Close Window

Lewis : fides

fides, fĭdes, ĕi (gen. sing. scanned fĭdēï, Enn. ap. Cic. de Sen. 1, 1; Lucr. 5, 102.

Ante-class. and poet. form of the gen. fide, like die, facie, etc., Plaut. Aul. 4, 6, 1; id. Poen. 4, 2, 68; Ov. M. 3, 341; 6, 506; 7, 728; 737; Hor. C. 3, 7, 4; cf. Prisc. p. 781 P.; Charis. p. 53 ib.; Ritschl, Proleg. p. 90.

Dat. fide, Plaut. Trin. 1, 2, 80; 91; 105; Enn. ap. Non. 112, 1, or Ann. v. 111 ed. Vahl.; Hor. S. 1, 3, 95), f. fido, trust in a person or thing, faith, confidence, reliance, credence, belief (syn.: fidelitas, fiducia, confidentia). Lit. In gen.: si sciat noster senex, fidem non esse huic habitam, that he has not been trusted, Plaut. As. 2, 4, 52; cf.: fides ut habeatur, duabus rebus effici potest ... iis fidem habemus, quos plus intelligere quam nos arbitramur ... bonis viris ita fides habetur, ut nulla sit in iis fraudis injuriaeque suspicio ... prudentia sine justitia nihil valeat ad faciendam fidem, etc., to give confidence, produce confidence, Cic. Off. 2, 9, 33; see in the foll.: neque pauci, neque leves sunt, qui se duo soles vidisse dicant; ut non tam fides non habenda, quam ratio quaerenda sit, to give credence, id. Rep. 1, 10; cf.: quod si insanorum visis fides non est habenda, quia falsa sunt, cur credatur somniantium visis, etc., id. Div. 2, 59, 122: si ita posset defendere, tamen fides huic defensioni non haberetur, id. Verr. 2, 5, 57, § 148: me miseram! forsitan hic mihi parvam habeat fidem, Ter. Eun. 1, 2, 117; cf.: cum jam minor fabulis haberetur fides, Cic. Rep. 2, 10: (fidem) majorem tibi habui quam paene ipsi mihi, id. Fam. 5, 20, 2; cf. id. ib. 7, 18, 1: ex aliis ei maximam fidem habebat, Caes. B. G. 1, 41, 4: cui maximam fidem suarum rerum habeat, Cic. Verr. 2, 2, 53, § 131; cf.: cui summam omnium rerum fidem habebat, Caes. B. G. 1, 19, 3: fidem commenticiis rebus adjungere, Cic. Div. 2, 55, 113: testimonio fidem tribuere, id. Sull. 3, 10; cf.: Cratippus iisdem rebus fidem tribuit, id. Div. 1, 3, 5: et auctoritatem orationi affert et fidem, id. Or. 34, 120: si tota oratio nostra omnem sibi fidem sensibus confirmat, id. Fin. 1, 21, 71: constituere fidem, id. Part. Or. 9, 31: fidem facit oratio, awakens or produces belief, id. Brut. 50, 187; cf.: quoniam auribus vestris ... minorem fidem faceret oratio mea, id. Cat. 3, 2, 4: aliquamdiu fides fieri non poterat, Caes. B. C. 2, 37, 1; so with dare (rare): res ipsa fidem sermoni meo dabit, App. M. 4, p. 146, 25: Hercules cui ea res immortalitatis fidem dedit, assured of, Just. 24, 4, 4; Plin. Pan. 74, 3.—With object-clauses: fac fidem, te nihil nisi populi utilitatem et fructum quaerere, evince, show, Cic. Agr. 2, 8, 22: tibi fidem faciemus, nos ea suadere, quae, etc., will convince, Balb. et Opp. ap. Cic. Att. 9, 8, A. fin.: mihi fides apud hunc est, nihil me istius facturum, Ter. Heaut. 3, 3, 10; cf.: cum vix fides esset, rem ullo modo successuram, Suet. Vesp. 7: male fidem servando illis quoque abrogant fidem, Plaut. Trin. 4, 3, 41: quorum rebus gestis, fidem et auctoritatem in testimonio inimicitiarum suspicio derogavit, Cic. Font. 7, 13; cf.: alicui abrogare fidem juris jurandi, id. Rosc. Com. 15, 44; and: omnibus abrogatur fides, id. Ac. 2, 11, 36: quae res fidem abrogat orationi, Auct. Her. 1, 10, 17: imminuit et oratoris auctoritatem et orationis fidem, Cic. de Or. 2, 37, 156: multa fidem promissa levant, Hor. Ep. 2, 2, 10: fidem addere, to give credence (opp. fidem demere): ex ingenio suo quisque demat vel addat fidem, Tac. G. 3 fin.— In partic., in mercant. lang., credit: cum fides totā Italiā esset angustior, neque creditae pecuniae solverentur, Caes. B. C. 3, 1, 2; cf.: scimus, Romae solutione impedita fidem concidisse, Cic. de Imp. Pomp. 7, 19: fides de foro sublata erat, id. Agr. 2, 3, 8: labefacta jam fide, credit being impaired, Suet. Vesp. 4: pecunia suā aut amicorum fide sumpta mutua, Sall. C. 24, 2: non contentus agrariis legibus fidem moliri coepit, Liv. 6, 11, 8; cf.: fidem abrogare, id. 6, 41, 11: fidemque remque, perdere, credit and means, Plaut. Ep. 2, 2, 36; cf.: res eos jampridem, fides deficere nuper coepit, Cic. Cat. 2, 5, 10: nisi fide staret res publica, opibus non staturam, Liv. 23, 48, 9 Drak.; freq.: res fidesque, for fame and fortune, property and credit, i. e. entire resources, Plaut. Curc. 4, 2, 18; id. Truc. 1, 1, 24; 38; id. Most. 1, 2, 64; Sall. J. 73, 6 Cort.

Beyond the mercant. sphere (poet. and in post-Aug. prose): segetis certa fides meae, i. e. return, yield, Hor. C. 3, 16, 30: at tibi ... Persolvat nullā semina certa fide, Tib. 2, 3, 62: fallax fides unius anni, Plin. Pan. 32, 4: quia hanc ejus terrae fidem Menander eludit, Quint. 12, 10, 25. Transf., that which produces confidence or belief. The quality that produces confidence in a person, trustworthiness, faithfulness, conscientiousness, credibility, honesty; in things, credibility, truth, etc. In gen. (erroneously regarded by Cicero as the primary signif. of the word; wherefore he derived it from fio; v. the foll. passages): fundamentum justitiae est fides, id est dictorum conventorumque constantia et veritas. Ex quo, audeamus imitari Stoicos, credamusque, quia fiat, quod dictum est, appellatam fidem, Cic. Off. 1, 7, 23 Beier; cf. id. Fragm. ap. Non. 24, 17 (Rep. 4, 7, p. 428 ed. Mos.); id. Fam. 16, 10 fin.: justitia creditis in rebus fides nominatur, id. Part. Or. 22, 78: meo periculo hujus ego experiar fidem, Plaut. Capt. 2, 2, 99; cf.: fides fidelitasque amicum erga, id. Trin. 5, 2, 2: homo antiqua virtute ac fide, Ter. Ad. 3, 3, 88; cf.: exemplum antiquae probitatis et fidei, Cic. Rep. 3, 5: esse summa probitate ac fide, id. ib. 3, 17: vir aequissimus, singulari fide, id. ib. 3, 17: quorum fides est laudata, id. ib. 2, 36: quibus facillime justitia et fides convalescit, id. ib. 2, 14: unde justitia, fides, aequitas? id. ib. 1, 2: cujus virtuti, fidei, felicitati (Gallia) commendata est, id. Prov. Cons. 14, 35: aequitas et fides, id. Rep. 1, 35; cf.: si pudor quaeritur, si probitas, si fides, id. ib. 3, 18 fin.: quanta fide, quanta religione, id. Font. 6, 13: hinc fides, illinc fraudatio, id. Cat. 2, 11, 25: ille vir haud magna cum re sed plenu' fidei, Enn. ap. Cic. de Sen. 1, 1 (Ann. v. 342 ed. Vahl.): ubi societas? ubi fides majorum? Cato ap. Gell. 10, 3, 17: nulla sancta societas, nec fides regni est, Enn. ap. Cic. Off. 1, 8, 26 (Trag. v. 412 ed. Vahl.): mea eraga te fides et benevolentia, Cic. Fam. 1, 5, 1: pro vetere ac perpetua erga populum Romanum fide, Caes. B. G. 5, 54, 4: in fide atque amicitia civitatis Aeduae, id. ib. 2, 14, 2: in fide manere, id. ib. 7, 4, 5; cf.: sincera fide in pace Ligures esse, Liv. 40, 34, 11: si tibi optima fide sua omnia concessit, Cic. Rosc. Am. 49, 144: praestare fidem, id. Div. 2, 37, 79; id. Top. 10, 42; id. Att. 16, 7, 2; id. Fam. 1, 7, 6: te oro per tuam fidem, ne, etc., Ter. And. 1, 5, 55: Eu. Dic bona fide: tu id aurum non surripuisti? Ly. Bona. Eu. Neque scis, quis abstulerit? Ly. Istuc quoque bona, Plaut. Mil. 4, 10, 42: de pace cum fide agere, Liv. 32, 33, 10: jussas cum fide poenas luam, Hor. Epod. 17, 37: haecne marita fides? Prop. 4 (5), 3, 11: Aeacidae dederat pacis pignusque fidemque, faithful bail, Ov. M. 12, 365: perjura patris fides, perjured faith, dishonesty, Hor. C. 3, 24, 59 et saep.—Prov.: fides ut anima, unde abiit, eo numquam redit, Pub. Syr. 181 (Rib.): fidem qui perdit, quo se servet relicuo, id. 166.

Of inanim. and abstr. things: nam cum Gabinii levitas ... omnem tabularum fidem resignasset, etc., trustworthiness, credibility, Cic. Arch. 5, 9; cf.: nunc vero quam habere auctoritatem et quam fidem possunt (litterae)? id. Fl. 9, 21; and: visa, quae fidem nullam habebunt, id. Ac. 2, 18, 58 fin.; a