Close Window

Latinitatis medii aevi lexicon Bohemorum (thanks to the Centre for Classical Studies at the Institute of Philosophy of the Czech Academy of Sciences (www.ics.cas.cz/en)) (2017): albus

albus albus 3. script.: arb- (err.) |ClarPhys gl. ad v.293|

1 a nomen coloris (oppos.: ater ) – bílý

b propitius – příznivý

+ 2 spec.:

a de pane – o chlebu: cum denariata panis a-i |(1362) RegDipl VII 711|; pro pane a-o...VIII gr. |(1424) RatKarlst 43|; pro a-o pane V gr., pro nigro pane VII gr. |(1486) RegRatGur f.60r|; saepe

b de cervisia triticea – o pšeničném pivu: qui (thabernator) propinat a-am cervisiam |(1401) ArchPr 997 f.9r|; triticeam, etiam a-am cerevisiam |(1497) CodIurMun IV/2 348|; saepe

c de nummis – o mincích: pecunia alba: tria millia...cum pecuniis a-is sive parvis...persolvere |(1429) AČ 15,179| moneta alba: nunccio a-e monete III gr. |(1466) ArchZnoym II 244 f.47r|; monete a-e Wiennensis CIII sexag. XXV gr. |(1468) ArchZnoym II 246 f.1v|; unus florenus Ungaricalis antique sive nigre monete...XIII grossis a-is cum a-a moneta |(1489) UK XI C 11 f.4r|; al. grossus albus: pro 14 sex. gr. a-is Boemicalibus (!) monete Pragensis et pro 22 gr. eciam a-is |(1473) TopTom III 12a|; V sex. gr. a-orum, hoc est X sex. gr. compoti Misnensis |(1473) ArchPr 2080 f.278r|; V sex. cum V gr. a-orum montanorum grossorum |(1476) ArchPr 2087 f.K 16r|; siligo...vendebatur pro 30 grossis a-is |ChronVar 77|; al. denarius albus: a quolibet stamine panni dabunt octo denarios a-os |(1493) LibContrGur f.49v|

d de pellibus – o kožích: tunicam...ductam a-is pellibus dictis bielysny |(1413) LibIudPlz II f.32v|; tunicam...subductam a-is pellibus dictis bielizny |(1415) ib. f.62v|

e de pellionibus albas pelles tractantibus – o kožešnících pracujících s bílými kožemi: pellifices a-i et nigri |(c. 1057) CodDiplBoh I 56|; sutores a-i et nigri |(s. XI? s. XIV in.) ib. 364|

f de monachis alba veste indutis (ordinis Praemonstratensis, Cisterciensis etc.) – o mniších nosících bílé řeholní roucho (premonstrátech, cisterciácích atd.): in habitu a-orum monachorum |ArnPardAp 270|; fratrum monachorum nigrorum et a-orum ordinibus |CapPr P 1145 f.336v|; in monialibus et monachis a-is et nigris |UK XIII C 17 f.192r|; a-orum Premonstratensium monachorum |RabDial 158|; al.

3 in nominibus personarum – v osobních jménech: Petrus a-us leo (= ab a-o leone, v. infra) |(1402) ArchPr 997 f.17v|; Mathias a-us cervus (= ab a-o cervo, v. infra) |(1428) SborPr V/2 293|; inter domos Iohannis Marny et Simonis a-us leo |(1471) TopTg II 10b|; Petrus a-a crux (= ab a-a cruce, v. infra) |(1487) ib. 275b|; al. nom. propr.: ad a-um Ulricum, civem nostrum |(1300 Mart. 22) ArchTep|; cui (comiti) nomen erat Otto A-us |IohMarign 536b|; hic dictus est a-us Yzzo, quia canus erat |ib. 595b|; Iohannes dictus A-us |VisitArchid f.14v|; coram...Wenceslao a coronis, Iohanne A-o |(s. XIV) TopTgApp 45a|; Iohannes A-us a ciconiis |ib. 63a|; per Hanusconem et Nicolaum a-um, nuncios...universitatis |(1403) ConcPr 43|; al.

4 albatus – bílený: Georgius debet dare...Barbare vestimenta...cussinum unum et lintheamen a-um alias bielene |(1465) LibLongRac f.34r|

5 in nominibus locorum – v místních jménech v. aqua, civitas, ecclesia, lapis, mons

6 spec.: in nominibus signorum domorum – ve jménech domovních znamení: Simon ab a-o leone |(s. XIV) TopTgApp 25b|; Mathie ab a-o cervo |ib. 51b|; Petri linicide ab a-a cruce |ib. 62b|; penes domum...ad a-am torquem |(1494) TopTg II 557b|; saepe

7 meton.:

a bonus, clarus – dobrý, skvělý: habens de a-o martyrio spem |BrunAdalb 286|; in...fide, quam dicunt esse a-am, id est veram et bonam |UK I D 44 f.96v|

b de voce: clarus – jasný, zvučný: vox est a-a, id est bene audibilis vel sonorosa |KNM X E 1 f.9r| subst. *albus, -i, m. albus denarius – bílý peníz: dabo 15 a-is hunc librum, ad minus 10 a-is |CatUK I 345|; liber...emptus LXX a-is |CatMetr I 29| alba, -ae, f.

1 a alba vestis – bílé roucho

b margarita – bílá perla

+ 2 spec.: alba vestis, qua sacerdos in sacris perficiendis induitur – bílé liturgické kněžské roucho, alba (cf. Zíbrt-Winter, Děj. kroje I 399): paramenta...scilicet a-am, dalmaticam, casulam, cappam et faciterium |CosmChron 51|; abbates...casulis et a-is induti |VincAnn 441|; indutus a-a..., ut diaconatus ordines reciperet |(1349) MonVat I 626|; a-a czna |ClarGl 2348|; a-a capitur pro veste sacerdotali, que debet esse a-a in signum innocencie |KNM X E 1 f.9r|; prout circa missam est humerale, a-a, stola, mapula, cingulus et ornatus...ordinatus |(1433) MonConc 743|; unam a-am sacerdotalem pro divini officii indumento |(1441) LibIudIgl III f.182va|; humerale, a-am alias kazli |(1489) ArchPr 94 f.206v|; saepiss. (dominica) in albis primus dies dominicus post pascha – Bílá neděle, první neděle po velikonocích: in a-is agnellum...quilibet plebano dabit |(1407) CodIurMun II 1071|; (dietam) ad dominicam in a-is posuerunt |(1435) DocBelHus II 444|; al. sabbatum in albis dies dominicam in albis praecedens – sobota před Bílou nedělí: pro frumentis sabbato in a-is 2 sex. |(1457) LibRatLun f.150r|; sabbato in a-is et f. VI missa non celebratur |KNM XIV E 7 f.42rb|; al.

3 nom. propr. loci: Alba regalis Székesfehérvar, civitas Hungariae – Stoličný Bělehrad, město v Maďarsku: in civitate A-a Regali regum Ungarie...coronatus est (Wenceslaus) |PetrZittChron 84a|; tempore restitucionis A-e regalis |KNM II C 2 f.657v|; datum in A-a regali Vesprimensis diocesis |(1436) MonConc 696|; (rex) fuit ductus...ad A-am regalem |DeLad 59b|; al. album, -i, n.

1 a albedo – bílá barva

b albugo – oční zákal, vaječný bílek

c tabulae magistratuum – úřední seznam

+ 2 albus pannus – bílá látka: tunicam grizeum cum a-o subductam |(1388) ArchPr 2073 f.17r|; iopulam...subductam cum a-o |(1394) ib. f.147v|

3 herald.: albus campus – bílé pole: arma civitatis sunt baculus pastoralis niger in a-o |PetrZat 356|

4 album Graecum (albumgraecum) stercus caninum album – bílý psí výmět (cf. OSN I 743b): stercus caninum, id est a-um...valet in colica et in squinancia |(CapPr P 1252 f.93rb|; day mu a-um Grecum, totiz psij layno |KNM I D 7 f.79bis v|; al.