Close Window

Schuetz, Thomas-Lexikon, 2. Aufl. (1895): tactus

tactus

(vgl. tangere)

a) Berührung im eigentlichen und übertragenen Sinne des Wortes, gleichbedeutend mit contactus (←): tactus dicitur proprie et transumptive, 1 gener. 18 c; est autem tactus (proprie sumptus) . . . in habentibus positionem, quorum ultima sunt simul, moventibus et motis, activis et passivis ad invicem, ib. d; tactus enim non nisi corporum est, sunt enim tangentia, quorum sunt ultima simul, ut puncta aut lineae aut superficies, quae sunt corporum ultima, cg. II. 56; quoddam est movens, quod solum tangit id, quod movetur, sed id, quod tangitur, scilicet ipsum motum, non tangit tangens, id est movens, et in talibus est tactus improprie sumptus, 1 gener. 18 f; est autem quasi quidam animae tactus, quando inhaeret aliquibus rebus per amorem, th. I. II. 86. 1 c; vgl. 4 sent. 44. 3. 3. 3 ad 7.

Als Arten des tactus gehören hierher: 1. tactus corporalis sive corporeus & t. spiritualis (th. I. 105. 2 ad 1; cg. IV. 37; 4 sent. 44. 3. 3. 3 ad 7; pot. 6. 7 ad 11) = die körperliche Berührung (sicut duo corpora se tangunt, th. I. 105. 2 ad 1) und die geistige Berührung (welche z. B. zwischen Seele und Leib obwaltet; vgl. 4 sent. 44. 3. 3. 3 ad 7). 2. t. mathematicus & t. physicus (ib. 12. 1. 2. 1 ad 2) = die mathematische und die physische Berührung. 3. t. physicus, → t. mathematicus. 4. t. quantitatis & t. virtutis sive virtualis (th. I. 105. 2 ad 1; cg. II. 56) = die Berührung der Ausdehnung nach (quae fit secundum extrema sc. corporis, cg. II. 56) und die Berührung der Kraft nach (sicut dicitur, quod contristans tangit contristatum, th. I. 105. 2 ad 1; vgl. 4 sent. 44. 3. 3. 3 ad 7). 5. t. spiritualis, → t. corporalis. 6. t. virtualis sive virtutis, → t. quantitatis.

b) Gefühlsinn, Gefühl: quia igitur huiusmodi sensibilia (sc. calidum, frigidum, humidum et siccum et alia huiusmodi) immutant nos etiam materialiter agendo, materialis autem immutatio fit per contactum, necesse est, quod huiusmodi sensibilia contingendo sentiantur, propter quod potentia sensitiva comprehendens ea vocatur tactus, qu. anim. 13 c; in solo tactu est dolor, qui accidit ex laesione temperamenti ipsius corporis, 3 sent. 15. 2. 3. 1 c; vgl. ib. 2 c; th. I. II. 35. 7 c; III. 15. 6 c; omnes sensus fundantur super tactum, qui est apprehensivus qualitatum elementarium, th. I. 70. 3 c; vgl. ib. 76. 5 c; 91. 1 ad 3 & 3 ad 1; 4 phys. 13 c; 2 gener. 2 b; 2 anim. 19 b, 22 a-g & 23 a-f; 3 anim. 3 b; secundum tactum, qui est grossior et materialior inter sensus, 1 gener. 10 c; vgl. 4 sent. 44. 2. 1. 4 ad 1; sensus tactus est unus genere, sed dividitur in multos sensus secundum speciem, et propter hoc est diversarum contrarietatum. Qui tamen non separantur ab invicem secundum organum, sed per totum corpus se concomitantur; et ideo eorum distinctio non apparet, th. I. 78. 3 ad 3; vgl. 2 anim. 22 b-d; sensus autem non potest esse, ubi non est tactus, cg. III. 104; vgl. 3 anim. 18 b.

Zu delectabile secundum tactum → delectabilis; zu delectatio t. & secundum t. → delectatio.