Close Window

Latinitatis medii aevi lexicon Bohemorum (thanks to the Centre for Classical Studies at the Institute of Philosophy of the Czech Academy of Sciences (www.ics.cas.cz/en)) (2017): ago

ago 1. ago, -ere, egi, actum script. et form.: agientibus |(s. XIV) RegDipl II 1122|; aggere |ArchZnoym II 307 f.3r|

1 a agitare, ducere – hnát, vést

b facere, efficere – jednat, působit

c causam defensare, accusare – hájit, žalovat u soudu

d celebrare, (vitam, tempus) degere – slavit, trávit (život, čas)

+ constr. c. praep.:

a ad : dictus I. ulterius ad aliam dimidiam partem ipsius...nichil debet habere agere |(1376) LibIudIgl I f.172ra|; ecclesia potest agere ad rescisionem contractus |CapPr P 1191 f.213r|; ad factum in se nihil agit |PetrZat 342|

b circa : egit enim circa eum divina clemencia, ut...infirmus dotaretur meritis passionum |LestArn 397|; (intellectus divinus) non solum intencionaliter, sed realiter agit circa materiam et ordinem in materia |StanDeUniv 38|

c contra : si...actor contra aliquem alium...pro capitali pecunia agere voluerit (vetus vers.: kdyžby póvod koho jiného z hlavních peněz pohnal ) |OrdoIud 213|

d cum : qualiter egisset secum Zlauco pater abbas |AnnSarLud 166|; dictus M. cum obstaculo nichil debet habere agere |(1374) LibIudIgl I f.148rb|; idem N. ...nichil ulterius cum...uxore et cum omnibus bonis suis vellet habere agere |(1377) ib. f.157rb|; nescit (presbyter) si adhuc sit virgo (Kacza), quia nunquam habuit aliquid agere cum eadem carnaliter |VisitArchid f.28r|; dicit, quod cum alia Lyda...nichil habuit agere |ib. f.119r|

e de : gener.: quidnam sibi (Wenceslao) agendum foret de...corpore (Ludmile) |Christ 107|; potestatem de ipsa domo et cum ipsa curia...faciendi et agendi tamquam de rebus suis |(XV in.) TopTgApp 9a|

spec. iur.: qui vult agere de ruinosis edificiis |ArchZnoym II 307 f.26r|

f in c. acc.: gener.: elementa, cum habeant virtutes contrarias, mutuo in se agunt |AdalbRancSerm 439a|; color agit in visum et sonus in auditum |CapPr P 1447 f.3v|; (spiritus vitales) non possunt agere in suas operaciones |CapPr P 1252 f.25ra|

spec. iur.: in personam agere (vetus vers.: man clage auf di person ) |IusMont 100|; utrum non impetens cum socio suo simul pro ipsa pecunia tota in me agere debeat ipso iure |SentBrun 7|; relicta ipsius egit...in diversos debitores |ArchZnoym II 307 f.3r|; cum miles de S. ageret in Iohannem A. pro deposito |ib. f.22v|; al.

g in c. abl.: (patruus) ei (Margarethe)...iuste egit in eius substancia...gi...sprawedli‹wie› vczynil w statku gegiem |(1454) LibCivSlan p.129| agere in humanis vivere – být naživu: Petro in humanis agente |(1363) RegDipl VII 797|; dum (patruus) adhuc in rebus humanis ageret |(1363) ib. 890|; dum (episcopus) in humanis ageret |(1484) ArchZnoym II 276/1 p.231|; saepe agere in extremis animam agere – být v posledním tažení: agens in extremis |GerlAnn 490|; dictusque B. agens in extremis eadem bona...legavit |(1362) Lib Er I 38b|; al. agere in remotis: te decano...agente in remotis |(1367) MonVat III 515|

h pro : potest agere (uxor) in iudicio pro dote sua |OrdoIud 243|; agens pro debitis |ArchZnoym II 307 f.3r|; al.

i super : ut tecum super premissis misericorditer ageremus |TadCanc 347| iunct.

a c. subst.: iubetur agapen agere ignorante sinistra nostra quid faciat dextra |Christ 96|; (Wenceclaus) occulte posterulas agens |ib. 103|; memoriam talium agere |ib. 107|; quocienscunque...collocucionis disceptacio agebatur |AnnGrad 399|; psalmodiam vel missam agere |ConcPr XVI|; ut...forum...agatur |(1234) CodDiplBoh III 105|; processionis misteria...agere |VitaeProc 136|; (ecclesia) Procopii agens sollempnia |ib. 201|; (rex) agat hastiludia |PetrZittChron 285b|; missa...agebatur (vetus vers.: mší...slúžili ) |KarVita 342a|; (Iohannes) qui modo agit iter |CantBoh 116|; qualiter letanie aguntur |CapPr P 566 f.98va|; dum...choreas ageret |VitaIenst 444|; dum in H. moram ageret |ib. 451|; cuius (Karoli IV.) nunc memoria agitur |HusSerm 125|; missa agitur pro defunctis |ib. 170|; accio ista agebatur...anno ut supra |(1422) LibLun VI f.33v|; militaria exercicia, ludos et solacia, que...in torneamentis ac hastiludiis agere consueverant |(1427) ArchRegensb|; (legatus) divina officia egit |(1471) VarGeorg 519|; (intellectus) agit in eis (intencionibus) universalitatem |CapPr P 1447 f.4v|; abbatissa...vices Cristi creditur agere |UK I F 29 f.155r|; al.

b c. adv.: bene agere (pro subst.) operatio bonorum – konání dobrých skutků: ex frequenti bene agere fit homo bonus |KNM XII F 11 f.168r| adi. agens, -entis

1 acer, activus – působivý, činný

+ 2 philos.: qui (intellectus) est agens sepe solum intencionaliter, sicud natura semper est agens naturaliter et realiter |StanDeUniv 76|; qualiter insunt ei (anime) intellectus agens et possibilis |HusQuodl 213| subst. *agens, -entis, n. vis efficiens – činná síla, energie (cf. OSN I 441): elementa...duo...rogus, aer, a-ia dya |ClarCompl 54|; cum itague Deus sit a-s primum et causa universalis |MichPrRem 243|; principale a-s plus peccat quam subditum et instrumentale |IesQuest 178*|; primum a-s est causa potissima omnium productorum |HusQuodl 200|; causa essencialis est illud a-s, quod conponit rem, vere efficit eandem |CapPr P 1376 f.131r|; sicut se habet a-s materiale...ita a-s instrumentale non agit, nisi secundum quod est unum per formam suam conformem, ut possit cooperari principali a-i |HilTract f.A 62v|; saepe *agenda, -ae, f.

a ritus sacrorum – bohoslužebné obřady: inventarium librorum officii: ...liber a-e |(1355) InventViti XXIII|; duo libri a-arum |(1390) LibEr IV 347b|; duo agendarii...alter continens a-as antiquas |InventBrzew 288|; a-a cerimonialis qualiter papa coronatur |CatUK I 40|

b liber ritum sacrorum continens – obřadní kniha, rituál, agenda (cf. OSN I 440): duo antyphonaria..., a-am |(1348) LibLun I f.6v|; knyezczicz (A, knyedieticz M) a-a |ClarGl 2424|; una a-a cum specialibus missis |VisitArchid f.107r|; notatum graduale et a-am |(1396) ActaIudCons III 184| a-a knezczyk |VocC 240|; per antiquas a-as (vetus vers.: agendy ) et missalia |IacMisParv 160|; rectores ecclesiarum parochialium habeant a-as...quibus...caveatur, quomodo sacramenta...ministrari debeant |(1437) DocBelHus II 477|; a-a una in pergameno |(1483)InventSlan f.3r|; deinde agitur processio ad fontem ordine solito, ut habetur in a-is |MissPr 88va|; saepe

c spec.: liber ritum baptismi continens – kniha křestních obřadů: baptisterium seu a-a |(1387) InventViti L|; a-a ein puch, da man aus taufft |KNM X E 1 f.129r (KNM II F 4 f.10r)|; cf. obsequiale, rituale *agendum, -i, n. iur.: vocatio – předvolání k soudu, půhon: K. de P. et quedam domina de ibidem non paruerunt hodie primo iudicio super a-um ipsorum Iohanni de S. |(1421) LibLun VI f.27v| *agenda, -orum, n.

1 actio, negotium – jednání, záležitost: ne quis eundem magistrum monete vel campsores ipsius in iuribus vel a-is monete impedire presumat |RegDipl II 1016|; ut dignis premientur stipendiis laborantes, et maxime qui fuerint a-is regalibus honerati |ib. 1030|; in omnibus a-is et causis vestris...ad nostram magnificenciam...recurratis |(1362) ib. VII 788|; quatenus eidem in suis negociis et a-is...favorabilem dignemini pretendere voluntatem |CancIohNov 93|; habent primum respectum...in omnibus a-is suis...ad aquirendum bona huius mundi |IacMisCler 56|; saepe

2 ritus sacrorum – bohoslužebné obřady: que circa disposicionem a-orum a...conciliis generalibus statuuntur |HiITract f.k 3v| acta, -orum, n.

a res gestae, actiones – činy, jednání

b instrumenta, commentarii – listiny, soudní protokoly

+ spec. de actis consistorii Pragensis (cf. OSN I, 144): presentibus...Petro, Alberto, notariis a-orum |(1352) LibConf I 173|; petens (plebanus) ea aput a-a reponi |(1362) ib. 171|; Alberti, notarii a-orum curie...archiepiscopalis |(1363) ib. 2|; ego S. ...a-orum consistorii curie archiep. Prag. ....notarius |(ante 1367) TadCanc 264|; per...a-a iudiciaria vicariatus archiepiscopatus Pragensis |(1391) LibConf V 119|; N. notarius a-orum consistorii Pragensis |(1393) TabCur I 394|; litteram cum registris sive a-is cancellarie dominorum vicariorum in spiritualibus archiepiscopatus Pragensis |(1398) DocAltov I 219|; prout...in a-is obligatoriis curie archiepiscopalis...est expressum |(1398) ActaIudCons III 350|; saepe de actis concilii (cf. ib.): istam posicionem ad a-a concilii sacri ponite |PetrZat 295|; posicionem...ad a-a concilii signare fecerunt |ib. 296|.