Close Window

Latinitatis medii aevi lexicon Bohemorum (thanks to the Centre for Classical Studies at the Institute of Philosophy of the Czech Academy of Sciences (www.ics.cas.cz/en)) (2017): discerno

discerno discerno, -ere, -crevi, -cretum

1 a dividere, separare – rozdělovat, odlučovat

b transl.: α distinguere, dignoscere – rozlišovat, rozeznávat: d-ere rozeznati |LexClemB f.12rb ( sim. VocLact f.bb 1vb)|; Cristus potest iudicare...propter scienciam d-endi pro vmiele rozeznanie |KNM II D 1b f.437r| β disceptare, controversiam dirimere – rozhodovat, urovnávat spor + constr. (ad 1bα ): c. praep. circa : tanta sum animi perturbacione perculsus, ut racio et intellectus circa gravia d-ere non valeat |IenstHom 306| c. praep. inter (cf. ThLL V/1 1302,15): qui nec sciunt, quid sit consequencia, nec d-unt inter panem Cristum et panem per clericum pistum |HusCorp 8|

spec. (ad 1a): numerando dividere – odpočítávat: gallus nocturnas numerat cum cantibus horas (gl.: gallus est avis domestica, que nocte d-it horas, quia qualibet hora cantat ) |ClarPhys 343|

2 cognoscere, invenire – rozpoznávat, zjišťovat: iustum est, ut in hiis, quibus aliquid iniuste ablatum esse d-itur, ordine iudiciario restituatur |FormHenr I 33|

3 fateri – vyznávat: d-ere...wyznati |LexClemB f.12rb| part. pf. et adi. discretus 3.

1 divisus, separatus, remotus – rozdělený, oddělený, odlehlý

+ 2 de hominibus: sapiens, prudens, cautus, providus – moudrý, rozvážný, opatrný, prozíravý: Reginhardus...cenobii abba constituitur, Metensis genere, d-issimus moderator vite monastice |CosmCont II 269|; Rudolphus vero, ut vir providus et d-us...regi Otakaro vexilla duo restituit |AnnOttak 329|; litigantes...tres eligant viros communes idoneos et d-os (vetus vers.: múdré )...ad discordiam finiendam |IusRegMont 302|; vultur... / prescit d-us venturos mox sibi casus |ClarPhys 708|; d-us...domyslny |VocC 569|; d-is hominibus solus porrigerem (sc. sanguinem Cristi)..., sed indiscretis non darem |PetrZat 315|; Penelope fuit...prudens et d-a matrona |UK III G 15 f.13v|; d-us mudry |Veleš f.95va|; tres...scolares moratos tantum et d-os sibi ad cantum iungere poterint |(s. XV) StatMor 54|; al. constr.: c.abl.: sicut erat d-us silencio, ita et utilis mansit verbo |LestArn 388| c. praep. in c. abl.: Deocarus, nostri monasterii abbas et rector in omnibus d-us |AnnGrad 396|; vicarii apostolorum debent esse d-i in agendis |HusSanct 269|; est enim diligentissimus in his rebus ac d-issimus |(1459) DocGeorg 195|

spec. in appellatione vel allocutione – v titulu nebo v oslovení: Ottakarus...rex...providis et d-is viris (vetus vers.: múdrým a oparným mužóm ) iudici et civibus in L. graciam suam |(1262) CodDiplpBoh V 502|; d-i viri Bartlinus et Hanco..., cives Grecenses...supplicarunt |(1370) TabCur III 62|; d-i et prudentes amici (gl.: opatrní a múdří přietelé )...Vestre rpudencie designamus |ProcPrPrax 51|; Rudolphus...episcopus...venerabilibus, honorabilibus et d-is viris...prelatis, plebanis...nec non magistris civium, consulibus...salutem |(1465) DocGeorg 375|; infimus gradus spiritualis: Plebani minores dicuntur d-i |UK XI D 6 f.174v|; infimus gradus secularis: Cives dicuntur d-i |ib. f.175r|; medius gradus mulierum spiritualium: Priorisse dicuntur d-e |ib. f.175v|; saepiss.

3 de rebus:

a rationi conveniens, consideratus, deliberatus – rozumný, uvážený, promyšlený: prelati autem correpcio debet esse d-a, modesta, caritativa |HusSent 617|; iuxta estimacionem d-am |AlbicMai 155|; confessio...sit...d-a mudra |Penit 226|; ubi autem senior in moribus exemplum ad interitum prebet, ibi d-a increpacione feriendus est |NicPelhRepl 61|; al. iunct.: aetas discreta (anni discreti ) aetas pubes – plnoletost, „léta rozumná“ (cf. Brandl 125): si...votum servandi virginitatem simplex in etate d-a...emisisti |MichPrCust 133|; Petrus...orphanos...debet circa se servare usque ad annos eorum d-os |(1462) TopTg I 178b

b spec. philos.: α cuius partes non sunt iunctae (de quantitate; oppos.: continua) – nespojitý, přetržitý (o kvantitě): sic ille appropriate differencie, quantitatis continue et quantitatis d-e, cum generalissimo ‹genere› quantitatis in utroque illarum specierum, scilicet continue et d-e quantitatis, solum unam speciam constituerent |StanDeUniv 67|; al. ib. β singularis, proprius (de suppositione, de notione; oppos.: communis) – zvláštní, vlastní (o suposici, o pojmu): supposicio d-a est accepcio termini d-i stantis singulariter in proposicione pro aliquo vel aliquibus, de quo vel de quibus talis terminus verificatur mediante copula talis proposicionis, ut hic: Sor est currens ly ,sor‘ supponit discrete |CapPr P 1388 f.1r|; illa particula debet addi in ambabus diffinicionibus, scilicet causa termini d-i quam conmunis |ib. f.75va|; al. ib.

c egregius, insignis (cf. ThLL V/1 1308,1) – význačný, znamenitý: qui alias me in notariorum reputavi collegio, d-issime locucionis tue lepore perterritus vix inter picas locum obtineam |SummaCanc 39|; sed diceres: Sub duplici specie fit d-ior memoria passionis quam sub una specie |KNM XVIII A 5 f.13rb| subst. *discretus, -i, m. homo sapiens, prudens – moudrý, rozvážný člověk: de consilio d-orum vendidi partem minorem |DocVset 89|; aurum, quod recipit stultus, d-us habebit |ClarEx gl. ad v. 70|; predecessor...voluit dari d-is aliquibus in mandatis, ut si premissa invenirent veritate fulciri, eisdem decano et capitulo...huiusmodi concederent postulata |(1362) RegDipl VII 768| *discretum, -i, n. consilium, prudentia – rozvaha, důvtip: nisi in quantum liberum arbitrium eligit sequi passiones corporales et non d-um racionis. Et ideo Ptolomeus: Sapiens dominabitur astris (cf. H.Walther, Proverbia n.27515, Göttingen 1966), videlicet per d-um racionis |AlbicRec f.15r|.