Close Window

Schuetz, Thomas-Lexikon, 2. Aufl. (1895): propter

propter

wegen, um ­ willen, aus, durch: ly (←) propter non tantum dicit habitudinem principii per modum efficientis, sed etiam per modum formae, 1 sent. 31. 3. 2 ad 1; praepositio propter denotat causam, unde quandoque denotat causam finalem, quae est posterior in esse, quandoque autem materialem vel efficientem, quae sunt priores, pot. 5. 5 ad 3; illud propter denotat non solum causam materialem, sed quodammodo formalem, virt. 2. 5 ad 2.

Zu appetere propter aliud & p. se → appetere sub a; zu debitum p. aliud → debitus sub a; zu demonstratio p. quid → demonstratio sub c; zu instrumentum p. bene esse → instrumentum; zu notum p. se → notus; zu probatio p. quid → probatio sub b; zu quaestio p. quid → quaestio; zu scientia p. quid → scientia sub a; zu scire p. quid → scire sub a; zu velle p. aliud & p. se → velle sub a.

Arten des propter sind: 1. propter aliud sive alterum & p. se sive seipsum (th. I. II. 8. 2 c; II. II. 44. 1 c; 145. 1 ad 1; cg. I. 76; II. 89; III. 6; 1 sent. 1. 2. 1 ad 3; quodl. 5. 10. 19 c; 2 phys. 1 e) = um eines andern und um seiner selbst willen (est enim aliquid propter alterum dupliciter. Uno modo propter eius operationem sive conservationem vel quidquid huiusmodi est, quod sequitur ad esse . . . Alio modo est aliquid propter alterum, id est propter esse eius, cg. II. 89; propter se dicitur dupliciter. Uno modo, secundum quod opponitur ad propter aliud . . . Alio modo dicitur propter se, secundum quod opponitur ad per accidens, 1 sent. 1. 2. 1 ad 3). 2. p. quid (th. I. 2. 2 c; II. II. 174. 3 a; cg. III. 50 & 97; 4 sent. 1. 1. 1 ad 5; 1 anal. 14 d, 17 c & 23 a; 2 anal. 1 a; 2 phys. 10 k; 2 anim. 3 a; 7 met. 17 b; 1 eth. 4 e) = um etwas willen (hoc, quod dico propter quid, tot est secundum numerum, quot sunt causae praedictae, 2 phys. 10 k). 3. p. se seipsum, → p. aliud.

Propter quod unumquodque, et illud magis est, vel saltem non minus (th. I. 16. 1 ob. 3; 36. 3 ob. 2; 60. 5 ob. 2; 87. 2 ob. 3; 88. 3 ad 2; I. II. 15. 3 ob. 1; 71. 3 c; 74. 8 ob. 2; cg. III. 17; 1 sent. 12. 1. 2 ad 2; 4 sent. 41. 1. 1. 1 ob. 1; mal. 1. 5 ob. 7 & 11 & 3 ob. 8; verit. 2. 3 a; 10. 9 ob. 3; 1 anal. 6 b; 2 phys. 1 b), die Übersetzung der aristotelischen Stelle: ἀεὶ γὰρ, δι᾽ὃ ὑπάρχει ἕκαστον, ἐκεῖνο μᾶλλον ὑπάρχει (Anal. post. I. 2, 72. a. 29 sq.) = dasjenige, weswegen oder um dessen willen etwas dies oder jenes ist, ist es um so mehr oder zum mindesten nicht weniger, unterstellt freilich, dass beide zu derselben Ordnung oder Gattung von Ursachen gehören: cum dicitur propter quod unumquodque, illud magis, veritatem habet, si intelligatur in his, quae sunt unius ordinis, puta in uno genere causae, puta si dicatur, quod sanitas est propter vitam, sequitur, quod vita sit magis desiderabilis. Si autem accipiantur ea, quae sunt diversorum ordinum, non habet veritatem, ut si dicatur, quod sanitas est propter medicinam, non ideo sequitur, quod medicina sit magis desiderabilis, quia sanitas est in ordine finium, medicina autem in ordine causarum efficientium, th. I. 87. 2 ad 3; vgl. ib. 88. 3 ad 2.