Close Window

Latinitatis medii aevi lexicon Bohemorum (thanks to the Centre for Classical Studies at the Institute of Philosophy of the Czech Academy of Sciences (www.ics.cas.cz/en)) (2017): converto

converto converto, -ere, -verti, -versum script. et form.: -verserunt (pf.) |BartDrah 602b|; comerito (err.ed.) v. infra

1 a vertere, flectere – obracet, obrátit

b transl. (etiam refl. et medium): advertere animum sim. ad alqam rem faciendam, operam dare alci rei – obracet pozornost apod., věnovat se, oddávat se

c mutare – změnit, proměnit

d ex alqo sermone in alium vertere – překládat

+ spec. eccl.(ad 1a):

a simplex ,convertere‘ i. q. alqm ad fidem Christianam convertere (cf. Georges I 1667) – obrátit na křesťanskou víru: sanctus Woytiech..., postquam c-it Pannoniam, Poloniam, ...martirisatus est |HenrHeimb 308|; Cyrillus Sclavos pro magna parte c-it |IohMarign 529a|; postquam c-sus fuit sanctus Paulus |HilTract f.m 5r|; saepe c. praep. de : per apostolos iudicatum est nullum iugum imponendum gentibus c-sis de lege veteri |IohMarign 514b|

b ad paenitentiam, ad vitam meliorem, ad fidem rectam vertere (cf. ThLL IV 868,62) – obrátit na pokání, k lepšímu životu, na pravou víru: c-i festinent hi, qui in adolescencia sunt positi |Malogr f.b 1ra|; meretrices ad penitentiam c-it (Myliczyus) |VitaMil 432|; comerito nawratyty bludneho |Penit 230|; nam continuus erat (Hus), nunc confessiones audiendo, nunc peccatores c-endo |DocWicl 359|; queritur, utrum sumendi sunt heretici, quia forte possent c-i |(1459) VarGeorg 380|; c-o, -tis, -ti, -sum est simul vertere vel ad aliquam vitam vel sectam vertere, obratiti, przewesti |VocLact f.aa 5ra|; saepe

c iunct.: converti ad habitum monacham fieri – stát se členkou řádu: sorori regis Boemie, que est c-sa ad habitum fratrum Minorum |(1240) CodDiplBoh III 332| (ad 1c): i. q. transsubstantiare (q. v.) – proměnit chléb v tělo a víno v krev Kristovu: antequam c-antur panis et vinum..., fit benediccio super illa |HilTract f.d 3r|

2 philos. (pass.): loco alterius vocis poni posse ita, ut sensus idem maneat (cf. P II 1290,55) – být zaměnitelný (o pojmech): utrum ens, verum, unum, bonum et aliquid c-untur |HusQuodl 89|; ergo non c-itur (bonum) cum ente |ib. 90|; al.

3 expendere, adhibere, donare – vynaložit, použít, věnovat: ut...homines suos...puniat (abbas) in usus monasterii, quicquid ex culpa provenerit, c-endo |(1259) CodIurMun IV/1 16|; quam...pecuniam ipse predecessor noster...integraliter predicte e(cclesi)e...c-it |(1302) LibEr II 148b|; dictas sexagenas c-it (plebanus) pro domo, quam emit |VisitArchid f.31r|; uxor sua debet comparare duas vaccas perpetuas...pro luminibus ad ecclesias comparandis et dictas vaccas c-ere et incorporare ad quamcunque ecclesiam voluerit |(1433) LibIudIgl III f.122rb|; domini illam peccuniam recipientes c-erunt ad laudem Dei super monstranciam |(1453) LibCivSlan p.107|; easdem VIII sexagenas...domini...c-erunt alias obratili ad laudem Dei |(1454) ib. p.117|; al.

4 pass.: devenire, pervenire – přijít, dostat se, připadnout: que (tria stamina sericea) nunquam videt (presbyter)...nec scit, quo sint c-sa |VisitArchid f.25v|; bona omnia...ad Iohanconem...c-antur |(1410) LibContrRok f.17rb| part. praes. pro subst. *convertens, -entis, f. propositio, cuius termini per conversionem logicam transpositi sunt (cf. P II 1284,38) – propozice, v níž byla provedena logická konverse: dubitatur de illa (sc. proposicione) ,trinus Deus eat unus`. Et videtur, quod sit falsa; nam eius c-s est falsa..., puta ista: Unus est trinus Deus |HusSent 47| part. pf. pro subst. *conversus, -i, m.

1 qui ad paenitentiam, ad fidem Christianam versus est – obrácený hříšník, člověk obrácený na pravou víru: conscienciam aperire est remedium contra temptaciones noviter c-orum |Malogr f.a 8ra|; loquitur autem de c-o volente baptismum recipere |PaynePos 8|; saepe oppos.: de non c-is beatus Bernhardus sic dicit |Malogr f.K 4va|

2 qui ordinem monachalem amplexus est – kdo vstoupil do mnišského řádu: c-us dicitur aliquis, qui ad religionem de statu huius seculi migrat |CapPr P 1209 f.33r ( sim. CapPr P 1570 f.16va)| oppos.: quidam miles ordinem Cisterciensem intravit; propter nobilitatem autem suam cum clericis non c-us manens ad litteras positus est |KNM XIII F 4 f.272r|

3 ordinis socius, frater laicus in monasterio monachis serviens – řeholní bratr laik, posluhující v klášteře mnichům, konvrš: prohibemus, ne aliquis monachus sive c-us...sine consensu...abbatis...pecuniam mutuo accipiat |(1208) CodDiplBoh II 69|; Gerhardus, magister c-orum |(1288) RegDipl II 627|; volebat eciam eiusdem ducis rudis simplicitas, ut frater Hermannus c-us, magister sutorum in S., ibidem factus fuisset abbas |PetrZittChror 174a|; c-us conwrs |ClarBoh 387 ( sim. ClarGl 1024, Nom f.66vb)|; prior Carthusiensium cum suis omnibus monachis, c-is ac noviciis |(1419) TopTg I 66a|; cuius (regis) corpus...est...a piscatoribus, pistoribus et c-is (vetus vers.: konvršův ) monasterii eiusdem sepultum |LaurBrzezHist 346|; c-us, laycus monachus, ley bruder |KNM II F 4 f.75r|; c-i, quia aliquando valde onerosi et incorrigibiles fiunt |(1500) StatMor 42|; saepiss. iunct.: frater conversus eodem sensu: abbatissa...sororibus c-is et fratribus c-is per duos grossos...assignabit |(1330) RegDipl III 651|; facta est condicio inter Vitum, c-um fratrem ordinis heremitarum monasterii Albe aque...ac Iohannem |(1345) FontCl 30|; fratres c-i centum oraciones dominicas...explebunt |(1389 Ian.7) ArchPr|; al. soror conversa soror regularis in monasterio serviens – řeholní sestra, určená k posluze: v. supra abl. converso et iunct. e converso (cf. ThLL IV 868,43), a converso sensu adv. script. et form.: econverso |(1285) RegDipl II 584|; ex c-o |(1337) ib. IV 853| e contrario, autem – naproti tomu, naopak, pak: claustrum de O. predium idem, in quo situm est, ...possideat et ecclesia Trebecensis e c-o predium de H....habeat |(1225) CodDiplBoh II 266|; ipsa (republica) enim proficiente eius subditi proficiunt universi et e c-o (vetus vers.: zase ) ipsa deficiente desinunt proficere subiecti |IusRegMont 342|; que iugera (pratorum)...plebanus a nobis...comparavit, tali tamen condicione, si ipsa prata habere vellemus..., minister ipsius capelle dicta prata a c-o reddere debet |(1358) RegDipl VII 5|; quando oritur (sol), tunc dies et c-o |ClarAstr gl. ad v. 106|; ceteri vero in Boemiam c-o estimantes, quod ad propria mearent, intraverunt |ChronTreb 61|; seniores...illa omnia ad se ut percipiant et e c-o pro quibusvis necessitatibus...distribuant |(1490) DocUst 151|; saepiss.