Close Window

Schuetz, Thomas-Lexikon, 2. Aufl. (1895): perfectus

perfectus, a, um

a) fertig gemacht, vollendet, vollkommen (vgl. perfectio sub a & b), synonym mit bonus (← sub b), completus (←), omnis und totus (← sub a), der Gegensatz zu imperfectus und incompletus (←): perfectum enim dicitur quasi totaliter factum, th. I. 4. 1 ob. 1; luna, quando est perfecta, oritur vespere et occidit mane, ib. 70. 2 ad 5; quod enim factum non est, perfectum proprie dici non potest, sed quia in his, quae fiunt, tunc dicitur esse aliquid perfectum, cum de potentia educitur in actum, transumitur hoc nomen perfectum ad significandum omne illud, cui non deest esse in actu, sive hoc habeat per modum factionis sive non, ib. 4. 1 ad 1; vgl. ib. c; 5. 5 c; cg. I. 28 & 39; 3 sent. 27. 3. 4 c; perfectum enim est, cui nihil deest, nom. 12. 1; tunc enim res perfecta est, cum ad primum principium pertingit vel per similitudinem vel quocumque modo, cg. II. 87; vgl. 8 phys. 19 b; perfectum uno modo dicitur, extra quod non est accipere aliquam eius particulam, 5 met. 18 a (Aristoteles: Metaph. V. 16, 1021. b. 12 sq.); vgl. 3 phys. 11 c; 1 cael. 4 c; 2 cael. 5 c; perfectum dicitur quasi complete factum, sicut perambulasse nos dicimus, quando ambulationem complevimus; unde, quod non est factum, non potest secundum hanc rationem dici perfectum. Sed quia res, quae fiunt, tunc ad finem suae perfectionis perveniunt, quando consequuntur naturam et virtutem propriae speciei, inde est, quod hoc nomen perfectum assumptum est ad significandum omnem rem, quae attingit propriam virtutem et naturam. nom. 2. 1; vgl. 7 phys. 6 a & 19 b; unumquodque tunc perfectum est, quando potest sibi simile facere, th. I. 5. 4 c; perfectum unumquodque est, quando potest alterum tale facere, quale ipsum est, pot. 2. 1 a; vgl. ib. 3. 9 ob. 26; 9. 9 ob. 15; th. I. 78. 2 c; 90. 3 ob. 3; cg. III. 21; 1 sent. 2. 1. 1 ob. 2; Hebr. 5. 2; 4 meteor. 4 a (Aristoteles: Meteor. IV. 3, 380. a. 13 sq.); 2 anim. 7 b & 9 k.

Zu actus perfecti & perfectus → actus sub a & b; zu adoptio p. → adoptio; zu agens p. → agens; zu amicitia p. → amicitia sub a; zu amor p. → amor sub a; zu animal p. → animal sub b; zu beatitudo p. → beatitudo sub a; zu blasphemia p. → blasphemia; zu bonitas p. → bonitas sub b; zu bonum p. → bonus sub b & c; zu caritas p. → caritas; zu castitas p. → castitas sub b; zu certitudo p. → certitudo sub b; zu coactio p. → coactio; zu cognitio p. → cognitio sub b; zu communitas p. → communitas sub c; zu comprehensio p. → comprehensio sub b; zu consilium p. → consilium sub b; zu contemplatio p. → contemplatio; zu continentia p. → continentia sub d; zu contrarietas p. → contrarietas sub b; zu conversio p. → conversio sub b; zu definitio p. → definitio sub b; zu delectatio p. → delectatio; zu differentia p. → differentia; zu dilectio p. → dilectio sub a; zu dispositio p. → dispositio sub d; zu dominium p. → dominium; zu esse p. → esse; zu felicitas p. → felicitas; zu figura p. → figura sub a; zu forma p. → forma sub b; zu fruitio p. → fruitio; zu gloria p. → gloria sub b; zu gratia p. → gratia sub b; zu imago p. → imago sub a; zu immortalitas p. → immortalitas; zu intelligibile p. → intelligibilis sub b; zu iudicium p. → iudicium sub c; zu linea p. → linea sub a; zu magnitudo p. → magnitudo sub a; zu malum p. → malus sub b; zu matrimonium p. → matrimonium; zu motus p. → motus sub a; zu munditia p. → munditia; zu numerus p. → numerus; zu operatio p. → operatio sub b; zu oratio p. → oratio sub b & c; zu ordo p. → ordo sub c; zu passio p. → passio sub c; zu pax p. → pax sub a; zu persona p. → persona sub c; zu potentia p. → potentia sub d; zu potestas p. → potestas sub c; zu privatio p. → privatio sub b; zu prudentia p. → prudentia sub b; zu qualitas p. → qualitas; zu quantitas p. → quantitas sub a; zu ratio p. → ratio sub h; zu regimen p. → regimen; zu religio p. → religio sub b; zu resurrectio p. → resurrectio; zu sacerdotium p. → sacerdotium; zu sacramentum p. → sacramentum sub b; zu scientia p. → scientia sub b; zu sensus p. → sensus sub c; zu similitudo p. → similitudo sub a; zu species p. → species sub f; zu status p. → status sub c; zu subiectio p. → subiectio sub b; zu substantia p. → substantia sub b; zu veritas p. → veritas sub a; zu virtus p., p. simpliciter & in comparatione ad alterum → virtus sub a & e; zu visio p. → visio sub a; zu vita p. → vita sub c; zu voluntas p. → voluntas sub c.

Das perfectum zerfällt zunächst in zwei Arten, in das perfectum vere & p. metaphorice sive translative sive secundum quandam similitudinem (th. I. II. 55. 3 ad 1; II. II. 45. 1 ad 1; 5 met. 18 a) d. i. in das wahrhaft oder eigentlich Vollkommene und in das Vollkommene im übertragenen Sinne oder nach Weise der Ähnlichkeit (dicitur perfectus medicus et perfectus fistulator, quando non deficit ei aliquid, quod pertineat ad speciem propriae virtutis, secundum quam dicitur, quod hic est bonus medicus et ille bonus fistulator; virtus enim cuiuslibet est, quae bonum facit habentem et opus eius bonum reddit. Secundum autem hunc modum utimur translative nomine perfecti etiam in malis; dicimus enim perfectum sycophantem id est calumniatorem et perfectum latronem, quando in nullo deficit ab eo, quod competit eis, inquantum sunt tales, 5 met. 18 a).

Arten des vere perfectum sind: 1. perfectum a seipso (nom. 13. 1) = von sich selbst her vollkommen (non tamen est perfectum a seipso, quia non habet esse a se, sed ab alio, ib.). 2. p. intellectu sive secundum intellectum & p. secundum voluntatem (1 Cor. 2. 1) = der Vernunft nach und dem Willen nach vollkommen (dicuntur autem perfecti intellectu illi, quorum mens elevata est super omnia carnalia et sensibilia, qui spiritualia et intelligibilia capere possunt . . . Perfecti autem secundum voluntatem sunt, quorum voluntas super omnia temporalia elevata soli Deo inhaeret et eius praeceptis, ib.). 3. p. partialiter sive secundum aliquid sui sive secundum condicionem alicuius sive secundum quid & p. universaliter sive secundum se totum sive simpliciter (th. I. 4. 2 c; I. II. 98. 2 ad 1; II. II. 45. 1 ad 1; 161. 1 ad 4; 184. 1 ad 2; nom. 13. 1; 1 sent. 2. 1. 2 a; virt. 1. 10 ad 1; 2. 10 c; perf. 1; 1 cael. 4 c; 1 meteor. 1 a) = teilweise oder mit Bezug auf dies und jenes oder beziehungsweise oder in gewisser Hinsicht und allgemein oder gänzlich oder einfachhin oder schlechtweg vollkommen (ad hoc, quod aliquid sit perfectum partialiter, oportet, quod habeat principium, medium et finem in seipso, sed ad rationem perfecti simpliciter requiritur, quod non sit aliquid extra ipsum, 1 cael. 4 c; dicitur universaliter perfectus, quia non deest ei aliqua nobilitas, quae inveniatur in aliquo genere, th. I. 4. 2 c; dupliciter potest dici aliquis perfectus. Uno modo simpliciter; quae quidem perfectio attenditur secundum id, quod pertinet ad ipsam rei naturam, puta si dicatur animal perfectum, quando nihil ei deficit ex dispositione membrorum et aliis huiusmodi, quae requiruntur ad vitam animalis. Alio modo dicitur aliquid perfectum secundum quid; quae quidem perfectio attenditur secundum aliquid exterius adiacens, puta in albedine vel nigredine vel aliquo huiusmodi, ib. II. II. 184. 1 ad 2). 4. p. per aliquid exterius adveniens sive secundum aliquid exterius adiacens & p. per se sive secundum seipsum (ib.; nom. 13. 1) = durch etwas äußerlich ihm Zukommendes oder gemäß einem solchen und durch sich selbst (vgl. p. per respectum ad aliud) oder gemäß seiner selbst vollkommen (sicut aer per lumen receptum a sole et homo per gratiam, quam habet a Deo; sed Deus dicitur perfectus sicut per se perfectus, nom. 13. 1). 5. p. per respectum ad aliud sive secundum aliud & p. per se sive secundum se (5 met. 18 a-d) = vollkommen in Bezug auf ein andres (alia dicuntur perfecta secundum ipsa id est per comparationem ad perfecta, quae sunt secundum se perfecta, vel ex eo, quod faciunt aliquid perfectum aliquo priorum modorum, sicut medicina est perfecta, quae facit sanitatem perfectam, aut ex eo, quod habent aliquid perfectum, sicut homo dicitur perfectus, qui habet perfectam scientiam, aut repraesentando tale perfectum, sicut illa, quae habent similitudinem ad perfecta, ut imago dicitur perfecta, quae repraesentat hominem perfecte, aut qualitercumque aliter referantur ad ea, quae dicuntur per se perfecta primis modis, ib. d) und vollkommen an und für sich (vgl. p. per aliquid exterius adiacens; ponit tres modos, quibus aliquid secundum se dicitur perfectum . . . Dicit ergo primo, quod perfectum uno modo dicitur, extra quod non est accipere aliquam eius particulam, sicut homo dicitur perfectus, quando nulla deest ei pars, . . . Alio modo dicitur aliquid perfectum secundum virtutem [Tugend], et sic dicitur aliquid perfectum, quod non habet hyperbolem id est superexcellentiam vel superabundantiam ad hoc, quod aliquid bene fiat secundum genus illud, et similiter nec defectum; hoc enim dicimus bene se habere, . . . quod nihil habet nec plus nec minus, quam debet habere. Et sic dicitur perfectus medicus et perfectus fistulator, quando non deficit ei aliquid, quod pertineat ad speciem propriae virtutis, secundum quam dicitur, quod hic est bonus medicus et ille bonus fistulator . . . Illa dicuntur tertio modo perfecta, quibus inest finis, id est quae iam consecuta sunt suum finem, si tamen ille finis fuerit studiosus id est bonus, sicut homo, quando iam consequitur beatitudinem, ib. a & b; vgl. 10 met. 5 c; th. II. II. 184. 1 c; cg. I. 37; 7 phys. 6 a; 2 cael. 5 c). 6. p. per se, → p. per aliquid exterius adveniens & per respectum ad aliud. 7. p. secundum aliquid exterius adiacens, → p. per aliquid exterius adveniens. 8. p. secundum aliquid sui, → p. partialiter. 9. p. secundum aliud, → p. per respectum ad aliud. 10. p. secundum condicionem alicuius, → p. partialiter. 11. p. secundum intellectum, → p. intellectu. 12. p. secundum naturam sive secundum speciem, p. secundum statum & p. secundum tempus sive temporis condicionem (th. I. II. 98. 2 ad 1; II. II. 161. 1 ad 4; virt. 2. 10 c; 1 cael. 4 c) = vollkommen gemäß seiner Natur oder Wesenheit (perfectum autem secundum naturam dicitur, cui non deest aliquid eorum, quae nata [←] sunt haberi a natura illa, sicut intellectum hominis dicimus perfectum, non quod nihil ei intelligibilium ei desit, sed quia nihil ei deest eorum, per quae homo natus est intelligere, virt. 2. 10 c), vollkommen gemäß seinem Zustande (scilicet viae aut patriae, ← sub b) und vollkommen gemäß der Zeit seines Lebens (perfectum secundum tempus dicimus, quando nihil alicui eorum, quae natum est habere secundum tempus illud, sicut dicimus puerum perfectum, quia habet ea, quae requiruntur ad hominem secundum aetatem illam, ib.). 13. p. secundum quid, → p. partialiter. 14. p. secundum se, → p. per respectum ad aliud. 15. p. secundum seipsum, → p. per aliquid exterius adveniens. 16. p. secundum se totum, → p. partialiter. 17. p. secundum speciem, → p. secundum naturam. 18. p. secundum statum, ≈ . 19. p. secundum temporis condicionem sive secundum tempus, ≈ . 20. p. secundum voluntatem, → p. intellectu. 21. p. simpliciter, → p. partialiter. 22. p. universaliter, ≈ .

Imperfectum est prius, quam perfectum in fieri, → imperfectus. In omnibus generibus contingit aliquid esse dupliciter, vel sicut perfectum, vel sicut imperfectum (3 phys. 1 e) = in allen Kategorien des Seins kann etwas auf zweifache Weise vorkommen, entweder als Vollkommenes, oder als Unvollkommenes. Naturali ordine perfectum praecedit imperfectum (th. I. 94. 3 c), oder: perfecta naturaliter sunt priora imperfectis (cg. I. 44), oder: perfectum est prius imperfecto in rerum naturalium ordine (ib. II. 83), oder: perfectum natura prius est imperfecto (ib. 91), oder: perfectum naturaliter est prius imperfecto (1 cael. 4 c; vgl. 2 cael. 5 a & c), oder: perfectum secundum substantiam prius est imperfecto (8 phys. 14 d) = das Vollkommene ist der Natur oder der natürlichen Ordnung oder seiner Wesenheit nach früher, als das Unvollkommene. Omne, quod est imperfectum, sub eodem genere cadit cum perfecto, non quidem sicut species, sed per reductionem, → imperfectus. Perfecta naturaliter sunt priora imperfectis, ↑: Naturali ordine etc. Perfectum est prius imperfecto et natura et tempore (8 phys. 19 e) = das Vollkommene ist der Natur und der Zeit nach früher, als das Unvollkommene. Perfectum est prius imperfecto in rerum naturalium ordine, ↑: Naturali ordine etc. Perfectum naturaliter est prius imperfecto, ≈ . Perfectum natura prius est imperfecto, ≈ . Perfectum secundum substantiam prius est imperfecto, ≈ . Tanto est unumquodque perfectius, quanto est ultimo fini propinquius (th. I. II. 106. 4 c) = ein Ding ist um so vollkommener, je näher es seinem letzten Ziele ist; vgl. cg. II. 87; 8 phys. 19 b. Unumquodque tanto perfectius est, quanto magis attingit ad propriam virtutem (1 anal. 37 c; vgl. 7 phys. 6 a) = jedwedes Ding ist um so vollkommener, je mehr es seine ihm eigentümliche Kraftleistung erreicht (dicitur enim virtus uniuscuiusque id, quod ultimum potest, sicut hominis, qui potest ferre centum libras, virtus non est, quod ferat decem, sed quod ferat centum, quod est ultimum suae potentiae, 1 anal. 37 c). Unusquisque maxime est illud, quod est in eo perfectissimum (4 sent. 49. 3. 5. 1 c; vgl. 10 eth. 11 c) = jeder ist dasjenige am meisten, was in ihm das Vollkommenste ist (quia omnia alia sunt quasi instrumenta illius, 10 eth. 11 d). Veniente perfecto evacuatur imperfectum, quod ei opponitur (th. I. 58. 7 ad 3) = wenn das Vollkommene eintritt, verschwindet das ihm entgegengesetzte Unvollkommene.

b) sittlich oder geistlich vollkommen: nihil prohibet, aliquos esse perfectos, qui non sunt in statu perfectionis, et aliquos esse in statu perfectionis, qui tamen non sunt perfecti, th. II. II. 184. 4 c; perfectus dicitur aliquis . . . alio modo, qui habet statum perfectionis. Perfectio autem hominis in caritate consistit, quae hominem Deo coniungit, . . . Statum autem perfectionis habere dicuntur, qui solemniter obligantur ad aliquid perfectioni annexum, quodl. 1. 7. 14 ad 2.