Close Window

Latinitatis medii aevi lexicon Bohemorum (thanks to the Centre for Classical Studies at the Institute of Philosophy of the Czech Academy of Sciences (www.ics.cas.cz/en)) (2017): custos

custos custos, -odis, c.

1 qui (quae) alqm, alqd custodit, observat, tuetur – strážce, strážkyně, ochránce, ochránkyně: c-s strazye |ClarBoh 387 ( sim. Nom f.66vb)|; c-ibus (vetus vers.: strážným ) meis |KarVita 340a|; c-s...stražny |VocLact f.F 7rb|

+ spec. (plerumque c. gen. subst. var.): Tesec c-s apum |(c.1057) CodDiplBoh I 58|; Gagec c-s silve |(1180-1182) ib. 266|; a victualibus canibus dandis ipsorumque c-ibus, qui holoti vocantur |(1220) ib. II 411|; villam...cum quinque forestariis seu c-ibus in K., qui ad custodiendum eandem silvam...deputati noscuntur |(1361) RegDipl VII 489|; Ieskoni..., c-i stratarum regni nostri |(1392) CodDiplUniv 320|; Cristus est quasi c-s vinee, wynarz |CapPr P 828 f.1va|; Procopium, orphanum olim Mathie, c-is leonum |(1404) ArchPr 2075 f.37r|; c-ibus camporum dictis hayni 16 grossos |(1454) LibRatLun f.97r|; universis...iudicibus, tributariis passuumque c-ibus (= iis, qui angustias viarum vel montium custodiunt; cf. DuC II 682b) |UK I E 40 f.167v|; ut anima...habeat...c-es portarum (gl.: podbranee ) |UK VI F 4 f.164v|; saepe in imag.: taliter enim animarum c-s...ridet et exultat et diabolus interim visitandi monachos habet licenciam |MichPrRem 362|

nota circumlocutionem poeticam ,custos cholerae‘ pro: homo cholericus – cholerik: illis (melancolico et fleumatico) colere c-s sociatus |ClarCompl 127|; al. ib.

2 qui fodinam custodit – důlní strážný, dozorce: sunt et alie persone mediocres, ut scansores, mensores, carpentarii et c-es (vetus vers.: strážní t. hutmanové ) |IusRegMont 268|; ad curam c-um super argentifodinas (vetus vers.: strážných u dolů neb nad doly ) pertinet custodire omnia, que in caverna sunt |ib. 306|; hec tenentur c-es argentifodinarum (vetus vers.: strážní ) cum omni diligencia precavere |ib. 314|; Ludel c-s montanorum |(1373) LibIudIgl I f.137rb|; saepe

3 eccl.:

a qui ecclesiam aut monasterium (ecclesiam monasterii) custodit (cf. ThLL IV 1572,80; DuC II 680c) – správce chrámu, kláštera (klášterního chrámu): c-es ipsius ecclesie |(1037-1055) CodDiplBoh I 52|; Magnus, c-s ęcclesie sancti Wencezlai |(1146-1148) ib. 163|; P. ...decanus, G. c-s et omne Wissegradensis ecclesie capitulum |(1229) ib. II 335|; specialiter tamen ad officium c-is pertinet...eidem (archiepiscopo) indumenta sacra...personaliter ministrare |StatMetr 32|; presentibus...Heinrico c-e monasterii, Petro confessore dominarum |(1358) RegDipl VI 438|; ostrzehacz est c-s |ClarGl 1022 in capite de hominibus spiritualibus|; c-s ecclesie monasterii...laborantibus debet dare...unam tynam cervisie |RegBonStrah 291|; Blasius canonicus castri Pragensis et c-s ecclesie Wyssegradensis |(1489) ArchPr 2089 f.N 23v|; saepiss. f.: quae monasterium custodit – správkyně v ženském klášteře: Jutka priorissa, Clara suppriorissa, Sophia c-s, Cristina celeraria, Anna cantrix totusque conventus monasterii Doxanensis |(1349) RegDipl V 311|; sequitur supremus gradus spiritualis mulierum: ...c-s...devotissima |UK I E 40 f.7v|; al.; cf. custrix (1)

b rector partis provinciae ordinis fratrum minorum conventualium, quae pars custodia appellatur – kustod řídící kustodii, tj. část provincie řádu minoritů (cf. J. Svátek, Organizace řeholních institucí v českých zemích..., zvláštní příloha k Sborníku archivních prací 20,1970,č.2,545): fratri T., c-i in Boemia, ordinis fratrum Minorum |(1234) CodDiplBoh III 87|; ex parte c-um et aliorum prelatorum ordinis fratrum minorum |(1372) LitOrdEgr|; pro parte...ministri et c-um, guardianorum, lectorum et terminariorum fratrum ord(inis) minorum provincie Boemie et Polonie |(1401) MonVat V 978|; Nicolao, ordinis fratrum minorum c-i |DocBelHus II 414|; al.

c rector valetudinarii, i. q. magister hospitalis (cf. DuC II 681b) – správce špitálu: volumus..., quod sit aliquis c-s, gubernator s(eu) tutor domus s(eu) hospitalis predicti...ponendus ibidem |(1378) LibEr II 148a|

4 a custos horti Potentilla reptans L. – mochna pětilístek: c-s orti, id est gira solis vel pentadactilli |CapPr P 1373 f.62ra|; c-s orti, id est pentadactilon |CodVodn f.37va|

b custos hortorum Taraxacum Zinn vel Leontodon L. – smetanka nebo pampeliška: calendula agrestis..., caput monachi, c-s ortorum...phaffen platte, pumpan, wilt ryngele |UK VIII H 34 f.103ra|

5 Custos plaustri (cf. ThLL IV 1574,25) Bootes – Vozataj: Boetes, qui C-s plaustri dicitur |UK III C 2 f.160va|.