Close Window

Schuetz, Thomas-Lexikon, 2. Aufl. (1895): naturalis

naturalis, e

a) natürlich (vgl. natura), d. i.:

a) dasjenige, was einem Dinge von Geburt aus oder vom Anfang seines Dinges an zukommt, ohne gerade immer in dessen Wesenheit seinen zuständigen Grund zu haben: alio modo dicitur esse homini naturale, quod ab ipsa nativitate habet, th. III. 2. 12 c; vgl. ib. 34. 3 ad 2.

b) dasjenige, was der Wesenheit eines Dinges gemäß ist und ihm deshalb als solchem zukommt: illud dicitur esse naturale rei, quod convenit ei secundum suam substantiam (Wesenheit), et hoc est, quod per se inest rei, th. I. II. 10. 1 c; naturale dicitur, quod est secundum naturam, ib. 31. 7 c; aliquid dicitur naturale ex eo, quod naturae convenit, ib. 34. 1 c; naturale potest aliquid dici . . . uno modo, quod est tantum ex principiis essentialibus rei, ib. III. 2. 12 c; naturalia autem sunt, quorum principium est natura, 1 phys. 1 a; naturale autem est, cuius principium est intra, 5 phys. 10 b; vgl. verit. 12. 3 c; aliquid potest esse naturale alicui dupliciter. Uno modo secundum naturam speciei, sicut naturale est homini esse risibile et igni ferri sursum. Alio modo secundum naturam individui, sicut naturale est Socrati vel Platoni, esse aegrotativum vel sanativum secundum propriam complexionem, th. I. II. 51. 1 c; vgl. ib. 63. 1 c; verit. 24. 10 ad 1.

c) dasjenige, wozu ein Ding seiner Natur zufolge hinneigt: dicitur aliquid naturale, quia est secundum inclinationem naturae, th. I. 82. 1 c; alio modo dicitur naturale, ad quod natura inclinat, 4 sent. 26. 1. 1 c; vgl. th. I. 49. 2 c; 62. 2 c; I. II. 6. 5 ad 2; 41. 3 c; cg. I. 44; II. 23, 30 & 44; 3 sent. 20. 1. 1. 1 ad 1; verit. 24. 10 ad 1.

d) dasjenige, was eine Natur und Wesenheit besitzt: naturale dicitur . . . id, quod habet naturam, sicut dicimus corpora naturalia, mal. 5. 5 c; naturalia differunt a non naturalibus, inquantum habent naturam, 2 phys. 1 b.

e) dasjenige, was ein Ding der Wirklichkeit und kein Gedankending ist: naturale potest . . . sumi uno modo, prout dividitur contra ens in anima, et sic dicitur naturale omne illud, quod habet esse fixum in natura, 2 sent. 2. 2. 2 ad 4; homo naturalis, id est realis, 2 anim. 12 b.

f) dasjenige, was zum Reiche der sublunarischen Dinge gehört: alio modo dicitur naturale, secundum quod dividitur contra ens divinum, quod abstrahitur a materia et motu, et sic naturale dicitur illud solum, quod movetur et est ordinatum ad generationem et corruptionem in rebus, 2 sent. 2. 2. 2 ad 4.

g) dasjenige, was einem Dinge der Welt von einem andern ihm übergeordneten angetan wird: motus, qui fiunt in inferioribus a corpore caelesti, dicuntur naturales, licet non sint secundum naturam corporis inferioris, ut patet in fluxu et refluxu maris, quia corpora inferiora naturaliter subduntur superioribus, 2 meteor. 8 a; dicuntur aliqui motus naturales, non quia sunt a principio intrinseco, sed quia sunt a principio superiori movente, sicut motus, qui sunt in elementis ex impressione corporum caelestium, naturales dicuntur, 4 sent. 33. 1. 1 ad 4; vgl. ib. 17. 3. 1. 2 c.

h) dasjenige, was ein sensitives Wesen seiner Natur zufolge und nicht auf Grund einer bloßen Erkenntnis tut: naturalis quidem igitur concupiscentia non potest esse infinita in actu, est enim eius, quod natura requirit, th. I. II. 30. 4 c; vgl. ib. 72. 2 c.

i) dasjenige, was im Reiche der körperlichen Dinge mit sinnlich wahrnehmbaren Qualitäten existiert: hoc non habet locum in mathematicis, sed in naturalibus tantum, cg. III. 56; in definitione naturalium ponitur materia sensibilis (→ materia sub c), non autem in definitione mathematicorum, 3 anim. 12 g; cum tamen naturalia sint minus abstracta, quam mathematica, 2 phys. 3 f; naturalia autem se habent per appositionem ad mathematica, superaddunt enim mathematicis naturam sensibilem et motum, a quibus mathematica abstrahunt, 3 cael. 3 c; vgl. ib. d.

k) dasjenige, was zum Gebiete der physischen Ordnung gehört: et hoc patet tam in naturalibus, quam in voluntariis, th. I. 49. 2 c; simile autem esse oportet in naturalibus, cg. II. 23; hoc autem accidens in naturalibus potest esse, ib. III. 10.

Zu accidens naturale → accidens sub b; zu actio n. → actio sub a; zu activum n. → activus; zu actus n. → actus sub a; zu aequitas n. → aequitas; zu aestimativa n. → aestimativus; zu agens n. → agens; zu amicitia n. → amicitia sub a; zu amor n. → amor sub a; zu animal n. → animal sub a; zu appetitus n. → appetitus sub d; zu auctoritas n. → auctoritas sub d; zu bonitas n. & rei n. → bonitas sub a; zu bonum n. → bonus sub b; zu caput n. → caput; zu causa n. & non n. → causa sub b; zu claritas n. → claritas sub c; zu cognitio n. → cognitio sub b; zu communicatio n. → communicatio sub a & c; zu communitas n. → communitas sub c; zu commutatio n. → commutatio sub b; zu complexio n. → complexio sub b; zu compositio n. → compositio sub a; zu conceptio n. → conceptio sub a & d; zu concomitantia n. → concomitantia sub a; zu concupiscentia n. & non n. → concupiscentia sub a; zu conversio n. → conversio sub b; zu corpus n. & non n. → corpus; zu corruptibilitas n. → corruptibilitas; zu corruptio n. → corruptio sub b & c; zu defectus n. → defectus sub b; zu delectatio n. & non n. → delectatio; zu desiderium n. → desiderium sub a; zu dilectio n. → dilectio sub a; zu dispositio n. → dispositio sub d; zu diversitas n. → diversitas; zu divitiae n. → divitiae; zu dominium n. → dominium; zu donum n. → donum sub a; zu effectus n. → effectus; zu ens n. → ens; zu esse n. → esse; zu existimatio n. → existimatio; zu factio n. → factio; zu facultas n. → facultas sub a; zu fieri n. → fieri; zu filiatio n. → filiatio; zu finis n. → finis sub b; zu forma n. → forma sub b; zu generans n. → generare; zu generatio n. → generatio sub a; zu genus n. → genus sub b; zu gloria n. → gloria sub a; zu habitudo n. → habitudo; zu habitus n. & non n. → habitus sub d; zu homo n. → homo; zu immortalitas n. → immortalitas; zu immutatio n. → immutatio sub b; zu impetus n. → impetus; zu impotentia n. → impotentia; zu inchoatio n. → inchoatio sub a; zu incorruptibilitas n. → incorruptibilitas; zu instinctus n. → instinctus; zu instrumentum n. → instrumentum; zu intellectus n. → intellectus sub i; zu iudicium n. sive n. existimationis → iudicium sub d; zu ius n. → ius sub a; zu iustitia n. → iustitia sub b & d; zu iustum n. → iustus; zu lex n. → lex sub a; zu libertas n. → libertas sub a; zu linea n. → linea sub a; zu locus n. & non n. → locus sub b; zu lumen n. → lumen; zu magnitudo n. → magnitudo sub a; zu malitia n. → malitia sub a; zu malum in rebus n. & secundum n. ordinem → malus sub b; zu materia n. → materia sub c; zu medium n. → medium sub a & b; zu mors n. → mors; zu motus n. → motus sub a & b; zu movens n. → movens; zu mutatio n. → mutatio; zu nativitas n. → nativitas; zu necessitas n. sive n. inclinationis sive n. ordinis → necessitas sub a; zu notitia n. → notitia sub b; zu odium n. & non n. → odium; zu operatio n., operatio n. secundum quid & simpliciter → operatio sub b; zu ordo n. → ordo sub a; zu origo n. → origo; zu passio n. → passio sub b & d; zu peccatum n. sive in n. → peccatum sub a & b; zu perfectio n. → perfectio sub b & d; zu potentia n. → potentia sub b & d; zu potestas n. sive potestas n. → potestas sub b; zu principium n. → principium; zu prophetia n. → prophetia; zu propinquitas n. → propinquitas sub b; zu proprietas n. → proprietas sub a; zu providentia n. → providentia; zu prudentia n. → prudentia sub b; zu qualitas n. → qualitas; zu quantitas n. → quantitas sub a; zu quies n. → quies; zu ratio n. → ratio sub c; zu rectitudo n. → rectitudo sub c; zu regimen n. → regimen; zu res n. → res; zu resurrectio n. → resurrectio; zu scientia n. & pure n. → scientia sub a & b; zu servitus n. → servitus sub a; zu subsistentia n. → subsistentia sub b; zu substantia n. → substantia sub b; zu suppositio n. → suppositio sub d; zu theologia n. → theologia sub a; zu timor n. & non n. → timor; zu transmutatio n. → transmutatio; zu umidum n. → umidus; zu unio n. & non n. → unio; zu unitas n. → unitas; zu veritas n. speciei → veritas sub a; zu virtus n. → virtus sub a; zu vis n. → vis sub a; zu vita n. → vita sub a; zu voluntas n. → voluntas sub c; zu vox n. → vox sub a.

Pura naturalia (th. I. II. 109. 4 ad 3; II. II. 5. 1 c; vgl. ib. I. 56. 3 c; 62. 3 c; 95. 1 c & ad 4; I. II. 5. 5 c) = die rein natürlichen, nichts vom Übernatürlichen enthaltene Eigenschaften und Kräfte eines geschaffenen Wesens.

Naturalia tendunt in fines determinatos (cg. I. 44; vgl. ib. II. 83; III. 23) = die vernunftlosen Naturdinge streben immer nach bestimmten Zielen; vgl. natura.

b) naturwissenschaftlich, synonym mit physicus (← sub b): plurimum historiae (id est narrationis) naturalis est circa corpora, 3 cael. 1 b.

Zu consideratio naturalis → consideratio; zu definitio n. → definitio sub b; zu philosophia n. → philosophia; zu philosophus n. → philosophus; zu quaestio n. → quaestio; zu ratio n. → ratio sub m; zu scientia n. → scientia sub b.

Naturalis sc. philosophus, synonym mit physicus (← sub b), der aristotelische φυσικός (vgl. Phys. II. 2, 193. b. 23) = der Naturphilosoph, der Naturforscher: demonstrat astrologus et naturalis, th. I. 1. 1 ad 2; et alii naturales antiqui, ib. 22. 2 ad 3; vgl. ib. 47. 1 c; 66. 1 c; 84. 2 c & ad 2; 2 phys. 3 a, 4 a & 11 a-i; 4 phys. 9 i; 1 meteor. 3 e; 2 meteor. 1 b; 1 cael. 1 a & 2 a; 1 anim. 1 d & 2 b; 3 met. 15 a.

c) Naturalia, naturwissenschaftliches, naturwissenschaftliche Schriften des Aristoteles: ostensum est autem in Naturalibus, cg. II. 55.