Close Window

Schuetz, Thomas-Lexikon, 2. Aufl. (1895): peccatum

peccatum

(vgl. peccare)

a) Fehler im allgemeinen Sinne dieses Wortes: peccatum enim communiter dictum . . . ex eo provenit, quod aliquis in agendo non attingit ad finem, propter quem agit, quod contingit ex defectu activi principii, mal. 3. 1 c; peccatum proprie consistit in actu, qui agitur propter finem aliquem, cum non habet debitum ordinem ad finem illum, th. I. II. 21. 1 c; vgl. ib. 2 ad 2; peccatum invenimus in his, quae fiunt secundum artem, sicut cum grammaticus non recte loquitur, et in his, quae sunt secundum naturam, sicut patet in partubus monstruosis, cg. III. 2; peccata, quae proveniunt in operibus naturae per corruptionem alicuius principii, ib. IV. 51; nihil enim est aliud peccatum, sive in rebus naturalibus sive artificialibus sive voluntariis dicatur, quam defectus vel inordinatio propriae actionis, cum aliquid agitur, non secundum quod debitum est agi, verit. 24. 7 c; vgl. ib. 25. 5 c.

Als Arten des peccatum gehören hierher: 1. peccatum artis sive in artificialibus, p. naturae sive in naturalibus & p. morale sive in moralibus sive in moribus (th. I. 63. 1 c; I. II. 21. 2 ad 2; cg. III. 10; 2 phys. 14 a 3 anim. 16 d) = der Kunst-, der Natur- und der sittliche Fehler, oder der Fehler, welcher auf dem Gebiete der Kunstwerke, auf dem der Naturdinge und auf dem der sittlichen Handlungen oder der Sitten begangen wird. 2. p. in artificialibus, → p. artis. 3. p. in moralibus, ≈ . 4. p. in moribus, ≈ . 5. p. in naturalibus, ≈ . 6. p. in ratione sive rationis (2 sent. 24. 3. 3 c) = der Fehler der Vernunft oder in der Vernunft (rationis peccatum potest dici dupliciter. Uno modo ex eo, quod est ipsius rationis secundum se; et sic dicimus esse in ratione peccatum, quando iudicando errat, sive sit in speculativis, sive in operativis, et hoc est peccatum in cognitione ex eo, quod male syllogizatur. Alio modo dicitur esse peccatum in ratione ex parte voluntatis, quae per iudicium rationis regulatur, ut tunc in ratione peccatum esse dicatur, quando sequitur perversa electio, ib.); vgl. p. rationis sub b. 7. p. morale, → p. artis. 8. p. naturae, ≈ . 9. p. rationis, → p. in ratione.

b) Fehler im moralischen Sinne, Vergehen, Sünde: peccatum vero, secundum quod proprie in moralibus dicitur, habet rationem culpae et provenit ex eo, quod voluntas deficit a debito fine per hoc, quod in finem indebitum tendit, mal. 3. 1 c; peccatum quandoque nominat actum, quandoque autem nominat maculam, quae est privatio gratiae et virtutis per comparationem ad actum praecedentem, quandoque etiam nominat reatum, qui est obligatio ad poenam propter actus inordinate commissos, 3 sent. 36. 1. 5 ad 2; vgl. th. I. 63. 2 c; peccatum proprie nominat actum inordinatum, sicut actus virtutis est actus ordinatus et debitus, th. I. II. 71. 1 c; peccatum nihil aliud est, quam actus humanus malus, ib. 6 c; peccatum est dictum vel factum vel concupitum contra legem aeternam, ib. ob. 1; vgl. 2 sent. 35. 1. 2 c; mal. 2. 1 c; omne peccatum formaliter consistit in aversione a Deo, th. II. II. 10. 3 c; in peccato duo attenduntur (kommen in Betracht), scilicet conversio ad commutabile bonum, quae materialiter (← sub a) se habet in peccato, et aversio a bono incommutabili, quae est formalis et completiva ratio (Beziehung) peccati, ib. 162. 6 c; vgl. mal. 2. 9 ob. 10 & 3. 1 c; peccatum in actibus humanis accidit ex hoc solo, quod aliquis praeterit regulam rationis, cg. III. 139/140.

Zu amor peccati → amor sub a; zu confessio p. → confessio sub a; zu corruptio p. originalis → corruptio sub c; zu deformitas p. → deformitas sub b; zu immunditia p. → immunditia; zu impuritas p. → impuritas sub a; zu libertas p. sive libertas a p. → libertas sub a; zu macula p. → macula; zu magnitudo p. → magnitudo sub c; zu opus p. → opus sub d; zu poena concomitans p. & consequens ex p. → poena; zu quantitas p. → quantitas sub b; zu radix p. → radix; zu reatus p. → reatus; zu reliquiae p. → reliquiae; zu sanctificatio a sive ex p. → sanctificatio sub a; zu servitus p. → servitus sub b; zu status p. & post p. → status sub c; zu substantia p. → substantia sub h; zu virtus p. → virtus sub g.

Arten des peccatum in diesem Sinne sind: 1. peccatum actuale & p. originale sive originis (th. I. 23. 5 ob. 3; I. II. 81. 1 c; 82. 1 c & ad 2; cg. III. 141; IV. 50; 2 sent. 30 div.; pot. 3. 9 ad 3; mal. 4. 8 ad 2; Eph. 2. 1) = die in einer Tätigkeit bestehende oder die Tatsünde und die Erbsünde (actuale peccatum est inordinatio quaedam actus; originale vero, cum sit peccatum naturae, est quaedam inordinata dispositio ipsius naturae, quae habet rationem culpae, inquantum derivatur ex primo parente, th. I. II. 82. 1 ad 2); vgl. p. humanae naturae. 2. p. aeternum (cg. III. 144) = die ewige oder ewig fortdauernde Sünde. 3. p. alienum & p. proprium (4 sent. 17. 2. 2. 5 ad 1 & 2; Eph. 4. 8) = die fremde und die eigene Sünde. 4. p. capitale (th. I. II. 84. 3 c) = die Hauptsünde, unter welcher sowohl diejenige zu verstehen ist, welche dem sie begehenden Menschen den Kopf kostet, als auch diejenige, welche andern Sünden den Ursprung verleiht und sie dirigiert (dicitur ergo vitium capitale uno modo a capite proprie dicto, et secundum hoc peccatum capitale dicitur peccatum, quod capitis poena punitur . . . Alio modo dicitur peccatum capitale, prout metaphorice signat principium vel directivum aliorum, et sic dicitur vitium capitale, ex quo alia vitia oriuntur et praecipue secundum originem causae finalis, quae est formalis origo, . . . Et ideo vitium capitale non solum est principium aliorum, sed etiam est directivum et quodammodo ductivum aliorum; semper enim ars vel habitus, ad quem pertinet finis, principatur et imperat circa ea, quae sunt ad finem, ib.). 5. p. carnale sive corporale & p. spirituale (ib. I. 63. 2 ob. 2; I. II. 72. 2 c & ad 4; 73. 5 c; II. II. 118. 6 c; 4 sent. 15. 1. 4. 3 ad 2; Eph. 5. 2, 3 & 4; Hebr. 12. 3) = die fleischliche und die geistige Sünde (illa peccata, quae perficiuntur in delectatione spirituali, vocantur peccata spiritualia; illa vero, quae perficiuntur in delectatione carnali, vocantur peccata carnalia, sicut gula, quae perficitur in delectatione ciborum, et luxuria, quae perficitur in delectatione venereorum, th. I. II. 72. 2 c; peccatum carnale dicitur dupliciter, uno modo, quod in ipsa delectatione carnis completur, ut gula et luxuria, alio modo, quod completur in his, quae ad carnem ordinantur, quamvis non in delectatione carnis, sed in delectatione animae magis perficiantur, ut avaritia, 4 sent. 15. 1. 4. 3 ad 2). 6. p. commissionis sive transgressionis sive commissum & p. omissionis (th. I. II. 71. 5 c; 72. 6 c; 76. 2 ad 3; II. II. 79. 2-4 c; cg. III. 158; 2 sent. 28. 1. 2 ad 5 & 3 ob. 5; mal. 2. 1 ob. 9-11; Hebr. 12. 3) = die Begehungs- oder Übertretungs- und die Unterlassungssünde (sicut peccatum transgressionis opponitur praeceptis negativis, quae pertinent ad declinandum a malo, ita peccatum omissionis opponitur praeceptis affirmativis, quae pertinent ad faciendum bonum, th. II. II. 79. 3 ad 3). 7. p. commissum, → p. commissionis. 8. p. contra Deum, p. contra proximum & p. contra seipsum (ib. I. II. 72. 4 ob. 1) = die Sünde gegen Gott, die gegen den Nächsten und die gegen sich selbst. 9. p. contra naturam (cg. III. 122; 4 sent. 41. 1. 4. 3 c) = die naturwidrige Sünde. 10. p. contra proximum, → p. contra Deum. 11. p. contra seipsum, ≈ . 12. p. cordis, p. oris & p. operis (th. I. II. 72. 7 c; 100. 5 c & 6 c; Eph. 2. 1) = die Sünde in Gedanken, die in Worten und die in Werken. 13. p. corporale, → p. carnale. 14. p. curabile sive veniale & p. incurabile sive mortale (th. I. 23. 6 ad 1; 63. 1 ad 4; 72. 5 c; 77. 8 c & ad 1; 88. 1 c, 2 c & ad 1 & 2; II. II. 13. 2 c; 35. 3 c; 59. 4 c; cg. III. 130, 139/140 & 143; 2 sent. 21. 2. 3 ad 5; 42. 1. 4 c; 3 sent. 38. 1. 4 c & ad 3; mal. 7. 1 c) = die heilbare oder lässliche (quasi facile remissibile, cg. III. 130) und die unheilbare oder Todsünde (quando anima deordinatur per peccatum usque ad aversionem ab ultimo fine, scilicet Deo, cui unitur per caritatem, tunc est peccatum mortale; quando vero fit deordinatio citra aversionem a Deo, tum est peccatum veniale, th. I. II. 72. 5 c). 15. p. ex certa malitia sive malitiae sive industriae, p. ex ignorantia sive nescientiae & p. ex infirmitate sive passione sive imbecillitatis (th. I. II. 77. 3 ob. 2 & a; 78. 2 a & 4 c; II. II. 14. 1 ob. 2, a & c; mal. 3. 15 ad 5) = die Sünde der reinen Bosheit, die der Unwissenheit und die der Schwachheit oder Gemütsaufregung; vgl. peccare ex certa malitia unter peccare sub b. 16. p. ex deliberatione & p. ex subreptione (th. I. II. 74. 10 ob. 3) = die mit Überlegung und die aus Übereilung begangene Sünde. 17. p. ex ignorantia, → p. ex certa malitia. 18. p. ex infirmitate, ≈ . 19. p. ex passione, ≈ . 20. p. ex subreptione, → p. ex deliberatione. 21. p. generale & p. speciale (ib. II. II. 14. 1 ad 3; 54. 1 c; 99. 2 c; 104. 2 ad 1; Hebr. 2. 1) = die allgemeine und die besondere Sünde (sunt enim aliqua peccata specialia, quia sunt circa aliquam materiam specialem, sicut luxuria est circa venerea, quaedam autem sunt vitia specialia propter specialitatem actus se extendentis ad omnem materiam, et huiusmodi sunt omnia vitia, quae sunt circa actum rationis, nam quilibet actus rationis se extendit ad quamlibet materiam moralem, th. I. II. 54. 1 c). 22. p. grave & p. leve sive minutum (ib. I. II. 73. 3 c; II. II. 150. 2 ob. 2; cg. III. 122; mal. 7. 3 ob. 1 & 2) = die schwere und die leichte oder kleine Sünde. 23. p. humanae sive totius naturae sive naturae sive naturale & p. humanum sive personae sive personale (th. I. II. 81. 1 c; 83. 2 a & ad 2; III. 49. 5 c; cg. IV. 52; pot. 3. 9 ad 3) = die der menschlichen Natur anhaftende (unum quidem commune peccatum totius humanae naturae, quod est peccatum primi parentis, th. III. 49. 5 c) und die von dem Einzelnen begangene oder persönliche Sünde (aliud autem est peccatum speciale uniuscuiusque personae, quod per proprium actum committitur uniuscuiusque hominis, ib.); vgl. p. actuale. 24. p. humanum, → p. humanae naturae. 25. p. incurabile, → p. curabile. 26. p. industriae, → p. ex certa malitia. 27. p. in Filium, p. in Patrem & p. in Spiritum sanctum (ib. II. II. 14. 1 c; 2 sent. 43. 1. 1 c) = die Sünde gegen Gott den Sohn (quando peccatur ex ignorantia, th. II. II. 14. 1 c), die gegen Gott den Vater (quando peccatur ex infirmitate. ib.) und die gegen Gott den h. Geist (quando peccatur ex certa malitia id est ex ipsa electione mali, ib.), welch letztere in sechsfacher Gestalt auftreten kann (sex species peccati in Spiritum sanctum, scilicet desperatio, praesumptio, impoenitentia, obstinatio, impugnatio veritatis agnitae et invidentia fraternae gratiae, ib. 2 ob. 1; vgl. ib. c; 2 sent. 43. 1. 3 c). 28. p. in Patrem, → p. in Filium. 29. p. in Spiritum sanctum, ≈ . 30. p. leve, → p. grave. 31. p. malitiae, → p. ex certa malitia. 32. p. minutum, → p. grave. 33. p. mortale, → p. curabile. 34. p. naturae, → p. humanae naturae; cf. p. naturae sub a. 35. p. naturale, → p. humanae naturae. 36. p. nescientiae, → p. ex certa malitia. 37. p. occultum & p. publicum (th. II. II. 100. 6 ad 1) = die geheime und die öffentliche Sünde. 38. p. omissionis, → p. commissionis. 39. p. operis, → p. cordis. 40. p. originale, → p. actuale. 41. p. originis, ≈ . 42. p. oris, → p. cordis. 43. p. personae, → p. humanae naturae. 44. p. personale, ≈ . 45. p. proprium, → p. alienum. 46. p. publicum, → p. occultum. 47. p. rationis, p. sensualitatis & p. voluntatis (cg. III. 108; 2 sent. 24. 3. 2 ad 6; vgl. th. I. II. 74. 1 c ­ 7 c) = die Sünde der Vernunft (vgl. p. in ratione sub a; utroque igitur modo contingit esse peccatum in ratione. Et primo quidem, inquantum errat in cognitione veri, quod quidem tum imputatur ei ad peccatum, quando habet ignorantiam vel errorem circa id, quod potest et debet scire. Secundo, quando inordinatos actus inferiorum virium vel imperat vel etiam post deliberationem non coercet, th. I. II. 74. 5 c), die des sinnlichen Begehrungsvermögens und die des Willens, m. a. W. die Sünde, welche an der Vernunft, oder an dem sinnlichen Begehrungsvermögen, oder an dem Willen ihr Subjekt hat. 48. p. sensualitatis, → p. rationis. 49. p. speciale, → p. generale. 50. p. spirituale, → p. carnale. 51. p. totius naturae, → p. humanae naturae. 52. p. transgressionis, → p. commissionis. 53. p. veniale, → p. curabile. 54. p. veniale ab eventu, p. veniale ex causa & p. veniale in genere (2 sent. 21. 2. 3 ad 5; 42. 1. 4 c; mal. 7. 1 c) = die wegen des Erfolgs, die wegen ihrer Ursache und die im Allgemeinen lässliche Sünde. 55. p. voluntarium (cg. IV. 52) = die freiwillige oder mit Wissen und Willen begangene Sünde. 56. p. voluntatis, → p. rationis.