Close Window

Latinitatis medii aevi lexicon Bohemorum (thanks to the Centre for Classical Studies at the Institute of Philosophy of the Czech Academy of Sciences (www.ics.cas.cz/en)) (2017): dies

dies dies, -ei, c. script.: dye (abl. sg.) |(s. XIV) ArchZnoym II 307 f.43r|

1

a temporis spatium ortu et occasu solis terminatum (oppos.: nox), transl.: lux – den, denní doba (oppos.: noc), transl.: denní světlo: d-s den |ClarGl 67 (VocLact f.G 3rb)|; fervente die wpoledny (cf. Vulg. II reg.4,5) |KNM XIII C 17 f.276rb|; d-s crastina (gl.: nazaytrzy; cf. Vulg.Dan.13,27) |UK V E 19 f.229v|

b latius: spatium 24 horarum, tempus constitutum – doba 24 hodin, den, termín, lhůta

c tempus operi peragendo destinatum, aptum – doba určená k činnosti

d tempus, aetas – doba, čas

+ in imag. (ad 1a): contra ignorancie densam noctem prendidit sciencie diem |BrunAdalb 269| iunct.: multae iam ap. antiquos leguntur (quas v. sub subst. et adi., quibuscum ,dies‘ iungitur), quarum tamen significatio medio aevo aliquantum mutata est (sensu Christiano sim.)

a gener.: sex elapsis d-um circulis (cf. Vulg.I reg. 1,20) |Christ 107|; ad vesperam unum ferculum...cum carnibus, si fuerit dies carnium, vel cum butiro in die lacticiniorum condiatur |(1359) RegDipl VII 151|; adiciat Dominus dies regis super dies eius (vetus vers.: dnóv králových nad dni jeho; cf. Vulg.psalm.60,7) |KarVita 338b|; lux procedens crevit usque ad perfectum diem |VitaMil 404|; in diebus piscium possunt uti colaticiis factis cum lacte amigdalino |UK XIII C 17 f.201v|; quia audienciam generalem desideranter dudum, veluti diem mercenarii (cf. Vulg.Iob 7,1)...appropriare cernimus |(1432) MonConc 262|; al.

b spec. iur.: habere debent (vasalli) tercium diem auxilii, qui halffred (= halferede; cf. M. Lexer, Mittelhochdeutsches Handwörterbuch I, Leipzig 1872,1231) dicitur vulgariter |(1302) LibVasCrems I p.226|; terminus peremptorius assignatus domino Beneschio..., ut met tercius demonstraret ius suum...ipse Beneschius non comparuit, tunc...vasalli invenerunt, quod haberet tercium diem pro auxilio, que (!) dicitur halfred |(1368) ib. p.8|; auditor...episcopum...ad...diffinitivam sentenciam audiendam...citari fecit ad certam diem peremptoriam competentem |(1373) MonVat IV 436|; quamquam autem partibus eundem diem peremptorium assignassemus, ut tunc se nostro conspectui presentarent |UK XIV E 13 f.12v|

c spec. medic.: medici circa egritudines creticos dies (cf. ThLL V/1 1059,13 ex Isid.orig.4,9,13) observant |CapPr P 477 f.127rb|; non fuit...utile in operacione medicinali, ut duos haberet menses in enumeracione dierum creticorum...fuit conveniens, ut medicus ex illis duobus faceret unum mensem conmunem, qui in suas dividitur septimanas et dies medicinales, ...et hic mensis...appellatur mensis medicinalis et eius septimane...appellantur quarte sive quatuor dies medicinales |CapPr P 1366 f.70v|; queritur, utrum in die accessionis melius fiat fleubotomia an in die interpollacionis |CapPr P 1360 f.119v|

d astron.: de die artificiali sciendum, quod artificialis uno modo potest capi pro tempore, quod est a principio, quod aliquis (!) potestas solis videri potest super orizonte usque ad illud instans, quod ultimo aliquis (!) potestas solis potest videri super orizonte |CapPr P 1459 f.61rb|; dierum autem alius naturalis, alius artificialis. Dies naturalis (cf. ThLL V/1 1058,60) 24 horarum a quocumque quatuor punctorum meridiani vel orientis sole (!) inceptarum continua comprehensio, id est diei et noctis complete spacium |CapPr P 1461 f.14v|; al.

e iunct. ad punctum vel spatium vitae humanae pertinentes – spojení týkající se okamžiku nebo období lidského života: dies vitae (cf. ThLL V/1 1060,81): dabit vobis...Cristus pacem et securitatem omnibus diebus vite vestre |VitaeProc 143| dies mortis (exitus, obitus): ante diem exitus sui summum iudicem...placare |CosmCont I 233|; usque ad obitus sui diem |LestArn 391|; si...Iohanmes...diem mortis persolveret |(1414) LibIudIgl III A f.101r|; al. dies extremus: si ipsam matrem prius quam pueros ad diem extremum accellerare contigerit |CapPr P 1145 f.61v|

spec. in iunct. c. verbo claudere: Quirillus...diem clausit extremum |Christ 90|; donec maritus eius suum diem clauserit extremum |KNM IV B 18 f.275rb|; al. dies Domini i. q. dies mortis – den úmrtí: dies Domini, advenire quam prestolor, crastinabit, et post obitum meum tunica mea tibi dabitur |VitaeProc 144|

f iunct. ad tempus ultimi iudicii pertinentes – spojení týkající se dne posledního soudu: dies (extremi) iudicii (cf. ThLL V/1 1059,82): timendus est dies iudicii |HomilOpat I 67|; diem extremi iudicii nos...bonis operibus prevenire...oportet |(1244) CodDiplBoh IV 129|; ut salvus esse possit (peccator) in extremis suis et in die iudicii |Malogr f.e 5ra|; usque ad diem iudicii |NicPelhArt 62|; saepiss. dies irae: cum dies venit ire |CantBoh 88| dies extremus districti examinis: ut dignam Domino...in extremo die districti examinis possitis exinde reddere racionem |(1246) CodDiplBoh IV 181| dies extremae messionis: prevenientes operibus misericordie diem messionis extreme |(1241) CodDiplBoh IV 57|; volens diem extreme messionis pietatum operibus prevenire |(1411) LibCivBrun f.313v|; al. dies Domini (Iesu Christi; cf. ThLL V/1 1061,1): ut...sic virtutibus induti honeste ambulent (homines) in die Domini Iesu Cristi, qui eos...ab exterioribus tenebris liberabit |HusSerm 99|; scribit (Ieronimus) talem tradendum in interitum carnis, ut spiritus salvus sit in die Domini |WencCrumlSig 13*| dies novissimus (novissima): sicut in die novissimo respondere vultis Altissimo |PetrZittChron 139b|; ut sine gravamine / in die novissima / queamus stare / coram iusto iudice |CantBoh 54|; cor durum male habebit in die novissimo (cf. Vulg.Sirach 3,27) |EpCapistr I 749|; al. dies illa vel ille: corona iusticie, quam reddet vobis Dominus in illa die iustus iudex |EpCapistr I 789|; usque ad illum diem boni malos et mali bonos vident, post illum autem diem boni videbunt malos in penis et letabitur iustus |ib. 838|; al. ib.

g nomina dierum septimanae – názvy dnů v týdnu: dies Solis (cf. ThLL V/1 1060,50) – neděle: prima d-s Solis |ClarAstr 600|; die Solis proxime preterita |EpCapistr II 39|; al. dies dominicus (cf. ThLL V/1 1057,65), dominica (cf. ThLL ib. 66), dominicalis idem: eodem die dominico |CanapAdalb 240|; dominica die veniens (episcopus) |BrunAdalb 281|; proxima...die dominica |CosmCont I 208|; in dominico die |VincAnn 444|; die dominico nonis augusti |(1240) CodDipl Boh III 334|; die vero dominica, in festo Innocentium |(1247) ib. IV 219|; die dominico |(1346) RegDipl V 19|; in die dominica (vetus vers.: v neděli ) |KarVita 347a|; ex quibus (XLII diebus) dum sex dies dominicales subtrahuntur |KNM XIII D 8 f.13rb|; sicut aput nos dicitur dominicus dies bohemice nedyele, id est nedyelay (= noli laborare) per interpretacionem diccionalem |KNM XIV E 5 f.23r|; saepiss.; v. etiam infra (2) dies Lunae (cf. ThLL V/1 1060,55) – pondělí: proxima die lune post dominicam „Oculi mei“ |FormThob I 56|; in die beatorum Felicis et Adaucti, quod tunc in diem Lune evenerat |PetrZittChron 148a|; datum...die Lune in octava Omnium sanctorum |(1451) DocAltov I 277|; saepe dies Martis (cf. ThLL V/1 1060,48) – úterý: die Martis septima intrante Augusto |(1274) RegDipl II 372|; Martis sepe die natus mendax erit ille |ClarAstr 624|; eadem animi constancia die Martis (vetus vers.: v úterý )...respondebat |MladPassHier 359|; al. dies Mercurii (cf. ThLL V/1 1031,82; 1060,59) – středa: die Mercurii octavo intrante Augusto |(1274) RegDipl II 373|; Mercuriique die natus fert lumina vite |ClarAstr 632|; die vero Mercurii secunda mensis Decembris |(1467) FontM 143|; saepe dies Iovis (cf. ThLL V/1 1060,52) – čtvrtek: dat(um)...die Iovis |(1363) RegDipl VII 823|; die Iovis proximo post solennitatem Pasce |(1467) DocGeorg 450|; saepe

spec.: dies Iovis sancta: dies praecedens diem Veneris adoratum – Zelený čtvrtek (cf. G. Friedrich, Rukověť křesťanské chronologie, Praha 1934,293): summus pontifex...sive in die Iovis sancta, sive in die resurreccionis Dominice...presbyteros...communicat sub una specie tantum |EpCapistr I 809| dies Veneris (cf. ThLL V/1 1060,56) – pátek: in diebus Veneris et sabbati |(1297) RegDipl II 750|; die Veneris stabilis fit hyemps |ClarAstr 710|; die vero Veneris quinta mensis Ianuarii |(1459) ArchZnoym II 276/1 p.210|; saepe

spec.: dies Veneris sancta dies Veneris adoratus – Velký pátek (cf. G. Friedrich, ib. 293): in die Veneris sancta...missam cantans communicat sub una specie tantum |EpCapistr I 809| dies Saturni (cf. ThLL V/1 1060,46) – sobota: Saturnique die natus |ClarAstr 658|; dies Saturni, scilicet sabbato (!) |KNM II F 4 f.329r|; die Saturni (vetus vers.: v sobotu ) ante ferias Ascensionis |MladPassHier 362|; al. dies sabbati (cf. ThLL V/1 1058,83; 1060,53) α dies festus Iudaeorum, sabbatum – židovský sabat: celebritas diei sabbati translata est in diem dominicum |HilTract f.l 1v| β quilibet dies septimanae (c. num. ordinali) – kterýkoli den v týdnu (s řadovou číslovkou): suscepit...martyrium...Ludmila septima sabbati die et sexta decima kalenda octobris |Christ 100| γ i. q. dies Saturni – sobota: proxima die sabbati |PetrZittChron 193a|; usque diem sabbati ante Conversionem Pauli |(1462) TopTgApp 51a|; al. δ i. q. dies dominica, latius i. q. dies festus – neděle, šíře: sváteční den: ipsa die festum erat beati Stephani prothomartyris et dies sabbati |CosmCont I 225|; qualis quies est sabatum ultimum et mangna / dies sabati celebris et solempnis |RobLib f.186ra|; una siquidem die sabbati, decimo tercio (var. lect.: XVI° ) videlicet kalendas mensis Decembris |PetrZittChron 163b|; dies dominica potest dici dies sabbati |Malogr f.r 7rb|

spec.: dies magnus sabbati sabbatum dominicam Resurrectionis praecedens – Bílá sobota (cf. G. Friedrich, ib. 292): in die magno sabbati, hoc est in vigilia resurreccionis Domini |CosmCont I 223| dies sabbatus i. q. dies Saturni – sobota: sabbatis diebus in quatuor temporibus |(1361) LibEr I 33a|; ipsis (incolis) indulsimus..., quod forum septimanale singulis ebdomadis in die sabbato...tenere possint |(1424) CodIurMun IV/1 346|; matura missa debet cantari singulis sabbathis diebus |(1457) StatMor 14|; al. dies sabbatinus idem: cappellanus...missas...de beata virgine singulis diebus sabbatinis...celebrabit |(1404) LibEr VI 361a|; al.

h dies forensis (fori) dies mercatui destinatus – den trhu, tržní: omnis..., qui die forensi..., quod gladium...nudaverit, convictus fuerit |(1243) CodDiplBoh IV 83|; dum perfecto negocio die forensi domum redirem |FormThob I 22|; quolibet die fori |(1358) RegDipl VI 509|; concedimus...civibus..., ut ipsi singulis diebus forensibus septimanalibus animalia...vendere potuerint |(1363) ib. VII 903|; revocamus...translacionem diei forensis...a feria quarta |(1454) CodIurMun IV/2 19|; quicumque pacem in die forensi infrigerit |KNM IV B 18 f.155va|; saepiss. dies ferialis dies, quo nulla festivitas Christianorum celebratur – všední den: tam diebus ferialibus quam festivis |(1238) CodDiplBoh III 261|; ferialibus vero singulis diebus per ebdomadam |(1348) RegDipl V 178|; alio die feriali competenti...missa defunctorum cantando suppleatur |(1471) DocAltov I 323|; al. dies feriatus α i. q. dies festivus (q. v. infra): diebus feriatis seu festivis...servilibus operibus non est inhiandum |(1353) ConcPr 3|; residuum...census pro cera pro luminibus ad summum altare ad vesperas diebus feriatis |(1392) DocAulReg 189|; ipse (plebanus) maturam (missam) similiter omnibus diebus feriatis legere sit astrictus |(1464) |DocCivCrum II 144|; quod quolibet alio die feriato in septimana missa...lecta habeatur his diebus...exceptis...in nativitate Domini..., die animarum |(1471) DocAltov I 323|; al. β iur.: dies, quo ius non dicebatur (oppos.: dies non feriatus; cf. A. Blaise, Lexicon latinitatis medii aevi, Turnholti 1975,379a) – den, kdy nezasedal soud: quod iidem (arbitri)...cognitis causarum meritis...pronunciare valeant...die feriato et non feriato |(1250) CodDiplBoh IV 340|; nullus autem est ita citandus, ut in iudicio compareat die feriato (vetus vers.: den sváteční ) |IusRegMont 378|; quem...nos...citamus, ut in crastino diei cinerum, si non fuerit dies feriata, vel proxima sequenti iuridica coram nobis...compareat (rector) |CancArn 293|; ut octavo die post citacionem nostram, si dies feriata non fuerit, alioquin proxima die non feriata...compareat |CapPr P 1145 f.33v|; die feriata vel non feriata (gl.: den sudnij, quam ed. per err. ad ,diem feriatam‘ adiungit) |(1415) TabCur III 743 adnot. 2|; annus continuus dicitur..., quando in cursu anni dies feriati et non feriati conputantur et indiferenter sive copia iudicis potest haberi, sive non |CapPr P 1570 f.14 A va|; saepe γ i. q. dies ferialis (q. v.) – všední den: continue ludunt (taxillos) diebus feriatis et festivis, nocte atque die |(1380) TopTg II 72b| dies festivus (festiva; cf. ThLL V/1 1058,1) dies honori Dei Christianorum, Mariae Virginis, apostolorum, sanctorum, martyrum consecratus – sváteční den: in festivis diebus predictorum sanctorum |FormThob I 34|; dum celebri voto festiva dies ageretur |VitaeProc 259|; rector electus...aliquo die festivo se faciat universitati recomendari |StatUniv 4|; debent (plebanus et sacerdotes) cantare festivis diebus vesperas |(1457) StatMor 13|; al. aliae iunct. eodem sensu: dies celeber: hac septimana tres dies celebres fuerunt, videlicet sanctorum Wenceslai, Michaelis et dedicacionis |SolHebd 49|; omni die celebri, sive sit simplex feria, sive quod festum occurrat |(1404) DocAltov I 236|; hodie habemus festivitatem sive diem celebrium ( !, gl.: hod aneb den slawny a welebny) gloriose virginis Marie |KNM XIV E 5 f.228r|; al. dies sollemnis (cf. ThLL V/1 1051,1): nativitatis Precursoris Domini ac patroni...ecclesie sollempnis d-s aderat |VitaeProc 258|; diebus festivis et signanter solempnibus superpellicio induti (rectores) |(1404) LibEr VI 369b|; cottidie duo vel minime unus...dyaconus maiori officio ministret, precipue diebus solemnioribus et magnis duplicibus non minus quam duo |(1500) StatMor 52|; al. dies sanctus (cf. ThLL V/1 1058,82): α idem: nec iuvat, quod urbani diem sanctum (sc. festum s. Wenceslai) venerari petunt |BrunAdalb 289|; in octava sanctorum Innocentum omnia ut in die sancto |MissPr f.20ra| β dies dominicus – neděle: „memento, ut diem sabbati sanctifices“ (Vulg.exod.20,8)...i(d est)...peccata...caveas, quia multo maius peccatum est delinquere tali die sancto...Unde narratur, quod...quedam mulier legittima virum suum cognoscens processioni se die dominico iunxit |HusExp 15| dies festus i. q. dies festivus, praecipue dies dominicus – sváteční den, především neděle: Deus requievit die septimo (cf. Vulg.exod. 20,11)...Isti laborant per totam ebdomadam pro nutrimento corporis, sed in die festo laborant in ebrietate et coreis pro dampnacione anime |HusExp 15|; al. ib. dies sacra (cf. ThLL V/1 1058,76) idem: dominica die venit (episcopus) ad unam civitatem, ubi ipsa die mercatus erat magnus...ait: ...penitentes vestri nec feriantur hac die sacra |BrunAdalb 281| dies profestus dies, quo non fit nisi commemoratio (q. v.) festi, viri sancti sim. plena celebratione omissa – den, kdy se pouze připomíná svátek (světce apod.): dies profesti dicuntur illi dies, in quibus fiunt conmemoraciones sanctorum, ut in sabbato de beata Virgine |CapPr P 1209 f.6r|; dies profesti dicuntur dies, in quibus sunt commemoraciones sanctorum loco festi |CapPr P 1570 f.17ra|

i spec.: dies anniversarius, anniversaria (cf. ThLL V/1 1052,57), anniversarii, commemorationis annuae dies, quo memoria alcis rei (mortis, humationis sim., dedicationis ecclesiae vel consecrationis principis ecclesiastici) commemoratur vel celebratur – výroční den (úmrtí, pohřbu, vysvěcení kostela, posvěcení církevního hodnostáře): missarum sollempniis rite peractis Deo sanctisque Cosme et Damiano, quorum festiva anniversariorum celebratur dies, semet commendans domum...ingreditur (Wenceslaus) |Christ 112|; qui eandem ecclesiam in anniversario die dedicationis ipsius...visitarint |(1251) CodDiplBoh IV 388|; in die anniversario consecracionis sue...posuit (episcopus) cereum episcopalem in ecclesia Pragensi |AnnPostottak 341|; dies anniversaria beati patris aderat |VitaeProc 263|; fr(atris) Iohannis diem anniversarium...observare |(1363) RegDipl VII 860|; in die mee annue commemoracionis |(1411) LibCivBrun f.313v|; saepe dies capitularis dies, quo res capituli communes a congregatis sodalibus tractabantur – den shromáždění členů kapituly k projednání společných záležitostí: actum et datum Wratislavie in dicto capitulo die capitulari, qua supra, presentibus prelatis et canonicis |(1368) MonVat IV 689| dies processionalis festum Christianorum, quo sollemnis pompa (processio appellata) ducebatur – svátek, v němž se konalo procesí: debet (capellanus)...in summis festivitatibus et diebus processionalibus in missa et vesperis in suo superpelliceo...manere in ecclesia |(1359) RegDipl VII 143| dies communis (cf. ThLL V/1 1057,62) i. q. dies ferialis, dies, ad quem nulla festivitas Christianorum pertinet – všední den: qui d-s erroris...mutati sunt in ieiunia et oraciones et oblaciones..., sicut adhuc agitur in partibus illis, quas d-s communes appellant |WencDoct 100b|; sitque cantus psalmodie rotundus mediocris, non nimis preceps diebus communibus et sine sincopacione. Medius autem in festis duplicibus, maturior vero in sollemnitatibus |(1500) StatMor 54|; al. dies vacans dies, quo non aliud officium nisi feriale celebratur – den, na který připadá pouze feriální officium: tenebitur (capellanus) legere singulis ebdomadis quatuor missas, si d-s vacans fuerit, scilicet...de corpore Cristi..., de beata Virgine..., pro defunctis..., pro peccatis, si vero dies vacantes non fuerint, tunc saltim imponat collectas de premissis |(1404) LibCivBud I f.93v|

j de tempore iniquo (cf. E. Tiede, Astrologisches Lexikon, Leipzig, s. a., 14b) – o nepříznivých dnech (cf. G. Friedrich, ib. 88): dies Aegyptiacus (cf. ThLL V/1 1059,19), Aegyptiaca, aeger, malus (cf. ib. 1057,6): dies egipciaca |UK VIII E 29 f.2r|; in quolibet mense eciam sunt duo d-s, qui dicuntur egri sive mali vel egipciaci; egri ab effectu, secundum enim oposicionem quorundam, si quis in hiis diebus egrotavit, vix vel nunquam evadet; mali, quia malum erat incipere aliquod opus in hiis diebus propter malas eorum constellaciones, egipciaci, quia ab Egypciis erant inventi propter X plagas |CapPr P 1461 f.22r|; al. dies caniculares (cf. ThLL III 251,37) tempus, quo scholae interquiescunt – prázdniny (cf. Z. Winter, Vys. školy 301): quomodo magistri sint puniendi, qui in diebus canicularibus legunt contra statutum facultatis |(1405) LibDec I 119|, cf.: quicunque magistrorum legerit in diebus vacacionum, signanter intra crastinum sancti Iacobi et crastinum Bartholomei inclusive, suspendi debet ab omnibus actibus scholasticis |ib.|

2 festum – svátek: in die Conversionis beati Pauli |(1253) CodDiplBoh IV 446|; dominica proxima post diem Corporis Cristi |(1364) CodIurMun IV/1 134|; incertis festivitatibus atque diebus...verbum Dei annunciare debebunt (predicatores) |(1391) DocWenc I 108|; die s. Viti |(1498) AČ 18,51|; saepiss. iunct. varium gradum sollemnitatis significantes – o různém stupni solemnity (cf. B. Malina, Dějiny římského breviáře, Praha 1939,65): sabbatis vero et novem leccionum diebus, quibus ecclesia Pragensis peragit festum novem leccionum |(1343) RegDipl IV 534|; in diebus vero duplicibus ambo (sc. rectores) simul in medio precinent (ed.: precinet ) predicta...in summis festis et duplicibus prelatus...primam antiphonam et prior secundam inchoabunt...Sed prior in duplicibus ultimam (leccionem leget), in semiduplicibus vero et communibus novem leccionum diebus a iuvenibus supra ad seniorem |(1500) StatMor 52|; cottidie duo vel minime unus saltim dyaconus maiori officio ministret, precipue diebus solemnioribus et magnis duplicibus non minus quam duo |ib.|; mediocribus vero festivitatibus sericeis (vestibus)..., diebus simplicioribus...utentur omnes |ib. 81|; cf. festum s. v. festus

spec.: dies Angelorum festum s. Michaelis Archangeli (29. 9.) – sv. archanděla Michaela (cf. G. Friedrich, ib. 284b): in vigilia diei Angelorum, que festum s. Michaelis dicitur |(1381) ConcPr 26| dies (Omnium) Animarum festum mortuorum (2. 11.) – Dušiček: in die Animarum |(1346) RegDipl IV 669|; die Omnium animarum |(1347) CodIurMun IV/1 93|; sermo in die animarum |UK III H 1 f.80v in mg.|; al. dies azymorum (cf. ThLL II/2 1646,30) dies festi Iudaeorum, pascha – židovský svátek, přesnice: erant autem d-s azimorum, in quibus non licebat uti fermento |KNM X E 1 f.7v| dies cenae dies Iovis, qui est ante pascha – Zelený čtvrtek: die cene |WencCrumlSig 10*|; in die cene |HilTract f.C 8v|; al. dies Christi festum Nativitatis Christi (25. 12.) – hod Boží vánoční: de illis mulierculis, que in die Cristi ter communicaverunt |AugErr 41*|; sitis sinceres...in die Cristi |CapPr P 1548 f.28ra|; al. dies Cinerum (Cineris) dies Mercurii primum diem Solis, quo ieiunium servatur, praecedens – Popelec, Popeleční středa, středa před 1. nedělí postní: in die cinerum |(1244) CodDiplBoh IV 123|; in die cineris |(c. 1308-1317) RegDipl IV 767|; in die cinerum (vetus vers.: w popelečnú středu ) |KarVita 362b|; feria VIa post diem cinerum |PetrZat 317|; saepiss. dies confessionis dominica tertia in quadragesima – třetí neděle postní: dominica tercia...D-s dominica presentis diei secundum Wilhelmum...in Racionali vocatur d-s confessionis non ex eo, ut de comissis primo debemus confiteri..., quia quilibet cristianus adhuc in principio ieiunii debet assumere condignam penitenciam de comissis per confessionem |KNM XIV E 5 f.128v| dies litaniae (-arum) dies Lunae, Martis, Mercurii dominicam Rogate sequens – Křížové dny, pondělí, úterý a středa po Křížové neděli (cf. G. Friedrich, ib. 292b): in die letanie |HomilOpat I 16|; affectamus..., quod predicti mansionarii intersint...processionibus quoque in diebus letaniarum sive rogacionum |(1343) RegDipl IV 533 ( sim. (1344) MonVat I 219)| dies Omnium sanctorum 1. Novembris – Všech svatých: in die Omnium sanctorum |DocWicl 373|; feria VI ipso die Omnium sanctorum |(1465) AČ 18,343|; al. dies Palmarum dominica Palmarum – Květná neděle: in ipsa die palmarum |CosmChron 157|; in die Palmarum |(1237) CodDiplBoh III 193|; a die palmarum elapsa |(1380) LibCivLun II f.1v|; sabbato ante diem palmarum |(1464) AČ 18,338|; saepe dies dominicus (dommica) in Palmis idem: dominica die in Palmis |(1322) RelTab I 33|; ewangelii presentis tempus habetur die dominico in palmis |HusBethl IV 156| dies Parasceue dies Veneris adoratus – Velký pátek: in die Parascheve |(1283) RegDipl II 556|; in die Parasceve |BenWeitm 499|; ‹i›n die parasceven |(1496) InventViti XC|; al. dies paschae (script. var.) dominica Resurrectionis – neděle velikonočni: in die pasche |CosmChron 228|; in die autem pasche (vetus vers.: den velikonoční ) |KarVita 342a|; in die Pasche |HilTract f.k 7v|; saepe dies passionis dies Veneris adoratus – Velký pátek: in die passionis |HilTract f.d 5r| dies (sanctus) pentecostes dominica pentecostes – neděle svatodušní: in die sancto pentecostes |VincAnn 413|; in die Pentecostes |PetrZittChron 288b|; nuper die sancto penthecostes |(1376) DocWenc I 27|; al. dies reliquiarum festum Lanceae (dies Veneris dominicam Quasimodogeniti sequens) – den svátostí (pátek po neděli průvodní; cf. G. Friedrich, ib. 219b): cum tamen dies reliquiarum non esset |DocWaldh 23|; die reliquiarum |(1467) LibLun VII f.201r|; al. dies rogationum i. q. dies litaniae (q. v. supra) – Křížové dny: in die rogacionum |HomilOpat I 64|; dum Procopius...die quadam Rogacionum processionem...persolveret |VitaeProc 113|, cf.: tempore..., quo letania triduano ieiunio celebratur |ib. 136|; secunda feria in diebus Rogacionum |(1243) CodDiplBoh IV 95| ; tenebitur (capellanus) facere...processiones...in diebus rogacionum |(1382) LibEr II 188b|; in diebus rogacionum processioni...debet (capellanus)...interesse |(1471) DocAltov I 324|; festa mobilia ab ecclesia observata, videlicet Quinquagesima, Quadragesima, Pasca, dies Rogacionum, Penthecostis |UK X H 18 f.82r|; saepe

3 tempus ad laborem perficiendum a domino destinatum (cf. P III 517,1) – doba určená k práci, pracovní doba: sabbato VII laboratoribus faciunt (distributa) de medio die IX grossos |(1442) ArchZnoym II 242/2 f.49v|

4 iunct. iur.: annus et dies tempus unius anni et sex septimanarum (ad praescriptionem, disbrigationem, q. v.) alci concessum – ,rok a den‘ (= 1 rok a 6 týdnů), lhůta (např. promlčecí nebo záruční): infra annum et diem, que d-s sex septimanas debet continere, pro eadem hereditate citare, vel saltem bedallum ad citandum debet recipere |OrdoIud 240|; Hannus...protestatus est, prout emit domum..., que...impetitur per Nassau Iudeum, ne sibi annus et d-s transiret |(1406) TopTg II 561a|; promiserunt hanc (domum) anno et die tantummodo disbrigare |(1415) LibLun V f.75r|; al.

5 iunct.: dies et nox nomen herbae, Parietaria officinalis L. – drnavec lékařský (cf. Matthioli f.403v): paritaria herba, id est d-s et nox |UK V E 24 f.76r (CapPr P 1518 f.273v)|

6 iunct. c. praep.: ad dies (numero dierum addito): de spatio temporis, i. q. per dies (c. numero) – po dobu (s udáním počtu dní): ponatur in sacculo ad Gallicum vinum et mittatur ibi ad octo d-s, quousque vinum attrahit virtutem radicum |CapPr P 1252 f.16vb|; homo non habens sedes ad tres vel quattuor d-s, signum est, quod talis est actu egrotus |ib. f.17vb| (de) die in diem (cf. ThLL V/1 1043,42; Vulg. psalm.95,2; II Cor.4,16) i. q. diem de die – den ze dne: de die in diem melius meliusque proficiens |CrescG 495|; de die in diem peius et peius iniuriam...sufferebat |CosmChron 9|; volens autem te de die in diem proficere in melius |RobCant 295|; ut de die in diem afferam tibi munera |PetrZittChron 213a|; de die in diem (gl.: den ote dne ) |CapPr P 791 f.5v|; totum genus humanum immundavit et die in diem immundat |KNM XII D 3 f.228vb|; saepe

nota: clisteria debent poni per intervalla, scilicet de tercio die in tercium vel de quarto in quartum |CapPr P 1252 f.92vb|; al. in die (cf. ThLL V/1 1043,68,71):

a i. q. die, luce – ve dne: quamvis eciam similitudo prefocacionis accidere debeat in die |AlbicMai 142|; al.

b tempore constituto – v ustanoveném termínu, dne: hanc summam pecunie solvere et dare in die et termino ad hoc prefixo contradiccione qualibet proculmota |(s. XV in.) TopTgApp 4b|; al.

c pro ,in‘ c. acc. (cf. ThLL ib. 1044,29): feria quarta die sancti Arnolfi pontificis, in quo die eciam cadit festum desponsacionis...Virginis Marie |(1453) LibCivBrun f.370r|; al. sub die (cf. ThLL ib. 1044,33) i. q. die – dne: per instrumentum publicum...scriptum...sub die XXVIIII mensis Augusti |(1369) MonVat III 710| super diem

a i. q. ad diem, die – na den, dne: fideiussores...castrum nostrum...assignare in vadium tenebuntur super diem et festum beati...proxime nunc venturum |(s. XV in.) TopTgApp 16a|

b i. q. ad illum diem pertinens (de missa tempori et festo idonea) – příslušný (o mešním formuláři): plebanus debet...quotidie celebrare maturam missam et summam super diem, ut mos est alibi de iure |(1457) StatMor 14|.