verbi gratia, idea statuae a pictore concepta est causa exemplaris secundum quam marmor fit talis statua.
283Boyer Carolus, Cursus philosophiae, metaph. gen., 2, 2, 1; 37 (opus 1952)
Cartesius, criterium quaerens, evidentiam assignavit, qua in conceptione clara et distincta reposuit: «ie iugeai que ie pouvais prendre pour regle generale que les choses que nous concevons fort clairement et fort distinctement sont toutes vraies»; sed intelligendum est quod, secundum Cartesium, agitur de claritate et distinctione ideae, quae sola immediate attingitur, dum res, cuius est idea, ratiocinio quodam cognoscitur: unde agitur de evidentia quadam subiecdva.
284Boyer Carolus, Cursus philosophiae, metaph. gen., 2, 4, 1; 99 (opus 1952)
Hanc enim unitatem quaerens, tres ideas necessario construit: ideam animae («τοϋ ego») qua reducuntur ad unitatem omnia phenomena interna; idea mundi in se, qua reducuntur ad unitatem omnia phenomena externa; idea Dei, qua omnia reducuntur ad perfectam unitatem.
285Boyer Carolus, Cursus philosophiae, metaph. gen., 2, 4, 1; 102 (opus 1952)
Etenim, i° idea «του ego» simplicis non provenit ex intuitione substantiae simplicis, sed ex conscientia phenomenalis exsistentiae; 2° idea mundi in se ducit ad theses oppositas contradictorie, quae omnes apodictice demonstrantur: de finitudine mundi, de simplicitate elementorum, de libertate in mundo, de ente necessario ut parte vel causa mundi: hae sunt quatuor antinomiae; denique 3° idea Dei fundatur in argumentis vanis et ultimatim in argumento ontologico, quo fit illegitimus transitus a conceptu entis necessarii ad eius exsistentiam (dicendo: ens necessarium non potest non esse; ergo exsistit).
286Boyer Carolus, Cursus philosophiae, metaph. gen., 2, 4, 1; 103 (opus 1952)
Attamen, dum idea mundi sensibilis in se exsistentis est contradictoria, idea animae simplicis, immortalis et liberae necnon idea Dei non sunt contradictoriae.
287Boyer Carolus, Cursus philosophiae, metaph. gen., 3, 2, 2; 36 (opus 1952)
Quod placet in pulchritudine sensibili non est idea quaedam abstracta seu natura rei sensibilis qua talis sumpta, nam haec est obiectum considerationis scientificae; sed est ipsa proportio et claritas obiecti sensibilis et concreti, in qua relucet intellectus in materia.
288Boyer Carolus, Cursus philosophiae, theol. nat., 1, 5, 2; 70 (opus 1952)
Atqui diversi gradus veritatis eiusdem perfectionis non concipiuntur nisi ut appropinquantes ad summum gradum, id est, ad primam veritatem, in qua habetur adaequatio realitatis exsistentis cum idea perfectionis correspondentis, ita ut sit ipsa haec pura perfectio exsistens.
289Boyer Carolus, Cursus philosophiae, theol. nat., 1, 6, 3; 33 (opus 1952)
At i° solus timor non genuisset conceptum Dei boni et providentis, qui frequenter invenitur; 2° ut timor cum idea Dei connectatur aliunde nodo et agnitio Dei habenda est; 30 theoria quae ideas morales et religiosas ex prohibitionibus socialibus derivat seu sociologismus a Durkheim praesertim et levy-bruhl propugnatus ex professo in Ethica refutabitur, utpote quae ex praeiudiciis evolutionismi et empirismi magna ex parte confletur.
290Boyer Carolus, Cursus philosophiae, index; 62 (opus 1952)
Notio, I, 294; — eius certitudo, 296; — est scientia secundum quid, 298; — eius methodus, 299. Homicidium, II, 512. Homo ex unione substantiali animae et corporis resultat, Π, 156; — unitas hominis, 157; — non procedit ex bruto, ne quidem quoad corpus, 181, 190;—finem habet Deum, 454. Homogeneitas temporis secundum Bergson, I, 424. Honor, non est cum occisione defendendus, Π, 514. Hylozoismus, recolitur et reiicitur, I, 522; II, 61. Hypnosis, Π, 130. Hypothesis in scientiis naturalibus, I, 291. Idea, terminus mentalis, I, 69; — Idea platonica, 222; — ideae rationis apud Kantium, Π, 239. Illationismus exponitur, I, 375; — reiicitur, 376 i Π, 25. Idealismus describitur, I, 204; — confutatur, 206, 376, 439; — criticus Kantii, Π, 234 sq.
291Boyer Carolus, Cursus philosophiae, intell., 1, 2, 2; 2 (opus 1952)
Etenim, intelligibilia vel ideae in Deo sunt ipse Deus: « idea in Deo nihil est aliud quam Dei essentia 1», in quantum est sic vel sic imitabilis a creaturis 2. Atqui non intuemur ipsum Deum.
292Cartesius Renatus, Principia philosophiae, 1, 14; 2 (auctor 1596-1650)
Atque ut ex eo quod, exempli causa, percipiat in idea trianguli necessario contineri, tres eius angulos aequales esse duobus rectis, plane sibi persuadet triangulum tres angulos habere aequales duobus rectis: ita ex eo solo quod percipiat existentiam necessariam et aeternam in entis summe perfecti idea contineri, plane concludere debet ens summe perfectum existere.
293Cartesius Renatus, Principia philosophiae, 1, 16; 2 (auctor 1596-1650)
Sed quia sumus assueti reliquis omnibus in rebus essentiam ab existentia distinguere, atque etiam uarias ideas rerum, quae nusquam sunt, aut fuerunt, ad arbitrium effingere, facile contingit, cum in entis summe perfecti contemplatione non sumus plane defixi, ut dubitemus an forte eius idea una sit ex iis, quas ad arbitrium effinximus, aut saltem ad quarum essentiam existentia non pertinet.
294Cartesius Renatus, Principia philosophiae, 1, 17; 3 (auctor 1596-1650)
Totum enim artificium quod in idea illa obiectiue tantum siue tanquam in imagine continetur, debet in eius causa, qualiscumque tandem sit, non tantum obiectiue siue repraesentatiue, saltem in prima et praecipua, sed reipsa formaliter aut eminenter contineri.
295Cartesius Renatus, Principia philosophiae, 1, 59; 1 (auctor 1596-1650)
Fiunt haec uniuersalia ex eo tantum, quod una et eadem idea utamur ad omnia indiuidua, quae inter se similia sunt, cogitanda: ut etiam unum et idem nomen omnibus rebus per ideam istam repraesentatis imponimus; quod nomen est uniuersale.
296Cartesius Renatus, Principia philosophiae, 2, 11; 2 (auctor 1596-1650)
Ita enim aduertemus, nihil plane in eius idea remanere, praeterquam quod sit quid extensum in longum, latum et profundum: quod idem continetur in idea spatii, non modo corporibus pleni, sed eius etiam quod uacuum appellatur.
297Cartesius Renatus, Principia philosophiae, 2, 21; 3 (auctor 1596-1650)
Quia, ut iam fuse ostensum est, idea eius extensionis, quam in spatio qualicumque concipimus, eadem plane est cum idea substantiae corporeae.
298Cartesius Renatus, Regulae ad directionem ingenii, XII, 11; 2 (auctor 1596-1650)
Si uero intellectus examinandum aliquid sibi proponat, quod referri possit ad corpus, eius idea, quam distinctissime poterit, in imaginatione est formanda; ad quod commodius praestandum, res ipsa quam haec idea repraesentabit, sensibus externis est exhibenda.
299Cartesius Renatus, Regulae ad directionem ingenii, XII, 14; 2 (auctor 1596-1650)
Pure intellectuales illae sunt, quae per lumen quoddam ingenitum, et absque ullius imaginis corporeae adiumento ab intellectu cognoscuntur: tales enim nonnullas esse certum est, nec ulla fingi potest idea corporea quae nobis repraesentet, quid sit cognitio, quid dubium, quid ignorantia, item quid sit uoluntatis actio, quam uolitionem liceat appellare, et similia; quae tamen omnia reuera cognoscimus, atque tam facile, ut ad hoc sufficiat, nos rationis esse participes.
300Cartesius Renatus, Regulae ad directionem ingenii, XIV, 2; 1 (auctor 1596-1650)
Et quidem omnia haec entia iam nota, qualia sunt extensio, figura, motus, et similia, quae enumerare non est huius loci, per eamdem ideam in diuersis subiectis cognoscuntur, neque aliter imaginamur figuram coronae, si sit argentea, quam si sit aurea; atque haec idea communis non aliter transfertur ex uno subiecto ad aliud, quam per simplicem comparationem, per quam affirmamus quaesitum esse secundum hoc uel illud simile, uel idem, uel aequale cuidam dato: adeo ut in omni ratiocinatione per comparationem tantum ueritatem praecise cognoscamus.
301Cartesius Renatus, Regulae ad directionem ingenii, XIV, 8; 3 (auctor 1596-1650)
Nam etiamsi aliquis sibi persuadere possit, exempli gratia, si ad nihilum reducatur quidquid est extensum in rerum natura, non repugnare interim, ipsam extensionem per se solam existere, non utetur tamen idea corporea ad hunc conceptum, sed solo intellectu male iudicante.
302Cartesius Renatus, Regulae ad directionem ingenii, XIV, 11; 4 (auctor 1596-1650)
: Petrus habet diuitias, plane diuersa est idea Petri ab illa diuitiarum; item si dicerem: Paulus est diues, omnino aliud imaginarer, quam si dicerem, diues est diues.
303Cartesius Renatus, Regulae ad directionem ingenii, XIV, 12; 1 (auctor 1596-1650)
Denique si dicatur: extensio non est corpus, tunc extensionis uocabulum longe aliter sumitur quam supra; atque in hac significatione nulla illi peculiaris idea in phantasia correspondet, sed tota haec enuntiatio ab intellectu puro perficitur, qui solus habet facultatem eiusmodi entia abstracta separandi.
304Cartesius Renatus, Regulae ad directionem ingenii, XIV, 12; 2 (auctor 1596-1650)
Quod plerisque erroris occasio est, qui non animaduertentes extensionem ita sumptam non posse ab imaginatione comprehendi, illam sibi per ueram ideam repraesentant; qualis idea cum necessario inuoluat corporis conceptum, si dicant extensionem ita conceptam non esse corpus, imprudenter implicantur in eo, quod idem simul sit corpus et non corpus.
305Cartesius Renatus, Meditationes de prima philosophia, praef., 4; 3 (auctor 1596-1650)
Quomodo vero, ex hoc solo quod rei me perfectioris idea in me sit, sequatur illam rem revera existere, fuse in sequentibus exponetur.
306Cartesius Renatus, Meditationes de prima philosophia, syn., 3; 2 (auctor 1596-1650)
Verumtamen, quia, ut Lectorum animos quam maxime a sensibus abducerem, nullis ibi comparationibus a rebus corporeis petitis volui uti, multae fortasse obscuritates remanserunt, sed quae, ut spero, postea in responsionibus ad obiectiones plane tollentur; ut, inter caeteras, quomodo idea entis summe perfecti, quae in nobis es t.
307Cartesius Renatus, Meditationes de prima philosophia, syn., 3; 3 (auctor 1596-1650)
tantum habeat realitatis obiectivae, ut non possit non esse a causa summe perfecta, quod ibi illustratur comparatione machinae valde perfectae, cuius idea est in mente alicuius artificis; ut enim artificium obiectivum huius ideae debet habere aliquam causam, nempe scientiam huius artificis, vel alicuius alterius a quo illam accepit, ita idea Dei, quae in nobis est, non potest non habere Deum ipsum pro causa.
308Cartesius Renatus, Meditationes de prima philosophia, 3, 14; 6 (auctor 1596-1650)
Hoc est, non modo non potest, exempli causa, aliquis lapis, qui prius non fuit, nunc incipere esse, nisi producatur ab aliqua re in qua totum illud sit vel formaliter vel eminenter, quod ponitur in lapide; nec potest calor in subiectum quod prius non calebat induci, nisi a re quae sit ordinis saltem aeque perfecti atque est calor, et sic de caeteris; sed praeterea etiam non potest in me esse idea caloris, vel lapidis, nisi in me posita sit ab aliqua causa, in qua tantumdem ad minimum sit realitatis quantum esse in calore vel lapide concipio.
309Cartesius Renatus, Meditationes de prima philosophia, 3, 14; 8 (auctor 1596-1650)
Quod autem haec idea realitatem obiectivam hanc vel illam contineat potius quam aliam, hoc profecto habere debet ab aliqua causa in qua tantumdem sit ad minimum realitatis formalis quantum ipsa continet obiectivae.
310Cartesius Renatus, Meditationes de prima philosophia, 3, 14; 9 (auctor 1596-1650)
Si enim ponamus aliquid in idea reperiri, quod non fuerit in eius causa, hoc igitur habet a nihilo; atqui quantumvis imperfectus sit iste essendi modus, quo res est obiective in intellectu per ideam, non tamen profecto plane nihil est, nec proinde a nihilo esse potest.
311Cartesius Renatus, Meditationes de prima philosophia, 3, 15; 3 (auctor 1596-1650)
Et quamvis forte una idea ex alia nasci possit, non tamen hic datur progressus in infinitum, sed tandem ad aliquam primam debet deveniri, cuius causa sit in star archetypi, in quo omnis realitas formaliter contineatur, quae est in idea tantum obiective.
312Cartesius Renatus, Meditationes de prima philosophia, 3, 16; 4 (auctor 1596-1650)
Si vero nulla talis in me idea reperiatur, nullum plane habebo argumentum quod me de alicuius rei a me diversae existentia certum reddat; omnia enim diligentissime circumspexi, et nullum aliud potui hactenus reperire.
313Cartesius Renatus, Meditationes de prima philosophia, 3, 19; 3 (auctor 1596-1650)
Et quia nullae ideae nisi tanquam rerum esse possunt, siquidem verum sit frigus nihil aliud esse quam privationem caloris, idea quae mihi illud tanquam reale quid et positivum repraesentat, non immerito falsa dicetur, et sic de cacteris.
314Cartesius Renatus, Meditationes de prima philosophia, 3, 21; 1 (auctor 1596-1650)
Ex iis vero quae in ideis rerum corporalium clara et distincta sunt, quaedam ab idea mei ipsius videor mutuari potuisse, nempe substantiam, durationem, numerum, et si quae alia sint eiusmodi; nam cum cogito lapidem esse substantiam, sive esse rem quae per se apta est existere, itemque me esse substantiam, quamvis concipiam me esse rem cogitantem et non extensam, lapidem vero esse rem extensam et non cogitantem, ac proinde maxima inter utrumque conceptum sit diversitas, in ratione tamen substantiae videntur convenire; itemque, cum percipio me nunc esse, et prius etiam aliquamdiu fuisse recordor, cumque varias habeo cogitationes quarum numerum intelligo, acquiro ideas durationis et numeri, quas deinde ad quascunque alias res possum transferre.
315Cartesius Renatus, Meditationes de prima philosophia, 3, 22; 1 (auctor 1596-1650)
Itaque sola restat idea Dei, in qua considerandum est an aliquid sit quod a me ipso non potuerit proficisci.
316Cartesius Renatus, Meditationes de prima philosophia, 3, 23; 1 (auctor 1596-1650)
Nam quamvis substantiae quidem idea in me sit ex hoc ipso quod sim substantia, non tamen idcirco esset idea substantiae infinitae, cum sim finitus, nisi ab aliqua substantia, quae revera esset infinita, procederet.
317Cartesius Renatus, Meditationes de prima philosophia, 3, 24; 2 (auctor 1596-1650)
Qua enim ratione intelligerem me dubitare, me cupere, hoc est, aliquid mihi deesse, et me non esse omnino perfectum, si nulla idea entis perfectioris in me esset, ex cuius comparatione defectus meos agnoscerem?
318Cartesius Renatus, Meditationes de prima philosophia, 3, 25; 2 (auctor 1596-1650)
Est, inquam, haec idea entis summe perfecti et infiniti maxime vera; nam quamvis forte fingi possit tale ens non existere, non tamen fingi potest eius ideam nihil reale mihi exhibere, ut de idea frigoris ante dixi.
319Cartesius Renatus, Meditationes de prima philosophia, 3, 25; 4 (auctor 1596-1650)
Nec obstat quod non comprehendam infinitum, vel quod alia innumera in Deo sint, quae nec comprehendere, nec forte etiam attingere cogitatione, ullo modo possum; est enim de ratione infiniti, ut a me, qui sum finitus, non comprehendatur; et sufficit me hoc ipsum intelligere, ac iudicare, illa omnia quae clare percipio, et perfectionem aliquam importare scio, atque etiam forte alia innumera quae ignoro, vel formaliter vel eminenter in Deo esse, ut idea quam de illo habeo sit omnium quae in me sunt maxime vera, et maxime clara et distincta.
320Cartesius Renatus, Meditationes de prima philosophia, 3, 28; 1 (auctor 1596-1650)
Neque profecto quicquam est in his omnibus, quod diligenter attendenti non sit lumine naturali manifestum; sed quia, cum minus attendo, et rerum sensibilium imagines mentis aciem excaecant, non ita facile recordor cur idea entis me perfectioris necessario ab ente aliquo procedat quod sit revera perfectius, ulterius quaerere libet an ego ipse habens illam ideam esse possem, si tale ens nullum existeret.
321Cartesius Renatus, Meditationes de prima philosophia, 3, 30; 1 (auctor 1596-1650)
Atqui, si a me essem, nec dubitarem, nec optarem, nec omnino quicquam mihi deesset; omnes enim perfectiones quarum idea aliqua in me est, mihi dedissem, atque ita ipsemet Deus essem.
322Cartesius Renatus, Meditationes de prima philosophia, 3, 30; 3 (auctor 1596-1650)
Ac certe, si maius illud a me haberem, non mihi illa saltem, quae facilius haberi possunt, denegassem, sed neque etiam ulla alia ex iis, quae in idea Dei contineri percipio; quia nempe nulla difficiliora factu mihi videntur; si quae autem difficiliora factu essent, certe etiam mihi difficiliora viderentur, siquidem reliqua quae habeo, a me haberem, quoniam in illis potentiam meam terminari experirer.
323Cartesius Renatus, Meditationes de prima philosophia, 3, 35; 3 (auctor 1596-1650)
Nec certe istius omnium eius perfectionum unitatis idea in me potuit poni ab ulla causa, a qua etiam aliarum perfectionum ideas non habuerim: neque enim efficere potuit ut illas simul iunctas et inseparabiles intelligerem, nisi simul effecerit ut quaenam illae essent agnoscerem.
324Cartesius Renatus, Meditationes de prima philosophia, 3, 36; 2 (auctor 1596-1650)
Ac proinde hic nulla de iis difficultas esse potest; sed omnino est concludendum, ex hoc solo quod existam, quaedamque idea entis perfectissimi, hoc est Dei, in me sit, evidentissime demonstrari Deum etiam existere...
325Cartesius Renatus, Meditationes de prima philosophia, 3, 37; 1 (auctor 1596-1650)
Superest tantum ut examinem qua ratione ideam istam a Deo accepi; neque enim illam sensibus hausi, nec unquam non expectanti mihi advenit, ut solent rerum sensibilium ideae, cum istae res externis sensuum organis occurrunt, ve occurrere videntur; nec etiam a me efficta est, nam nihil ab illa detrahere, nihil illi superaddere plane possum; ac proinde superest ut mihi sit innata, quemadmodum etiam mihi est innata idea mei ipsius.
326Cartesius Renatus, Meditationes de prima philosophia, 3, 38; 2 (auctor 1596-1650)
Sed ex hoc uno quod Deus me creavit, valde credibile est me quodammodo ad imaginem et similitudinem eius factum esse, illamque similitudinem, in qua Dei idea continetur, a me percipi per eandem facultatem, per quam ego ipse a me percipior: hoc est, dum in meipsum mentis aciem converto, non modo intelligo me esse rem incompletam et ab alio dependentem, remque ad maiora et maiora sive meliora indefinite aspirantem; sed simul etiam intelligo illum, a quo pendeo, maiora ista omnia non indefinite et potentia tantum, sed reipsa infinite in se habere, atque ita Deum esse.
327Cartesius Renatus, Meditationes de prima philosophia, 3, 38; 3 (auctor 1596-1650)
Totaque vis argumenti in eo est, quod agnoscam fieri non posse ut existam talis naturae qualis sum, nempe ideam Dei in me habens, nisi revera Deus etiam existeret, Deus, inquam, ille idem cuius idea in me est, hoc est, habens omnes illas perfectiones, quas ego non comprehendere, sed quocunque modo attingere cogitatione possum, et nullis plane defectibus obnoxius.
328Cartesius Renatus, Meditationes de prima philosophia, 4, 1; 3 (auctor 1596-1650)
Cumque attendo me dubitare, sive esse rem incompletam et dependentem, adeo clara et distincta idea entis independentis et completi, hoc est Dei, mihi occurrit; et ex hoc uno quod talis idea in me sit, sive quod ego ideam illam habens existam, adeo manifeste concludo Deum etiam existere, atque ab illo singulis momentis totam existentiam meam dependere, ut nihil evidentius, nihil certius ab humano ingenio cognosci posse confidam.
329Cartesius Renatus, Meditationes de prima philosophia, 4, 10; 2 (auctor 1596-1650)
Nunc autem, non tantum scio me, quatenus sum res quaedam cogitans, existere, sed praeterea etiam idea quaedam naturae corporeae mihi obversatur, contingitque ut dubitem an natura cogitans quae in me est, vel potius quae ego ipse sum, alia sit ab ista natura corporea, vel an ambae idem sint; et suppono nullam adhuc intellectui meo rationem occurrere, quae mihi unum magis quam aliud persuadeat.
330Cartesius Renatus, Meditationes de prima philosophia, 5, 8; 3 (auctor 1596-1650)
Sed tamen diligentius attendenti fit manifestum, non magis posse existentiam ab essentia Dei separari, quam ab essentia trianguli magnitudinem trium eius angulorum acqualium duobus rectis, sive ab idea montis ideam vallis: adeo ut non magis repugnet cogitare Deum (hoc est ens summe perfectum) cui desit existentia (hoc est cui desit aliqua perfectio), quam cogitare montem cui desit vallis.
331Cartesius Renatus, Meditationes de prima philosophia, 5, 11; 4 (auctor 1596-1650)
Ac proinde magna differentia est inter eiusmodi falsas positiones, et ideas veras mihi ingenitas, quarum prima et praecipua est idea Dei.
332Cartesius Renatus, Meditationes de prima philosophia, 6, 3; 3 (auctor 1596-1650)
Facile, inquam, intelligo imaginationem ita perfici posse, siquidem corpus existat; et quia nullus alius modus aeque conveniens occurrit ad illam explicandam, probabiliter inde coniicio corpus existere; sed probabiliter tantum, et quamvis accurate omnia investigem, nondum tamen video ex ea naturae corporeae idea distincta, quam in imaginatione mea invenio, ullum sumi posse argumentum, quod necessario concludat aliquod corpus existere.
333Cartesius Renatus, Meditationes de prima philosophia, 6, 17; 4 (auctor 1596-1650)
Et quamvis, respiciens ad praeconceptum horologii usum, dicere possim illud, cum horas non recte indicat, a natura sua deflectere; atque eodem modo, considerans machinamentum humani corporis tanquam comparatum ad motus qui in eo fieri solent, putem illud etiam a natura sua aberrare, si eius fauces sint aridae, cum potus ad ipsius conservationem non prodest; satis tamen animadverto hanc ultimam naturae acceptionem ab altera multum differre: haec enim nihil aliud est quam denominatio a cogitatione mea, hominem aegrotum et horologium male fabricatum cum idea hominis sani et horologii recte facti comparante, dependens, rebusque de quibus dicitur extrinseca; per illam vero aliquid intelligo quod revera in rebus reperitur, ac proinde nonnihil habet veritatis.
334Cassiodorus Vivariensis, Complexiones, 70, 1340D (auctor 485-580)
Iste tamen exterior homo, quamvis in isto saeculo duris necessitatibus pateat, in illa tamen resurrectione magna spe provectus exsultat; et idea quandiu in hoc saeculo sumus peregrini, Domino placeamus, ut in eius iudicio mereamur absolvi; ubi homo facta sua, sive bona, sive mala, iusta compensatione recipiet.
335Cassiodorus Vivariensis, Expositio in Psalterium, 70, 0081B (auctor 485-580)
Quae figura dicitur idea, cum speciem rei futurae velut oculis offerentes, motum animi concitamus.
336Cassiodorus Vivariensis, Expositio in Psalterium, 70, 0125D (auctor 485-580)
Hoc schema dicitur idea, cum speciem rei futurae, velut oculis offerentes, motum animi concitamus; quod et hic et in subsequentibus versibus constat effectum.
337Cassiodorus Vivariensis, Expositio in Psalterium, 70, 0229D (auctor 485-580)
Hic adventus Domini futurus exprimitur per figuram quae Graece idea, Latine species dicitur: quando velut effigiem rei futurae oculis offerentes, animi votum ad audiendi studium concitamus.
338Cassiodorus Vivariensis, Expositio in Psalterium, 70, 0340C (auctor 485-580)
Quae figura dicitur idea, Latine species: quando aliquid futurum velut oculis offerentes, motum animi concitamus.
339Cassiodorus Vivariensis, Expositio in Psalterium, 70, 0469A (auctor 485-580)
Idea est enim species, cum rem futuram velut oculis offerentes motum animi concitamus.
340Cassiodorus Vivariensis, Expositio in Psalterium, 70, 0649A (auctor 485-580)
Quae figura dicitur idea, cum rem futuram velut oculis offerentes, motum animi vivaciter incitamus.
341Cassiodorus Vivariensis, Expositio in Psalterium, 70, 0793B (auctor 485-580)
Idea figura est quae Latine dicitur species, per quam res invisibiles cernendae sensibus offeruntur.
342Christianus Druthmarus, Expositio in Matthaeum, 106, 1458B (auctor fl.880)
Per figuram quae idea dicitur, describit suum adventum.
343Claudius Marius Victor, Carmina, 2; 6 (auctor -c.445)
qu causa doloris Vna subest, dum cunctoru iam plena malorum Se pandit facies, longe tristissima, post tot *Delitias Paradise tuas: cE amoena locorum *Gaudia fertilium: quorum vanissima praesens *Semper adest, tristesq; animos idea fatigat.
344Dante Alighieri, Divina Commedia, p3, 13; 7 (auctor c.1265-1321)
Cio che non more e cio che puo morire non e se non splendor di quella idea che partorisce, amando, il nostro Sire; che quella viva luce che si mea dal suo lucente, che non si disuna da lui ne da l'amor ch'a lor s'intrea, per sua bontate il suo raggiare aduna, quasi specchiato, in nove sussistenze, etternalmente rimanendosi una.
345Desiderius Erasmus, Adagia, Chiliades, 3, 2260; 15 (opus 1508)
Materia quiddam est omnium quae substernuntur maxime confusum et incompositum; idea exemplarium pulcherrimum, deus causarum optima.
346Du Cange Charles du Fresne, Glossarium Ad Scriptores Mediae et Infimae Latinitatis, 1, p3; 993 (auctor 1610-1688)
cap. 27.+ BITIDUS Biformis, vel quantum ad corpus, vel quantum ad animam, et componitur a bis, et idea, quod est forma.
347Du Cange Charles du Fresne, Glossarium Ad Scriptores Mediae et Infimae Latinitatis, 1b, 1; 67 (auctor 1610-1688)
c. 9.+ IDEA imago.
348Dudo Viromandensis, De moribus et actis primorum Normanniae ducum, 141, 0619A
ΝΩΥΣque ΛΩΓΩΣ, mundi altor, et actor enormis Orbis terrestris, idea stelligeri.
349Dudo Viromandensis, De moribus et actis primorum Normanniae ducum, 141, 0686D
ΟΝ substantificum, rerum * ΤΥΠΟΣ, idea mundi Per seipsum bonitas permanet atque viget.
350Duns Scotus Iohannes, Quaestiones subtilissimae in Metaphysicen, 2, 3, 2, 1; 80 (auctor 1266-1308)
Ista mensura est idea in mente diuina.
351Duns Scotus Iohannes, Quaestiones subtilissimae in Metaphysicen, 2, 3, 2, 1; 82 (auctor 1266-1308)
Ergo si aliqua ueritas est a nobis intelligibilis, per consequens et idea.
352Duns Scotus Iohannes, Quaestiones subtilissimae in Metaphysicen, 6, 2a, p136, 51; 4 (auctor 1266-1308)
Nec de substantia secundum numerum, quia si sic, posset esse idea Platonis, quia haberet totam naturam specificam sine accidentibus, quod ponit Plato.
353Duns Scotus Iohannes, Quaestiones subtilissimae in Metaphysicen, 6, 2a, p136, 51; 5 (auctor 1266-1308)
[] Et confirmatur consequentia: quia non posset illa idea esse distincta ab istis, quia habet naturam speciei, et in illa non distinguuntur indiuidua eiusdem speciei, ergo etc.
354Duns Scotus Iohannes, Quaestiones subtilissimae in Metaphysicen, 6, 2a, p138, 51; 15 (auctor 1266-1308)
[] Ad aliud de substantia singulari, dico quod non esset idea Platonis, quia in illo esset propria passio hominis: sed non haberet accidentia per accidens.
355Duns Scotus Iohannes, Quaestiones subtilissimae in Metaphysicen, 6, 10, p158, 51; 17 (auctor 1266-1308)
Unde concludit quod idea non definitur.
356Duns Scotus Iohannes, Quaestiones subtilissimae in Metaphysicen, 6, 10, p158, 51; 19 (auctor 1266-1308)
Contra: tunc argumentum nihil est contra Platonem, quia ita diceret de idea quod, sicut albedo habet conceptus diuersos, sic posset dici de idea.
357Duns Scotus Iohannes, Quaestiones subtilissimae in Metaphysicen, 6, 11, p0, 51; 1 (auctor 1266-1308)
[] Utrum ratio Philosophi contra Platonem ualeat quam ponit de idea.
358Duns Scotus Iohannes, Quaestiones subtilissimae in Metaphysicen, 6, 11, p161, 51; 6 (auctor 1266-1308)
Et magis est generatio illa uniuoca quam esset compositi generati ab idea, igitur non est necesse ponere ideam propter generationem.
359Duns Scotus Iohannes, Quaestiones subtilissimae in Metaphysicen, 6, 11, p163, 51; 10 (auctor 1266-1308)
Sic idea ponetur generans, sed synolon alterans.
360Duns Scotus Iohannes, Quaestiones subtilissimae in Metaphysicen, 6, 11, p163, 51; 20 (auctor 1266-1308)
Nullum autem inconueniens, si hic ignis generet, quia secundum Platonem habet similem perfectionem cum idea, licet minus perfecte, igitur et operationem similem, licet minus intensam.
361Duns Scotus Iohannes, Quaestiones subtilissimae in Metaphysicen, 6, 11, p163, 51; 21 (auctor 1266-1308)
Itaque si cum hoc idea generet, uidetur, secundum Commentatorem, quod unum actum erit a duobus agentibus non ordinatis, sicut procedit ultima ratio hic inducta contra Commentatorem.
362Duns Scotus Iohannes, Quaestiones subtilissimae in Metaphysicen, 6, 11, p163, 51; 25 (auctor 1266-1308)
Numquam autem primo mouet in alteratione praeuia idea, nec mediate nec immediate, quia particulare agens sufficienter alterat, ita quod aliud eiusdem ordinis non potest idem alterare.
363Duns Scotus Iohannes, Quaestiones subtilissimae in Metaphysicen, 6, 11, p163, 51; 26 (auctor 1266-1308)
Igitur non potest idea esse causa mutationis terminantis illum motum.
364Duns Scotus Iohannes, Quaestiones subtilissimae in Metaphysicen, 6, 11, p163, 51; 42 (auctor 1266-1308)
Sed dato quod sic, aliud est hic alterans, ut synolon, igitur non idea sicut [] in prima responsione.
365Duns Scotus Iohannes, Quaestiones subtilissimae in Metaphysicen, 6, 11, p163, 51; 43 (auctor 1266-1308)
Si autem negetur haec hypothesis, tunc ex quo idea agit uniuoce, secundum ipsum, igitur non agit aequiuoce, et ita non alterabit, et ita nec uniuoce generando, et ita contradictio.
366Duns Scotus Iohannes, Quaestiones subtilissimae in Metaphysicen, 6, 18, p187, 51; 7 (auctor 1266-1308)
[] Si autem ulterius ponat quis quod dicta idea est formaliter uniuersale, ita quod per identitatem praedicetur de isto corruptibili praedicatione dicente "hoc est hoc", statim uidetur includere contra dictionem quod idem numero sit quiditas multorum diuersorum, et tamen extra ipsa aliter non esset incorruptibilis.
367Flacius Illyricus Matthias, Clavis scripturae sacrae pars prima, p1031, p1075; 157 (auctor 1520-1575)
Opus aliquando pro forma aut idea operis Exod. 28, Sicut opus Ephod facies illud: id est, tali forma aut ratione operis.
368Flacius Illyricus Matthias, Clavis scripturae sacrae pars prima, p1031, p1075; 159 (auctor 1520-1575)
haec est idea aut forma candelabri.
369Flacius Illyricus Matthias, Clavis scripturae sacrae pars prima, p1401, p1482; 7 (auctor 1520-1575)
ubi similitudo ipsa species visa, aut eius idea dicitur.
370Flacius Illyricus Matthias, Clavis scripturae sacrae pars prima, p1401, p1482; 8 (auctor 1520-1575)
Sic Exodi vigesimo quinto idea monstrata Moysi in monte, iuxta quam omnia fabricare debebat, vocatur similitudo tabernaculi.
371Flacius Illyricus Matthias, Clavis scripturae sacrae pars prima, p1401, p1482; 26 (auctor 1520-1575)
Verum, uti dixi, Imago vocatur certa quaedam species aut idea rei alicuius: Similitudo autem est convenientis, aut correspondentia, seu proportio aut ratio inter imaginem, et id cuius est imago: sicut modo ex loco Romanorum primo audivimus.
372Flacius Illyricus Matthias, Clavis scripturae sacrae pars secunda, p6 (auctor 1520-1575)
TRES PRAECIPUAE METHODI THEOLOGIAE, PROPTER SYNOPSIM, SEU UT EIUS CORPUS AUT IDEA SIMUL OCULIS SUBIICI POSSIT, IN BREVI TABELLA DELINEATAE A MATTH. FLAC. ILLYRICO.
373Flacius Illyricus Matthias, Clavis scripturae sacrae pars secunda, p91, p105; 17 (auctor 1520-1575)
Praesentes et etiam futurae res, ut poenae et promissiones, saepe describuntur idea aut specie praeteritarum, ut per illud vetus individuum aliquid simile in genere tantum intelligendum sit: seu in exprimendis novis rebus pictorum aut etiam poetarum instar, vetera illa exempla imitentur.
374Flacius Illyricus Matthias, Clavis scripturae sacrae pars secunda, 1, p16; 72 (auctor 1520-1575)
24 Caeterum alia loca aperte ac sine figura de eo loquuntur, quae tanto facilius observari et intelligi queunt: alia sub typo quodam, ut quae de agno Paschali dicuntur: item Melchisedech, sacrificatio Isaac, petra in deserto, eductio populi, manna, totum tabernaculum cum omnibus suis ceremoniis, serpens suspensus, Iehosua, David, Ionas, idea tabernaculi in mente ostensi, Samaritanus in Evangelio, et similia in numera: quae tamen caute ac ex collatione Scripturae investiganda sunt.
375Flacius Illyricus Matthias, Clavis scripturae sacrae pars secunda, 1, p20; 7 (auctor 1520-1575)
Primum enim tota idea artis simul conspecta, et animo comprehensa, iuvat intellectum, in cogitando, dicendo et scribendo, dum is cernit quomodo singulae partes tum inter sese cohaereant, tum etiam totum corpus constituant, seu qua harmonia alia aliis consonet: ubi sit principium, medium ac finis.
376Flacius Illyricus Matthias, Clavis scripturae sacrae pars secunda, 1, p21; 10 (auctor 1520-1575)
Nam ut ea quae supra de utilitatibus dicta sunt, non repetam: non potest dici, quantum lucis iudicio in cogitando, dicendo ac scribendo afferat: quantoque sit plenior ac solidior cognitio, si quis totius artis idea bene animo comprehensam habeat, noverit ubi principium, medium, aut finis sit, et omnino singularum inter sese partium, ac cum toto harmoniam pernoscat.
377Flacius Illyricus Matthias, Clavis scripturae sacrae pars secunda, 5, p118; 27 (auctor 1520-1575)
In grandi idea sermonis ponit Hermogenes primum dignitatem: eam vero dicunt aestimari magnitudine rerum ac sententiarum, cum de rebus divinis, de regnis ac politiis, de bellis ac exercitibus, de magnis urbibus ac regionibus sermo est.
378Flacius Illyricus Matthias, Clavis scripturae sacrae pars secunda, 5, p118; 86 (auctor 1520-1575)
Verum ut idea sacri sermonis aliquanto clarius pateat, D. Augustini de ea censuram ex 4 De doctrina Christiana adscribemus, in quorum initio dicuntur quaedam de doctoris officio: quae cum sint utilia, nolui excludere, inquit igitur ille: Debet igitur divinarum Scripturarum tractator et doctor, defensor rectae fidei, ac debellator erroris, et bona docere, et mala dedocere: atque in hoc opere sermonis conciliare aversos, remissos erigere, nescientibus quid agatur, quid expectare debeant intimare.
379Flacius Illyricus Matthias, Clavis scripturae sacrae pars secunda, 6, p154; 24 (auctor 1520-1575)
Qua idea Theologiae, in suo cerebro iam praeformata, tantum ferme in eum usum sacras Literas cognoverunt, ut eis ad stabilienda illa sua Philosophotheologiae somnia abuterentur, et contra omnes tuerentur: sicque tum Theologiam tum et sacras Literas prorsus inverterunt, ac perverterunt.
380Flacius Illyricus Matthias, Clavis scripturae sacrae pars secunda, 6, p174; 209 (auctor 1520-1575)
Si cum adversario veritatis, atque adeo et ipso satana confligendum est, quid ibi faciat non bene versatus in sacris Literis, nempe quam primum ei turbatur idea doctrinae, et Doctoris sui autoritas reiicitur, et insuper Scriptura etiam perperam contra citatur: mox inops omnis consilii et auxilii, nescit quo sese convertat.
381Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, ind., 7; 279 (opus 1597)
Discursus ergo Aristotelis maxime videtur concludere contra ponentes, ideas esse res subsistentes, et consequenter particulares, et tamen separatas ab omni contractione individuali; sic enim definiri non possunt per differentiam individualem, et consequenter habere non possunt definitionem constantem ex terminis communibus, ex quibus non potest confici definitio ita propria ideae ut idea est, quin possit aliis rebus convenire; et ita procedunt aliae rationes Aristotelis, quae non carent suis difficultatibus, sed inutile censeo in eis explicandis immorari.
382Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, ind., 8; 36 (opus 1597)
Hinc ergo fit, si homo significat utrumque, et formam sine materia, quae est idea, et compositum, analogice significare illa, quod est absurdum.
383Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. 1, 4, 1; 80 (opus 1597)
Vel ex causa exemplari, quia in divina idea talis repraesentatur.
384Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. 8, 5; 9 (opus 1597)
Item, si non de veritate complexa sed de incomplexa loquamur, etiam idea artificis si sit propria et adaequata rei efficiendae per artem est maxime vera, tantoque magis quanto non solum ipsa vera est, sed etiam est causa veritatis artificii.
385Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. 8, 5; 16 (opus 1597)
Respondetur ergo secundo cognitionem practicam dupliciter posse comparari ad obiectum, uno modo in ratione cognitionis, alio modo in ratione causae, aut efficientis aut exemplaris, ut est idea artificis.
386Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. 8, 7, 2; 47 (opus 1597)
Nec secundum dici potest, quia idea vel exemplar artificis non habet alium influxum immediatum in effectum, praeter eum quem habet artifex ut causa perfecta efficiens est, neque per aliam actionem nisi qua efficiens est, quia exemplar, ut sic, non habet aliam causalitatem quam dirigere actionem agentis; ergo in effectu non resultat alia relatio, nisi quae consequitur ex vi actionis agentis, ut agens est; ergo non habet aliam relationem realem conformitatis vel dependentiae ad exemplar.
387Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. 8, 7, 2; 50 (opus 1597)
Dicetur fortasse argumentum quidem probare has relationes non esse distinctas, nihilominus tamen verum esse relationem creaturae in sua essentia includere ut sit relatio conformitatis ad ideam creatoris, sicut actio ipsa creatoris in sua essentia includit quod sit ab idea.
388Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. 8, 7, 4; 44 (opus 1597)
Sequela vero patet, quia in denominatione illa quae sumitur ex veritate intellectus, non possunt habere inaequalitatem, quia tam vera est idea quam Deus habet de homine, sicut idea quam habet de angelo tantaque est conformitas inter illa extrema sicut inter haec; et tam vera est cognitio quam Deus habet de angelo sicut quam habet de se ipso.
389Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. 8, 8, p116; 21 (opus 1597)
Posteriori autem modo dicuntur verae omnes res quae ab intellectuali exemplari seu idea manant, illique conformantur tamquam suae mensurae.
390Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. 8, 8, p117; 12 (opus 1597)
Quae in hoc consistit, quod in ratione iudicii intellectus ille actus habet veram essentiam et speciem iudicii et conformitatem cum proprio conceptu seu idea intellectualis iudicii.
391Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. 8, 8, p117; 13 (opus 1597)
Quod in vocali propositione commode explicari potest; haec enim enuntiatio, omnis homo est albus, vel alia similis, si in ea consideres conformitatem ad rem quam significat, non habet veritatem sed falsitatem, et hoc sensu non vera sed simpliciter falsa vocatur; si vero in ea consideres definitionem seu essentiam propositionis et conformitatem quam habet cum regulis artis dialecticae seu cum idea propositionis, intelligitur habere suam veritatem quasi transcendentalem secundum quam dici potest esse vera propositio, eo modo quo aurum dicitur rerum aurum et eo modo quo syllogismus dicetur verus syllogismus si bona sit illatio, etiamsi falsum concludat.
392Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. 9, 1, p119; 14 (opus 1597)
Idemque reperitur in aliquibus effectibus naturalibus qui dicuntur monstra seu peccata naturae; nam discrepant ab idea seu regula quam deberent causae secundae naturales imitari et ad eam suos effectus conformare.
393Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. 9, 1, p119; 21 (opus 1597)
Quod si obiicias, nam sequitur falsitatem esse ponendam inter proprietates entis sicut veritatem, negatur consequentia, quia non omne ens est falsum; omne autem ens est verum; nam Deus nullo modo falsus appellari potest, neque in ratione entis, neque in ratione Dei, aut alicuius entis in particulari; immo nec res creatae omnes possunt falsae nominari, quia ea quae a Deo fiunt, si immediate ab eo fiant, non possunt ab eius arte discrepare; si autem fiant ab ipso mediis causis secundis, licet possint discrepare ab una regula vel idea divina ad quam causae secundae conformari deberent in agendo, tamen, prout ab ipso Deo procedunt, discordare non possunt ab illa regula et idea per quam Deus operatur quando in illas influit, et hoc modo habent veritatem.
394Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. 9, 1, p120; 10 (opus 1597)
Res non factae a Deo tantum sunt aut res summe bona quae est ipsemet Deus, qui supra omnem est mensuram et supra omnem ideam et extra omnem causalitatem intellectus practici, et ideo non potest ex hac habitudine propriam veritatem habere, nedum falsitatem; aut res summe mala, quae est culpa ut culpa est (si tamen res appellanda est); haec enim, sicut a Deo non fit, ita neque in eo propriam ideam habet, sed est potius in Deo idea bonitatis et honestatis, a qua culpa discordat; ex quo habet quod vera culpa sit, quia, sicut eius esse, ita et eius veritas in privatione et defectu consistit.
395Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. 9, 1, p120; 12 (opus 1597)
Aliae vero res, quae a Deo fiunt, nunquam discordant ab arte, vel idea eius, quia est tam potens in exsequendo, quantum est sapiens in cognoscendo.
396Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. 9, 1, p120; 17 (opus 1597)
Quod semper adiungo, quia, si haec considerentur quatenus in eis est privatio seu carentia alicuius perfectionis, ut sic non per se fiunt sed per accidens, neque habent propriam ideam ad quam conformentur, ut respectu illius vera aut falsa dici possint, sed habent talem defectum quatenus deficiunt ab alia perfectiori idea; hic autem defectus, vel non est a Deo ut in defectibus culpae, vel, si est ab ipso, ut in malis poenae, non est praeter scientiam et intentionem seu voluntatem eius, et ideo respectu illius non potest dici falsitas; an vero respectu causae secundae ita appellari possit, statim dicam.
397Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. 9, 1, p120; 38 (opus 1597)
Sed hoc dupliciter contingit: uno modo quod discrepent ab arte quae est in artifice, seu ab idea quam revera habet conceptam; alio modo, quod discrepent ab arte quam deberet habere quamque alius probus artifex habet.
398Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. 9, 1, p120; 39 (opus 1597)
Quando hoc posteriori modo contingit, non videtur proprie habere locum denominatio falsitatis, quia tunc res arte facta non discordat ab idea a qua procedit; ad alias vero perfectiores ideas quae sunt in aliis artificibus non comparatur talis res ut ad principium practicum, sed ut ad cognitionem speculativam: et ideo respectu illarum non habet propriam falsitatem iuxta dicta in tertio puncto, et confirmatur, nam si quis simul habeat ideas perfecti et imperfecti artificii, et volens faciat rem imperfectam et conformem imperfectae ideae, non dicetur ille errare in operando, ut artifex est, nec res facta in genere artificii dicetur falsa; ergo idem erit quando habet imperfectam ideam solam et iuxta illam operatur.
399Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. 9, 1, p120; 42 (opus 1597)
Cuius signum est, quia, si talis res ex industria fiat illo modo propter aliquem finem vel voluntatem artificis, non erit res ullo modo falsa, cum tamen in re eamdem conformitatem vel difformitatem habeat cum idea.
400Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. 9, 1, p120; 43 (opus 1597)
Item, quia huiusmodi regulae artis saepe sumuntur in ordine ad aliquem finem et supposita tali materia vel circumstantiis; sed haec omnia non variant intrinsecam formam artificialem rei nec conformitatem quam habet cum idea a qua proxime procedit; ergo quandocumque res arte facta est conformis ideae a qua proxime procedit, tunc non est in ea falsitas, etiamsi alias sit simpliciter res imperfecta respectu aliarum idearum perfectarum vel si sit inutilis in ordine ad finem intentum.
401Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. 9, 1, p120; 44 (opus 1597)
Quando vero res arte facta prodit difformis ideae quae est in artifice ut actu operante seu a qua proxime procedit, tunc maxime videtur esse falsitas in tali re artificiali; sed adhuc illa non potest proprie dici falsitas, tum quia ille defectus in effectu non procedit ex imperfectione aut falsitate intellectus sed ex imbecillitate potentiae exsequentis vel alio simili occurrenti impedimento; tum etiam quia illud artificium ut sic seu quatenus cum illa difformitate fit, non procedit ab idea sed casu fit; ergo non comparatur ad illam ut ad causam et mensuram, ut per conformitatem vel difformitatem ad illam falsum denominetur.
402Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. 9, 1, p120; 45 (opus 1597)
Et confirmatur, nam cognitio illa vel idea non est falsa per difformitatem ad illud opus, quia revera non habebat illud pro obiecto; ergo neque e contrario opus ipsum potest denominari falsum in ordine ad talem cognitionem, cum neque sit obiectum neque effectus illius, quantum ad imperfectionem secundum quam ab idea discordat.
403Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. 9, 1, p120; 62 (opus 1597)
Hoc modo aurichalcum dicitur falsum aurum non propter solam disconvenientiam quam habet cum vera idea vel conceptu auri; maiorem enim habet plumbum, vel stannum, quae non denominantur falsum aurum; igitur propter similitudinem et speciem auri, quam gerit, ratione cuius facile existimatur esse aurum.
404Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. 13, 6; 8 (opus 1597)
Cum autem secundum veram doctrinam Deus sit materiae creator, non potest omnino carere idea materiae, cum omnia per intellectum et voluntatem operetur.
405Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. 13, 6; 9 (opus 1597)
Solet autem illa idea dici non esse propria, id est, adaequata ipsi materiae, quia Deus non habet aliam ideam totius et partium.
406Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. 13, 8, p184; 49 (opus 1597)
Et confirmatur, nam ideo res naturales non creantur quia fiunt ex materia; sed non idea non creantur quia fiunt ex materia possibili; ergo quia fiunt ex materia actu existente, et consequenter ipsa materia non causat materialiter nisi quatenus actu existens.
407Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. XXI, 1, p0; 11 (opus 1597)
Et domus ad extra est longe diversae et inferioris rationis ab idea domus quam artifex habet, et nihilominus permanet cessante influxu artificis: cur ergo non poterit idem dici de effectibus primae causae?
408Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. XXV, p0; 3 (opus 1597)
Quod vero ad nomen attinet, suppono exemplar idem hoc loco significare, quod apud Theologos idea, quod nomen licet graecum sit, a Latinis etiam usurpatur, primumque illius auctorem Platonem fuisse testes sunt Cicero, lib. 1 Tuscul.
409Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. XXV, 1, 2; 11 (opus 1597)
, quatenus dicit, ad ideam sufficere quod sit talis secundum repraesentationem, qualis est res cuius est idea ; et inferius, quod si creatura non contineretur in divina essentia, nisi obiective, et nullo modo formaliter aut virtualiter, hoc non sufficeret ut haberet rationem ideae.
410Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. XXV, 1, 3; 13 (opus 1597)
Hoc igitur modo est in Deo idea ( ut ita dicam ), non tantum formata , sed etiam cognita, et ut sic habet totum id, quod ex parte intellectus necessarium est, ut in suo genere causet, quia et est forma existens in mente artificis, et est ita proposita et applicata, ut possit ad illam respiciens, rem per eam repraesentatam efficere ad illius imitationem.
411Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. XXV, 1, p405; 8 (opus 1597)
Idea autem (ait) est Dei intelligentia,, seu quod a mente divina intelligitur.
412Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. XXV, 1, p405; 9 (opus 1597)
Est itaque idea seu exemplar in mente.
413Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. XXV, 1, p408; 1 (opus 1597)
Prior pars probatur, quia idea divina, iuxta sententiam magis consentaneam sanctis Patribus, magisque Theologis probatam, non est aliquid creatum vel creabile, sed ipsamet divina essentia increata.
414Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. XXV, 1, p408; 39 (opus 1597)
/903b/ Et primum quidem hoc confirmant testimonia Patrum, praesertim Augustini; nam ideas collocat in ipsamet arte, quatenus per eam formatur ratio, vel conceptus rei efficiendae; in quo conceptu dicitur contineri effectus, quia illum repraesentat, et ita ex illius sententia idea in Deo non est, nisi essentia intellectualiter repraesentans rem faciendam.
415Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. XXV, 1, p408; 42 (opus 1597)
Et confirmatur ac declaratur in hunc modum, nam, essentia divina, si consideretur prius ratione quam sit cognoscens, vel cognita a se, non potest intelligi ut exemplar creaturarum secundum proprias rationes earum, quia licet eminenti virtute contineat illas, non tamen formaliter ullo modo eas continet aut refert; sicut lux solis, licet eminenter contineat calorem, non potest dici idea caloris, quia secundum se nec formaliter, neque repraesentative exprimit calorem.
416Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. XXV, 1, p408; 45 (opus 1597)
Tum maxime, quia vel consideratur essentia praecise et secundum se cognita; et ut sic non potest esse exemplar, quia ut sic, est omnino dissimilis creaturis; vel consideratur ut in illa cognita cognoscuntur tanquam in causa creaturae, et hoc modo obiectum talis cognitionis iam non est solum primarium, sed etiam secundarium; si ergo obiectum sic cognitum est idea, /904a/ creatura ipsae sunt ideae, vel saltem complent rationem ideae; quod aeque improbatur rationibus factis in priori membro.
417Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. XXV, 1, p408; 49 (opus 1597)
Sed hoc non est aliud quam cognoscere ipsam creaturam, quatenus ex vi eminentis virtutis Dei potest ab illa prodire; ergo talis cognitio revera est cognitio creaturae in Deo; ergo si obiectum illius cognitionis est idea, creatura erit idea.
418Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. XXV, 1, p408; 50 (opus 1597)
Et confirmo, quia in Deo tantum sunt cognita, aut ea, quae sunt eminenter in ipso, aut quae sunt formaliter; ergo si essentia ut obiective cognita est idea, vel est secundum ea quae formaliter in ipsa continentur, et hoc non, alias absolute et praecise cognita absque creaturis esset idea, quod constat esse impossibile, quia ut sic omnino est.
419Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. XXV, 1, p408; 51 (opus 1597)
dissimilis creaturis, et eas secundum propria earum non repraesentat; vel est idea secundum ea quae habet eminenter, et secundum quod talia cognoscuntur in ipsa, et sic potius ipsae creaturae cognitae ut eminenter contentae essent idea.
420Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. XXV, 1, p408; 52 (opus 1597)
Vel idea dicetur ipsa essentia secundum mediam quamdam rationem, scilicet, secundum id, quod formaliter est, non absolute, sed ut dicit habitudinem quamdam ad res quas continet eminenter, ratione cuius potest esse primarium obiectum, in quo creaturae secundario cognoscantur; et hoc etiam non recte dicitur, tum quia illa habitudo potius est ex parte creaturarum, quatenus a Deo possunt pendere, et sunt quaedam participationes eius; tum maxime quia essentia Dei non est obiectum primarium, in quo cognoscantur creaturae, ut in aliqua imagine repraesentante, sed ut in causa effectiva eminenter illas continente, et ideo ut sic non potest habere rationem exemplaris; ergo exemplar in mente divina non est res obiective cognita ut sic, et ut praecisa secundum rationem ab ipsa cognitione.
421Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. XXV, 1, p409; 40 (opus 1597)
Exemplar enim dicitur esse forma, ad cuius instar vel imitationem aliquid fit; in quo causandi modo videtur necessario includi distinctio inter formam, quae est exemplar, et formam exemplatam seu rem effectam, quia idem non dicitur fieri ad imitationem sui, nec assimilari sibiipsi; ergo non potest idem dici exemplar vel idea suiipsius.
422Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. XXV, 2, p411; 24 (opus 1597)
Nam sub priori ratione intenditur ut creatura talis sit, qualis repraesentatur in idea; sub hac vero posteriori intenditur ut ipsa repraesentet divinum esse et divinam perfectionem quantum potest; et ideo posterior habitudo non est ad Deum ut ad exemplar, sed ut ad finem.
423Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. XXV, 2, p413; 29 (opus 1597)
Primo quidem, quia ars est principium efficiendi: unde Aristoteles, agens de causis, ait Polycletum esse causam per accidens statuae, statuarium autem esse causam per se, quia nimirum formaliter dicit artem, quae est principium per se illius effectus; sed ars non causat nisi mediante idea; docet enim ars fabricari in mente tum rem efficiendam, tum etiam viam et modum exequendi illam; atque in hunc modum est principium artificiosi effectus: unde D. Thomas, 3 p.
424Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. XXX, 17, 2; 2 (opus 1597)
Deus enim, ut supra tetigimus, in sua infinita scientia habet rationes seu exemplaria omnium rerum possibilium, quae non sunt aliud quam ipsemet intellectualis conceptus quem de singulis rerum naturis habet Deus, qui, ut intentionaliter seu intelligibiliter repraesentat unamquamque naturam factibilem a Deo, dicitur ratio, exemplar aut idea eius.
425Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. XXXIII, 2, p618; 77 (opus 1597)
Adde quod, si dividendus esset homo in primum et secundum, potius homo universalis diceretur primus homo quam singularis, sicut idea Platonis, si esset, esset prius homo quam individua.
426Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. XXXV, 6, p695; 47 (opus 1597)
, comm. 21, ad probandum contra Platonem formas substantiales non infundi ab idea separata.
427Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. XXXV, 6, p695; 63 (opus 1597)
Summa rationum est quia idea separata non potest immediate transmutare materiam, nec aliqua intelligentia, sed solum mediante corpore caelesti.
428Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. XXXV, 6, p695; 64 (opus 1597)
Assumptum probat quia idea separata est prorsus immobilis, quia est immaterialis et indivisibilis; quod autem indivisibile est, est per se immutabile, ex VI Phys.
429Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. XXXV, 6, p695; 65 (opus 1597)
; ergo, si idea separata immediate per se aliquid ageret, semper ageret idem, quia eodem modo manens, semper agit idem.
430Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. XXXV, 6, p695; 76 (opus 1597)
Sic ergo docent Plato et Avicenna motum caeli et inferiora agentia deservire ut ab eis proveniant variae dispositiones materiae, quibus positis, unaquaeque idea vel intelligentia influit formam iuxta exigentiam dispositionis, vel sua voluntate, vel naturali necessitate absque sui mutatione.
431Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. XXXV, 6, p695; 81 (opus 1597)
Si autem non sunt eiusdem speciei, ergo idea non est ipsa natura specifica individuorum nec potest influere in materia formam talis speciei, generatione univoca, ut Plato aiebat.
432Franciscus Suarez, Disputationes Metaphysicae, disp., disp. XLVII, 13, p978; 12 (opus 1597)
Quod etiam patet inductione, nam scientia mensuratur a scibili, et ideo in ipsa est relatio, et cognitio mensuratur in veritate ab obiecto, et creatura in suo esse seu veritate essendi ab idea divina, et omnes hae relationes sunt in ipsis mensuratis.
433Frank Carolus, Philosophia naturalis, 1, 1, 2, 2, 1; 112 (opus 1949)
horologio, finis obtinendus ita exercet suum influxum: 1) Eo quod artifex, concepta idea totali horologii faciendi, intendit in opus faciendum.
434Frank Carolus, Philosophia naturalis, 1, 1, 2, 2, 1; 135 (opus 1949)
Atqui effectus nondum exsistens non potest determinare modificationes partium, nisi inquantum eius idea dirigit operationem causae, id est, nisi ut finis intentus.
435Frank Carolus, Philosophia naturalis, 1, 1, 2, 2, 2; 84 (opus 1949)
Ergo effectus nondum exsistens ab initio determinat modum reactionis, quod, ut supra (n. 125, nota) diximus, fieri non potest, nisi inquantum idea effectus influit in reactiones, i.
436Frank Carolus, Philosophia naturalis, 1, 1, 2, 2, 2; 254 (opus 1949)
Haec re vera esse certa criteria finalitatis externae sequitur ex eo, quod requiritur causa sufficiens pro effectu communi activitatis rei A et rei B, qui constanter obtinetur; neque vero haberetur causa sufficiens, nisi admittitur effectum communem ab initio determinare activitatem utriusque rei, id quod fieri non potest nisi eo, quod idea huius effectus determinat activitates, i.
437Frank Carolus, Philosophia naturalis, 1, 2, 2, 2, app.; 45 (opus 1949)
Impossibile est avi omnes actiones partiales ab initio recte facere, nisi ab initio praeluceat cognitio totius operis faciendi, eodem modo ac homo non potest media apta disponere, nisi totum opus faciendum qua idea clara praeluceat.
438Frank Carolus, Philosophia naturalis, 1, 3, 1, 2, 2; 162 (opus 1949)
Intelligi nequit per se, »quia non habet ideam in Deo distinctam ab idea formae vel compositi« (De verit. q. 3 a. 5 ad 3).
439Gilbertus Porretanus, Expositio in Boethii librum De bonorum hedbomade, exp., 37; 1 (auctor c.1080-1154)
AT VERO id QUOD EST, ACCEPTA in se FORMA ESSENDI id est ea, quam _ abstractim intellectus concipit, subsistentia - quae acceptio dicitur "generatio" - EST ATQUE materiae, quae Graece *hyle* dicitur, formaeque huius, quae Graece *ousiosis* uocatur, concursu - opifice illa forma, quae nominatur *ousia*, iuxta exemplar illius, quae dicitur *idea*, *ikon* - hoc est illius exemplaris exemplum et imago - CONSISTIT: ut corpus eo quod ut esse corporalitatem habet est corpus et homo eo quod humanitatem.
440Giordano Bruno, Cantus Circaeus, 2, p10, 3, 1; 2 (auctor 1548-1600)
Forma quoque in proposito non sumitur secundum intentionem Methaphisicam Platonicam ut pote pro idea; Nec secundum intentionem Methaphisicam Peripateticam, ut pote pro essentia.
441Giordano Bruno, De imaginum compositione, p1; 7 (auctor 1548-1600)
Idea, imaginatio, adsimulatio, configuratio, designatio, notatio est universum Dei, naturae et rationis opus, et penes istorum analogiam est ut divinam actionem admirabiliter natura referat, naturae subinde operationem humanum (quasi et altiora praetentans) aemuletur ingenium.
442Giordano Bruno, De imaginum compositione, p2, 1, 1; 4 (auctor 1548-1600)
Quae sane species ante naturalia appellatur “idea”, in naturalibus “forma” sive “vestigium idearum”, in postnaturalibus “ratio” seu “intentio”, quae in primam atque secundam distinguitur, quam nos aliquando “idearum umbram” consuevimus appellare.
443Giordano Bruno, De imaginum compositione, p2, 1, 1; 5 (auctor 1548-1600)
Ideae sunt causa rerum ante res, idearum vestigia sunt ipsae res seu quae in rebus, idearum umbrae sunt ab ipsis rebus seu post res, quae tanto minori ratione esse dicuntur quam res ipeae quae a naturae gremio proficiscuntur, quanto res ipsae quam mens, idea atque principium effectivum, supernaturale, substantificum, superessentiale.
444Giordano Bruno, De imaginum compositione, p2, 1, 1; 8 (auctor 1548-1600)
Quandoquidem non tantum ad rei producendae specificationem materia conferre videtur, quantum idea atque forma.
445Giordano Bruno, De imaginum compositione, p2, 1, 2; 8 (auctor 1548-1600)
Primo enim idea proprie dicitur forma ante res et metaphysicum quiddam, nempe species ipsa mundi et eorum quae in mundo sunt supersubstantialis, cui tanto convenit verius esse quam mundo physice constituto, quanto istis naturalibus et realiter existentibus, physico nempe mundo, verius conveniet esse quam mundi similitudini, quae internis numeris in sensibus inscribitur.
446Giordano Bruno, De imaginum compositione, p2, 1, 2; 9 (auctor 1548-1600)
Sicut enim nostrae intentiones habent originem a rebus naturalibus, quibus non existentibus et ipsae non essent, velut nullo existente corpore nulla esset umbra; ita res ipsae naturales, mundus nempe physicus nequaquam esse posset, si metaphysicus ille, nempe idea portans omnia, ex actu mentis et voluntatis divinae se ipsam communicantis non praeexisteret.
447Giordano Bruno, De imaginum compositione, p2, 1, 2; 12 (auctor 1548-1600)
Itaque cum subtilius philosophantibus et proprie loquentibus haec tria nomina, “idea”, “forma” et “species”, tribus admodum differentibus significatis attribuimus.
448Giordano Bruno, De imaginum compositione, p2, 1, 3; 4 (auctor 1548-1600)
“Signum” est quodammodo genus ad omnia quae significant, sive ut idea sive ut vestigium sive ut umbra sive aliter.
449Giordano Bruno, De imaginum compositione, p2, 2, 9; 4 (auctor 1548-1600)
Abstinentia Obstaculum Absolutio Oblivio Bacchans Dolator Additio Idolatria Adolescentia Idea Accusatio Egestas Acceptio Aegritudo Custos Icon Occasio Heic Occupatio Afflictio Effusio Affectio Efficentia Faber Officium Offerentia Alienum Electio Altitudo Elementum Lusor Ultio Illecebrae Olfactio Illusio Ambitio Emendatio Amplexatio Emissio Musicus Humilis Imaginatio Omen Imbecillitas Omnipotentia Angustia Inanitas Antipathia Intentio Nauta Unitas Enuntiatio Onus Enumeratio Honor Apparatus Ipse Appetitus Iphis Pastor Vestiarius Auditus Eucrasia Audacia Eufortun.
450Giordano Bruno, De monade numero et figura, 2; 73 (auctor 1548-1600)
Una omnium specierum, et actuum Idea, Verbum unum omnis emanationis expressivum, Necessitas una omnia definientis Fati.
451Giordano Bruno, De monade numero et figura, 4; 96 (auctor 1548-1600)
PALLAS tres Intellectus illuminat operationes, APPREHENSIONEM, COMPREHENSIONEM, et DISCURSUM. Dat item triplicem intellectum, POTENTIAE seu possibilem, IN HABITU, et IN ACTU. Ad quem tribus ad omnem artem necessariis reddimur habiles, faciles, et potentes, nempe INGENIO, DOCTRINA, et EXERCITATIONE. Unde consequenter ad triplex bonum erigitur affectus, IN NOBIS primum, IN IDEA medium, SUPER IDEAM summum.
452Giordano Bruno, De monade numero et figura, 6; 74 (auctor 1548-1600)
Et sicut in semine hominis est idea hominis, ita et in quacunque parte (licet ad oculum non appareat nisi rationis) homo est, sicut e quacunque parte totus sentit, totus laeditur.
453Giordano Bruno, De monade numero et figura, 7; 44 (auctor 1548-1600)
Influxus ita per sex gradus, a supremo usque ad infimum, descendendo consistunt: sunt quippe primo in ipsa divinae mentis Idea.
454Giordano Bruno, De monade numero et figura, 7; 95 (auctor 1548-1600)
Sex adcurrunt in omni artificio: AGENS, IDEA, INSTRUMENTUM, MATERIA, ACTIO, FINIS, seu summa seu perfectio.
455Giordano Bruno, De triplici minimo et mensura, p7, p8, 1; 11 (auctor 1548-1600)
Mensura supra rem triplex: unum, mens, idea.
456Giordano Bruno, De triplici minimo et mensura, TRIANGULO, dissectora, 22; 38 (auctor 1548-1600)
Actus Beatitudo Certitudo Consensus Idea Fruitio Habitus Motus Lex Productio Verbum Servitus Aversio Acceptatio Continuitas Usus Miraculum Possibilitas Poenitentia Repressio Ordo Obiectum Accessio Recessus TERTIA MATER, elementa ordine naturae instituentis.
457Giordano Bruno, De umbris idearum, p9, 30; 5 (auctor 1548-1600)
Caeterum idea in mente divina, est in actu toto simul te, unico.
458Giordano Bruno, Summa terminorum metaphysicorum, p2; 4 (auctor 1548-1600)
Formabilia sunt Deus seu mens, intellectus seu idea, amor seu anima mundi.
459Giordano Bruno, Summa terminorum metaphysicorum, p3, 38; 2 (auctor 1548-1600)
Neque enim est species metaphysica seu idea rerum, neque species physica seu forma in rebus, neque species logica seu forma ex rebus communis pluribus (nempe essentia pluribus in particularibus comperta), neque artificialis vel ad artificialis speciei similitudinem exemplaris; imo neque per exemplarem ullam, idealem seu metaphysicam, naturalem seu physicam, logicam seu intentionalem est repraesentabilis.
460Giordano Bruno, Summa terminorum metaphysicorum, p4 (auctor 1548-1600)
INTELLECTUS SEU IDEA
461Giordano Bruno, Summa terminorum metaphysicorum, p4, p5; 1 (auctor 1548-1600)
Intellectus ergo in divina essentia et separatus aliis quidem appellatur idea una rerum omnium supersubstantialis, intellectus vero in rebus est virtus, qua omnia se quodammodo et alia cognoscunt, quomodocunque sive sensu sive ratione sive simpliciore aliqua vel materialiore ratione cognoscunt.
462Giordano Bruno, Summa terminorum metaphysicorum, p4, p30; 2 (auctor 1548-1600)
Est autem duplex ordo duplicem prioris et posterioris rationem aperiens: quidam divisivus unitatis et explicativus, ubi prius secundum naturam est comprehendens in una specie et idea, posterius vero in pluribus speciebus; prius simpliciter, posterius composite; prius per species innatas, posterius per species acquisitas; prius est comprehendens, posterius comprehensum; prius universale, posterius particulare.
463Giovanni Pico della Mirandola, Adversus libellum De Ente et Uno. Obiectiones et Responsiones, p2; 28 (auctor 1463-1494)
Quare si idea ens proprie dicitur et Deus etiam ipse proprie dicetur ens.
464Giovanni Pico della Mirandola, Adversus libellum De Ente et Uno. Obiectiones et Responsiones, p2; 37 (auctor 1463-1494)
Quare manifestissimum est et apud principes Academiae Deum proprie ens dici non posse, et si quis det ideam et Deum re esse idem, non tamen continuo sequi, ut si idea sit ens, Deus etiam proprie ens dicendus sit.
465Giovanni Pico della Mirandola, Adversus libellum De Ente et Uno. Obiectiones et Responsiones, p3; 14 (auctor 1463-1494)
Si vero Themistius inter Platonicos non ignobilis ex Platonicis sententia affirmat ideam, quae rerum principium est, vere ac proprie ens esse absolute, pronunciandum non fuit Platonicos iuxta Platonem arbitrari, Deum vere ac proprie ens non esse, idea enim Deus est.
466Giovanni Pico della Mirandola, Adversus libellum De Ente et Uno. Obiectiones et Responsiones, p3; 16 (auctor 1463-1494)
Deum enim atque idea et si non re, ratione tamen discrepant.
467Giovanni Pico della Mirandola, Adversus libellum De Ente et Uno. Obiectiones et Responsiones, p3; 19 (auctor 1463-1494)
Idea enim relativa est, Deus autem absoluta res est.
468Giovanni Pico della Mirandola, Adversus libellum De Ente et Uno. Obiectiones et Responsiones, p3; 21 (auctor 1463-1494)
Cur enim idea ea ratione qua idea est, vere ac proprie ens est?
469Giovanni Pico della Mirandola, Adversus libellum De Ente et Uno. Obiectiones et Responsiones, p4; 8 (auctor 1463-1494)
Addis quatenus idea est, ens est, multo magis quatenus Deus est, ens for[t]e ut sit et dicatur.
470Giovanni Pico della Mirandola, Adversus libellum De Ente et Uno. Obiectiones et Responsiones, p4; 36 (auctor 1463-1494)
Hinc et iam patet, si Deus ut idea ens dicitur, non tamen sequi ut quatenus etiam absolutus in se concipitur, entis habeat appellationem.
471Giovanni Pico della Mirandola, Adversus libellum De Ente et Uno. Obiectiones et Responsiones, p4; 43 (auctor 1463-1494)
Sed sit Platonicus Themistius, sit etiam verus omnino, abunde satis et hac et priore epistola declaravimus nihil nostrae sententiae refragari, quae ille dicit, quoniam de Deo alia ut Deus est, alia ut idea est Platonici enunciabunt.
472Giovanni Pico della Mirandola, Adversus libellum De Ente et Uno. Obiectiones et Responsiones, p5; 69 (auctor 1463-1494)
Unde nec alia ratio soluta est qua dixi, si Deus ea parte qua est idea, est ens, multo magis ea parte qua Deus est; hoc enim absolutum quiddam, hoc vero relativum.
473Giovanni Pico della Mirandola, Adversus libellum De Ente et Uno. Obiectiones et Responsiones, p5; 70 (auctor 1463-1494)
Non enim verum est quod modo respondisti, Deum scilicet essentiam esse a parte qua est idea, non autem ea parte qua Deus est.
474Giovanni Pico della Mirandola, Adversus libellum De Ente et Uno. Obiectiones et Responsiones, p5; 72 (auctor 1463-1494)
Praeterea si Deus ea parte qua est idea, est ens et essentia, necesse est in Deo compositionem esse, quod facile probatur hoc modo: prius enim dixisti ideo Deum iuxta Platonicos ens non esse, quod esse Dei non est aliud a Deo; si igitur idea est ens, hoc ideo erit quod esse ideae est aliud ab idea.
475Giovanni Pico della Mirandola, Adversus libellum De Ente et Uno. Obiectiones et Responsiones, p5; 73 (auctor 1463-1494)
Esse autem ideae extra Deum locari vel fingi non potest, si Deus idea est, ut datum est, in Deo igitur compositionem esse necesse est.
476Giovanni Pico della Mirandola, Adversus libellum De Ente et Uno. Obiectiones et Responsiones, p6; 35 (auctor 1463-1494)
Prius enim...) Deus et idea idem sunt, nec esse ideae aliud est ab esse Dei, sed quia rationes diversae sunt, alia de Deo ut Deus est, alia, ut idea est, pronuntiantur.
477Giovanni Pico della Mirandola, Adversus libellum De Ente et Uno. Obiectiones et Responsiones, p7; 8 (auctor 1463-1494)
Igitur si idea est ens, ideo erit ens: quod esse ideae est aliud ab idea.
478Giovanni Pico della Mirandola, Adversus libellum De Ente et Uno. Obiectiones et Responsiones, p7; 9 (auctor 1463-1494)
Idea autem Deus est; esse igitur ideae est aliud a Deo; est igitur in Deo secundum rem compositio, non solum secundum rationem.
479Godefridus Admontensis, Homiliae dominicales, 174, 0316C (auctor -1165)
Ac si dicat: Quid me Creatorem et Redemptorem tuum, sicut semper desiderasti, in perpetuitate et gloria magnificentiae meae vidisti, ideo credidisti, idea ac hanc stabilitatem, ad istam quam ultra mecum sine dolore, sine defectu habiturus es aeternae beatitudinis firmitatem pervenire meruisti.
480Guillelmus de Ockham, Summa logica, II, 17; 8 (auctor c.1288-1347)
Et idea primo est uidendum quando dictio exclusiua ponitur a parte subiecti.
481Guillelmus de Ockham, Summa logica, II, 17; 10 (auctor c.1288-1347)
Et idea primo uidendum est de eius primaria institutione, secundo de secundaria.
482Guillelmus de Ockham, Summa logica, II, 17; 12 (auctor c.1288-1347)
Et idea quaelibet propositio exclusiua habet duas exponentes: unam affirmatiuam et aliam negatiuam.
483Guillelmus de Ockham, Summa logica, II, 18; 11 (auctor c.1288-1347)
Ita quod impossibile est aliquam exceptiuam esse ueram nisi utraque sua expanens sit uera, et idea ad falsitatem exponentis sequitur falsitas exceptiuae, quamuis non e conuerso.
484Guillelmus de Ockham, Summa logica, II, 21; 33 (auctor c.1288-1347)
Aliquas de praedictis conuersionibus probat Philosophus I Priorum quia tamen planae sunt et non indigent magna probatione, idea duxi pertranseundum.
485Guillelmus de Ockham, Summa logica, II, 21; 44 (auctor c.1288-1347)
Et idea ista 'alteratum currit uelaciter' non debet sic conuerti 'ergo currens est uelaciter alteratum', nam ponatur quad idem tarde alteretur et uelociter currat, tunc est antecedens uerum et consequens falsum; sed debet sic conuerti 'igitur uelociter currens est alteratum', ita quad li uelociter sit determinatia huius participii 'currens' et non huius uerbi 'est'.
486Guillelmus de Ockham, Summa logica, II, 22; 8 (auctor c.1288-1347)
Et idea non debet praedicto modo conuerti, sed sic 'nullum album fuit homo, igitur nullus qui fuit homo est albus'.
487Guillelmus de Ockham, Summa logica, II, 33; 18 (auctor c.1288-1347)
Et idea ista non est uera 'Sortes est albus, quia Plato est albus'; quamuis enim utraque pars sit uera, quia tamen ista non est uera 'Sortes est albus propter hoc quod Plato est albus', ideo est falsa.
488Guillelmus Lucensis, Comentum in tertiam Ierarchiam Dionisii que est De Divinis Nominibus, 1, 1; 432 (auctor -1178)
Dico quod aut essentialitate, sunt enim incomprehensione sapientie talia, que vere sunt queque inmutabilem sui substantiam sortiuntur, vel certe vivunt idea, id est forma exemplari, qua intelligibiliter constiterunt in mente divina, antequam in hec corpora prodirent, ut dicit Priscianus apostata.
489Haymo Halberstatensis, Enarratio in duodecim prophetas minores, 117, 0187C (auctor -853)
Nam eidos Graece vel idea, forma dicitur: inde diminutive idolum, formula vocatur.
490Helinandus Frigidi Montis, Flores Helinandi, 212, 0727C (auctor c.1160—c.1237)
Naturaliter enim prius est idea quam idos, sigillum quam sigillatum, exemplar quam opus.
491Hucbaldus S Amandi, Commentarius historicus de S. Ionato, 132, 0895D (auctor 840-930)
» Haec, opinor, idea operis nunquam perfecti, quodque lucem non vidisse, ex eo colligere est, quod nec maiores nostri, neque Mabillonius Hagiologiae istius usquam meminerint.
492Hugo Eterianus, De haeresibus Graecorum, 202, 0253A (auctor 1177-1180)
Amplius: Ex affectionibus animae, ut quibusdam visum est, quaedam vestigia in corpore commanent, et ex corporis in anima, quibus physiognomones, ex corporis idea portendunt animae affectiones.
493Hugo Eterianus, De haeresibus Graecorum, 202, 0292B (auctor 1177-1180)
Omnis imago ex prototypa idea similitudinem typum figuramque accipit.
494Ioannes Saresberiensis, Entheticus de dogmate philosophorum, 199, 0973C (auctor c.1120–1180)
Est idea boni verorum fons et origo, Quorum causa nitet in ratione Dei.
495Ioannes Saresberiensis, Entheticus de dogmate philosophorum, 199, 0973D (auctor c.1120–1180)
Est idea potens veri substantia, quae rem Quamlibet informat et facit esse, quod est.
496Ioannes Saresberiensis, Entheticus de dogmate philosophorum, 199, 0978B (auctor c.1120–1180)
Veri fons, idea boni, quod sunt, facit esse Singula pro generis conditione sui.
497Ioannes Saresberiensis, Metalogicus, 199, 0875A (auctor c.1120–1180)
Est autem idea, sicut Seneca definit, eorum, quae natura fiunt exemplar aeternum.
498Ioannes Saresberiensis, Metalogicus, 199, 0934D (auctor c.1120–1180)
Plato autem quaestionem inducit, una sit idea, an plures.
499Kercselich Balthasar Adam, Annuae 1748-1767, 1752, p245; 2 (auctor 1715-1778)
(a singulo fumo per 30 computando) semet gravatam exposuisset coram Maiestate Sua, ac eo quidem fundatius, quod dominus Ioannes Iursich, assessor tabulae iudiciariae et bancalitatis in Croatia plenipotentiarius, revelasset, qua deputationis fumalis membrum, modos, quibus actum fuerat, adeoque eadem bancalitas, bona sua comportando cum Croaticis, docuisset liquido purum beneplacitum, ideo iubebat princeps, ut conscriptiones illae ab officialibus confectae Viennam submittantur una cum idea fumationis. Ad hoc igitur etiam avertendum et cum bancalitate | per aversionem tractandum, ac, si fieri poterit, in 4000 annue per bancalitatem pendendis conveniendum, dominus Ioannes Rauch vicebanus Viennam ad comitem banum exmittitur, qui etiam die 27. Aprilis in praefatis negotiis Viennam est profectus.
500Kercselich Balthasar Adam, Annuae 1748-1767, 1753, p256; 1 (auctor 1715-1778)
Nona tandem Iulii ingressus novi locumtenentis fuit publicus. Missi erant ad salutandum eum Ludbreginum plane baro Marcus Peiachevich, Stephnnus Putz et vicecomes comitatus Crisiensis Szaich Ioannes cum iudlium Kesser. Post iterum baro Stephanus Patachich cum aliis. In Szeszvethe episcopus ei dedit prandium copiosioresque illac obviam illi exiverunt. Humanitatis causa per viam dispersa fuere banderia, uti Patachichianum in territorio eius Verbovicensi, Draskovichianum ad Bosakovinam. Erdoedianum propinquius. Tandem episcopus cum capitulo unum faciens et se distingvere volens, ut eius banderium eundem praecederet voluit, prouti et praecedebat. Cum autem ventum fuisset ad civitatis territorium a ponte Mandussevecz, ubi equites confiniarii primi erant sub ductu Sigismundi Voikovich, supremi vigiliarum praefecti, idem episcopales praecedentes praesentare, ut aiunt, detractavit, statimque incepit confusio. Progressi tandem, bataglion pedestria, quae post equites ad latus utrumque plateae distributa erant per totum plateae Villicza dictae (illa enim via versus sanctam Margaretham comes in equo progressus est) usque ad portam sancti Ioannis Nepomuceni, vulgo carneam sive mesznicska vrata dictam, per quam civitatem ingressus est, atque ab illa ad domum Draskovichianam, quae sui hospitii fuerat (in porta salutabatur a magistratu, notario Ladislao Szalle quaepiam edicente) per medium militum eques et superbe vestitus comparuit. In qua domo nobilitas, magnates, clerus cum praestolabamur, et advenientem sumus reveriti, ad propria remeantes. Equitabant autem cum eodem plures, generalis ipse Petazzi cum quibusdam suorum. Ex nobilitate exigui. Regni vexillum nec sub eo congregari solita nobilitas obviam ei non iverunt, quod hoc soli bano competeret, sed in domo hospitii eius advenientem praestolabamur. Die altero, quia episcopus regius commissarius sive installator fuerat, pro eodem ad domum regnicolarem ducendo sex fuere ablegati, qui tribus carpentis descenderunt pro episcopo, ipseque in suo cum iis vectus est via eadem, qua locumtenens heri intraverat, et directe ad | domum regnicolarem progressus est. Ubi colonellum Kleffeld admonere et instruere volens, vel potius repraehendere volens, quod alias illi praesentiam facere debuisset, ille exacerbatus eidem palam intra omnes tam adstantes officiales quam et concurrentes illi respondit: curet sua ecclesiastica, ad militaria se non immittat, quia asinus est. Ex quo dicto iuratum in Kleffeldium episcopi odium, satisfactionem ex eodem a generali petiit. Kleffeldius autem caesari et reginae ac ipsi quoque bano rationem sui dicti perscripsit, demonstrans, illam se episcopo praestitisse reverentiam, quae eidem ex militari regulamento debebatur; quam autem is vel in sua habuit idea vel praetendebat, nec scivisse, neque fecisse, nec facere fuisse obligatum. Res igitur silentio transiit. Postquam episcopus ad domum regnicolarem venisset, tunc pro locumtenente iverunt, episcopo eum exspectante (quod rursus eius ignorantiae attributum, quod commissarius regius eum praestolari non debuisset, minus eidem ire advenienti, ut ivit plane infra gradus, obviam), qui iterum in carpento venit sub solito et generali conveniente praesentia. Dum venisset ad domum, statim cepit sedem penes episcopum, qui longum a Paxio conscriptum sermonem in eius laudem et familiae suae sermonem legit, quo relecto subiecit: Ego (suo toto titulo recitato) qua commissarius regius te installo, et clamatum vivat, vivat. Post haec gratias novus locumtenens egit brevibus, sua pollicitus studia, rursumque vivat. Actum de eius statim salario, et episcopus annue 2000 fl. edixit, quemadmodum et prior locumtenens habuisset, dictumque a vicebano Ioanne Rauch: bene, sine consequentia tamen. Atque ita dissoluti omnes. Qui de statu politico eramus, uti magnates et nobiles foeminae, ex clero Putz et ego tanquam tabularum assessores, dein alii utriusque tabulae assessores, vicebanus, protonotarius, vicecomites aliique de nobilitate potiores, exteri item huc concurrentes, pransi sumus in duabus magnis tabulis. Uni adfuit comitissa, alteri comes locumtenens. Officiales autem regiminum apud colonellum | Kleffeld suum prandium habuere.