Close Window

Latinitatis medii aevi lexicon Bohemorum (thanks to the Centre for Classical Studies at the Institute of Philosophy of the Czech Academy of Sciences (www.ics.cas.cz/en)) (2017): clavis

clavis 1. clavis, -is, f. form.: -vus v. infra; m.: unum -em |(1375) LibIudIgl I f.143va|

1 instrumentum claustra aperiendi (etiam in imag.) – klíč (též obrazně): c-is klicz |ClarGl 1950 ( sim. VocLact f.E 5va)|; c-is schlossel, klycz |KNM II F 4 f.65r|

+ iunct.: hi (Petrus et Paulus) sunt summi bellatores / ...c-es sanctuarii |CantBoh 105|; hanc domum firmat bonus pastor c-e timoris |HusColl 198|; cum ipsa (ars logice) sit veluti c-is reserans secreta sophie |(1409) ScriptHus II 114|

spec.: de signo domus – o domovním znamení: super domo ad c-es hic in Maiori civitate Pragensi |(1393) ArchPr 2072 f.112r|; Mathie...a c-ibus nigris |(1430)TopTom II 80b|, cf.: u črných klíčuow |(1435) ib.|; Erasimus ad tres c-es |(1437) ArchPr 998 f.198v|; saepe

2 locus summae gravitatis – významné, ,klíčové‘ místo: Bononia, Ariminum...et similes civitates, que sunt c-es Romandiole |DocBelHus II 339|

3 status Lunae a Sole illuminatae (?) – měsíční fáze (?): ecce 12 c-es lune. Una est hora coniunccionis...cum sole. Secunda, quod sit remota a sole |UK III C 2 f.118ra|; est autem diei quarto similitudo quedam ad diem creticam eo, quod medietatem continet aspectus secundum viam c-ium lune |ib. f.119rb|

4 numerus ad statuendum terminos quinque mobilium festivitatum singulis annis (cf. DuC II 360c) – číslo k určení data pěti pohyblivých svátků v jednotlivých letech (cf. G. Friedrich, Rukověť křesťanské chronologie, Praha 1934,60): hic (= 7. 1.) incipiunt c-es terminorum |NecrOlom II 103|; c-is septuagesime |UK VIII G 29 f.1v|; c-is pasche |ib. f.2v|; c-is penthecostes |ib. f.3r|; c-vus quadragesime (in kalendario ad 28. 1.) |UK XI D 7 f.94r|; c-is rogacionum (in kalendario ad 15. 4.) | ib. f.95v|; ad habendum autem quinque festa mobilia communiter inventi sunt quidam numeri, qui c-es dicuntur |CapPr P 1461 f.44r|; est enim c-is numerus variabilis in quolibet annorum cicli 19 diversorum festorum mobilium certitudinem ostendens |ib. f.62v|; al.

5 mus.:

a nota musica (cf. DuC V 609c s. v. nota) signum illud antecedens, quo positiones modorum praescribuntur – nota, z níž se vyvinul hudební klíč (cf. G. Černušák, Přehledný dějepis hudby, Brno 1946,38): c-is erit klyczehlas |ClarVoc 228 ( sim. LexClemB f.2ra)|; c-is est signum seu index cantuum atque vocum vel est reseracio cantus |UK V H 21 f.137r|; c-es seu signa in arte musicali sunt littere septem alphabeti, scilicet A B C D E F G |UK I G 1 f.14v|; duplices sunt c-es, scilicet perfecte et inperfecte sive coniuncte...c-is coniuncta est, quando de semitonio fit tonus et econverso de tono semitonium |CapPr P 1461 f.55v|; al.

b instrumentum organorum, quo voces mutantur – rejstřík u varhan: corpus organicum caret duabus c-ibus |CapPr P 1463 f.93r|; quod plures non habemus c-es cum pedalibus, ergo non est necesse ultra ponere concordancias |ib. f.94r|; quandocumque tercie ad unisonum tendentes sunt, semper debent esse depresse..., si non sunt proprie c-es elevacionis, et tunc addentur semitonia |ib.|; al.

6 medic.: genus morbi – druh nemoci: c-is dicitur quedam infirmitas valde pungitiva et est similis podagre |CapPr P 1361 f.69r|

7 symbolum potestatis, spec. ecclesiae, potestas (cf. ThLL III 1317,83) – symbol moci, zvláště církevní, (pravo)moc: absolvitur homo a peccato et reunitur ecclesie et reconciliatur Cristo mediante c-e sacerdotali |Malogr f.i 2ra|; ut saltem gladio domaret (papa) materiali, quos sibi subiugare non poterat c-e spirituali |FrancPr 397a|; agnus..., qui habet c-em potencie ac sciencie (cf. ThLL ib. 1318,36) |WencDoct 3b|; qui (Ihesus) habet c-em, id est potestatem David |ib. 34a|; predicacio veritatis est c-is Cristi, quia lingwa sua tanquam c-e operit fidei mysteria occulta |FridSternb 184|; c-is est quedam potestas spiritualis ligandi et solvendi |CapPr P 1209 f.31r|; saepe

spec. iunct.: claves ecclesiae: c-ibus ecclesie damnabiliter vilipensis |(1247) RegDipl I 552|; nunquam tantam habebo, sicut hactenus habui, fidem in c-ibus ecclesie |PetrZittChron 128b|; predicte vero potestates...dicuntur c-es ecclesie, que conferuntur sacerdotibus in suscepcione sacerdocii |KNM XII B 9 f.328vb|; per duas c-es ecclesie, sciencie et potestatis |StanEccl 88|; communitas cleri in regno Bohemie...de c-ibus, officiis et censuris ecclesie...credit fideliter sicut Romana ecclesia |PalAntih 6|; hereticus est censendus...tamquam contempnens c-es ecclesie |EpCapistr I 840|; saepe auctoritas, vis, potestas clavium: qui non solum potestatem c-ium et papam...habentem supreme potestatem c-ium in terris inobediens contempnis |PalAntih 13|; sed potest (papa) absolvere, id est ad eam (auctoritatem) disponere vi c-ium |PetrZat 312|; quicunque transgreditur precepta sancte sedis apostolice, tanquam contempnens auctoritatem c-ium, hereticus est censendus |EpCapistr I 702|; saepe claves regni caelorum (cf. ThLL III 1318,30), caelestis, claves Petri: meruit (s. Petrus) c-es regni celorum accipere |HomilOpat I 19|; cum summus pontifex...c-ibus regni celestis ligandi obtineat pontificium et solvendi |(1244) CodDiplBoh IV 135|; de c-ibus potestatis dicit Dominus ad Petrum: Tibi dabo c-es regni celorum (Vulg. Matth. 16,19) |WencDoct 12a|; Petri c-es contemnuntur |ScriptHus I 564|; saepe oppos.: claves inferni (cf. ThLL III 1318,39): volens (papa) habere c-es Petri, meruit habere c-es inferni thetri |IenstHom 301|; hereticus a Wykleff, Hus et Rokyczano heresiarchis c-es inferni sulphureas meretur |HilSerm 45| clavis David (cf. ThLL III 1318,9), Davidica symbolum potestatis Christi, personif. de Christo, Maria, sanctis – symbol Kristovy moci, personif. o Kristu, P. Marii, světcích: quod non nisi manu excelsi, qui habet c-em David (Vulg. apoc. 3,7), ...factum ecce censendum est |VitaAgn 122|; o mater Cristi fulgida, / c-is Davidica, / que verbo claudis, aperis / regis palacia |CantBoh 135|; ut nemo intrare possit, nisi habeat c-em David, id est Cristum apperientem |IohSil 163|; al.

8 nomen herbae: clavis caeli (clavis sancti Petri) Primula L. – prvosenka, lidově petrklíč: c-is celi, id est betonica alba, primula veris |CodVodn f.36bis v|; c-is celi, c-is sancti Petri, herba sancti Petri...backele, hymel sluzzel, sankte Patris sluzzil |UK VIII 34 f.104rb|; al.

9 Quinque claves titulus libri (Quinque claves sapientiae, ed. A. Vidmanová-Schmidtová, Leipzig (Teubner) 1969) – název knihy: Autor Quinque c-ium |Tripart f.48ra|; in Auctore Quinque c-ium dicitur |HusPos 31|; incipit Autor Quinque c-ium |CatTřeb 35|; al.; cf. auctor (3d).