Close Window

Latinitatis medii aevi lexicon Bohemorum (thanks to the Centre for Classical Studies at the Institute of Philosophy of the Czech Academy of Sciences (www.ics.cas.cz/en)) (2017): duco

duco duco, -ere, duxi, ductum form.: -cata (= -cta ) |CantBoh 136|

1 A de actione trahendi:

a trahere, attrahere, transl.: allicere, impellere, movere – táhnout, vléci, přitahovat, přeneseně: vábit, pohnout, přimět: penitencia ducti (vetus vers.: želející toho ) |KarVita 344b|; que (sagena)...per IIII funes d-itur (vetus vers.: již...táhnú ) |ib. 358b|; penitencia ductus hnut sa pokanym |UK I E 29 f.296ra|

b haurire, sorbere – vtahovat do sebe, srkat

c extrahere, educere – vytahovat

d formare, aedificare, fabricari – vytvářet, budovat, sestrojovat: hec linea sedecies ducta (gl.: spogena ) |ColdaMil f.10r|

e agere (vitam sim.), degere – trávit (život apod.), prožívat

f in longum trahere, producere – protahovat, prodlužovat

g originem trahere, derivare – odvozovat

h pro alqa re habere, putare, aestimare, arbitrari – pokládat, považovat za něco, hodnotit, domnívat se

B de actione adducendi, regendi:

a adducere, deducere, spec. in iudicium sim. – vodit, přivádět, zejména před soud apod.: duxique (vetus vers.: vedechme ) eum per silvam |KarVita 363a|; duc ved |ClarGl 512|; wedechu gey na poprawu...ductus est ad calvarie locum |DialBoh 354|; d-are westi |LexClemB f.12va|; d-ebant illos (infirmos; gl.: wezli, nesli ge ) ad eum (Vulg. Luc. 4,40) |UK V E 19 f.180r|

b t. t. milit.: exercitui praeesse, imperare – vést vojsko, velet

c iunct.: ,ducere uxorem, ducere in matrimonium alqam‘: uxorem assumere – oženit se: qui duxit uxorem (vetus vers.: pojal ženu ) |KarVita 339b|; pogal gu ssobye w manzelstwye duxi‹t› eam legitime |DialBoh 349|

d transl.: α facere, efficere – přivodit, způsobit β disponere, apparare – uspořádat, vystrojit

+ constr.: (ad 1Ag): c. abl.: nobili d-ens ortum parentela |PassWenc 106| (ad 1Ah): α c. acc. rei (pro praep. ,pro‘): ceteraque...d-at nichil |JanovReg III 86-87| β c. acc. subst. et c. gerundivo fere i. q. alqd dignum putare, decernere – považovat za vhodné, rozhodnout se: Iacobus vel ille, cui vices suas duxerit committendas |(1298) FormPaul 49|; sigillum...presentibus duximus appendendum |(1349) RegDipl V 294|; quando eum...duxerit ammonendum |(1417) ArchPr 992 f.5v|; al.; cf.: dignum duximus vobis intimandum zdalo se nam hodne a slussne, abychom oznamili |VocLact f.bb 3ra| (ad 1Ba): c. praep. post : qui (truciele)...in turba procedit d-endo multos post se |ClarPhys gl. ad v. 679| (ad 1Bdα ): α c. praep. ad : d-it (syrupus) ad duas vel tres sellas |CapPr P 1258 f.87vb| β c. praep. in c. acc.: dimensiones hostie non sunt in Cristo sicud in subiecto, ut essent apte nate d-ere in cognicionem corporis Domini sensualem |HusCorp 22|; policia legis Cristi, d-ens in hunc finem, foret oportuna |PayneRepl 59|; in dampnum duxisti vskodilsy |UK VIII D 13 f.106v| iunct.:

a (ad 1Ba): ducere alqm cum collo captivum tenere – držet v zajetí: si Ulricus pignora aput eos non invenerit, tunc debet ipsos captivare, cum collo d-ere tam diu, usque sortem cum dampno persolvent |(1406) LibIudIgl II f.163va| ducere ad sepulcrum

in imag.: mortem efficere (de morbo) – působit smrt, být smrtelný (o nemoci), ,přivádět do hrobu‘: talis febris melancolica...vocatur...febris sepulta, quia d-it ad sepulcrum |CapPr P 1252 f.8va| ducere in apertum, in lucem, in publicum in lucem proferre, publicare, nuntiare – zveřejnit, oznámit: ideo materiam gemitus nunc d-o in publicum |IenstSerm 423a|; cum illis in lucem d-endis dies non sufficeret |MichPrRem 253|; produco, -cis significat...in apertum d-ere |InOmG f.42v|

b (ad 1Bc): ducere in uxorem uxorem assumere – oženit se: cum...nos...aliam...duxerimus in uxorem |(1199) CodDiplBoh II 7|; tulit eam et in legittimam duxit uxorem (vetus vers.: ji vzal sobě za...manželku ) |PulkChron 35b|; quam duxit in uxorem |(1495) LibCivBrun f.517r|; al. ducere pro uxore eodem sensu: quod Iohannes...d-ere debeat...filiam...regis Polonie pro uxore |PetrZittChron 331a| ducere matrimonialiter eodem sensu: eandem puellam rex...statuit matrimonialiter d-ere |PetrZittChron 85b|; domini Hungari d-ebant matrimonialiter sorores dominorum regni Polonie |DocBelHus II 307| ducere virum, maritum (cf. ThLL V/1 2143,47,52), alqm, alqm in virum nubere – provdat se: ut repudiaret (uxor fratris mei) fratrem meum et d-eret Ludovicum (vetus vers.: aby...pojala Ludvíka ) |KarVita 363a|; promisit (Lybossa) se maritum d-uram |NeplChron 461a|; que debuit d-ere filium...Rudolphi in virum (vetus vers.: ješto syna Rudolfova jmějieše pojieti ) |PulkChron 163a|; cum vis d-ere virum |KNM XIV E 5 f.111r|; al.

2 iur.:

a agere (causam sim.), ius quaerere, ius suum postulare, petere – vést (při apod.), domáhat se práva, činit si nárok, požadovat: quando d-itur, quod dicitur zuod, debet adesse castellani nuncius |(1237) CodDiplBoh III 204|; fideiusserunt pro actrice, quia d-et poprawam |(1403) TabCur II 324|; Petrus de T. fideiussit pro actore, quia iuste d-it ius |(1408) RelTab I 87|; que querimonia super huiusmodi vulnere sit d-enda |LibIudIgl V f.13ra|; al.

spec.: ducere testimonium testari – svědčit: iurati...cum patentibus eorum literis pro mercatore...testimonium dicerent (var. lect. in |ArchZnoym II 307 f.14r| : d-erent ) |SentBrun 59|; Iacobus...debet d-ere testimonium...erga Iohannem molendinatorem in causa aque |(1463) LibLun VII f.163v| constr.: c. praep. super alqm, alqd (in alqa re): Augustinus super Ulricum in 45 sexag. census d-ere intendit |(1384) RelTab I 483|; barones decreverunt, ut si investigarent hereditates citati hereditarias, super easdem debent d-ere |(1407) TabCur VII 37| c. praep. in alqa re: qui (Iohannes) d-it in 30 sexag. census super Chrzyenycz |(1384) RelTab I 483|

b fere i. q. accusare alqm – podat žalobu na někoho: ipsum dominum de frauduloso proposito pro viribus d-entes |(s. XV in.) TopTgApp 17a|

c alci possessionem bonorum immobilium tradere (quod est etiam pars actionis pigneraticiae) – uvést někoho v držbu nemovitosti (též jako součást exekučního řízení) constr.: c. praep. ad : Anna monialis...ducta est ad domum |(1411) TopTom II 79a|; quod ipsam ad domum d-erent et ipsam illius potentem facerent vulgariter aby gi na dom...wzwedl (Tyl, rozwedl cod.) |(1425-1453) LibMez f.8v|; vitrici ecclesie...ducti sunt ad domum...virtute testamentalis delegacionis Anezce |(1456) TopTg II 206b|; al. c. praep. super c. acc.: Dorothea...ducta est super eam (domum) pro censibus retentis |(1401) TopTom II 108b|; Wenceslaus...ductus est super aream desertam Katherine |(1456) TopTg II 882a|; al. c. praep. in et super c. abl.: Iohannes fuit ductus in et super domo |(1430) TopTg II 451b| iunct.: ducere alqm in possessionem (alcis rei) eodem sensu: iudex et iurati...ecclesiam s. Clementis et ipsius pastorem...in possessionem dicti braseatorii d-ere et immittere debent |(1358) RegDipl VII 33|; possessorem facere...est aliquem d-ere in possessionem, ut eam custodiat vel in ea maneat vel eam possideat |CapPr P 1209 f.18v|

d obtinere (bona immobilia) – nabýt (nemovitého majetku): quod cum pridem oppidum L. pro usu nostro...pro certa quantitate pecunie duxerimus |(1370) CodIurMun IV/1 152|

3 vehere, advehere, apportare – vozit, přivážet, přinášet, dopravovat:

a c. obi. rerum in acc.: plus quam centum plaustris d-unt inmensas campanas et omnes Polonie gazas |CosmChron 90|; quando d-unt (pauperes) ligna de nostra silva |(1249) CodDiplBoh IV 275|; homines...de silvis nostris in B. ligna sicca cum equis d-entes |(1343) CodIurMun IV/1 79|; de quolibet molari, qui per pontem d-itur, VI hal. |(1348) TopTg II 347a|; advena d-ens pisces super forum causa vendicionis |(1386) LibIudIgl II f.75rb|; Nicolao..., qui duxit silvam ad balneum...et duxit tegulas de civitate ad oreum...et fenum duxit in curiam S. 80 g(rossos) |RatNovoc 32|; Silhero, qui duxit fimum (funum ed.) super agros...6 g(rossos) |ib. 38|; supra viam, ubi aqua ad civitatem in curribus d-itur |(1422) LibLun VI f.34v|; W. aqueductori d-enti aquam ad cementum XI grossos |(1493) RegRatGur f.182v|; saepiss.

b c. obi. person. in acc.: uni vectori de B., qui duxit d. Nicolaum predicatorem, qui in legacione civitatis fuit...12 gr. |(1409) FontM 158|; S. vectori, qui duxit populum in P., 15 gr. |(1443) ib. 207|; rex Ladislaus...fuit ductus ita in cunabulis ad Albam Regalem |DeLad 59b|

c obi. omisso: Georgio vectori..., quod duxit cum uno curru XI dies...II sexagenas |(1425) ArchZnoym II 240 f.44v|; Bernhardo d-enti de communitate Wienensi X grossos |(1457) ArchZnoym II 242/1 p.67|; uni rustico de V. d-enti ad superiorem Ch. XV grossos |(1468) ArchZnoym II 246 f.25r|

4 facere, exercere – konat, provozovat: solum robotas...predicti cives...nobis robotisare seu d-ere tenebuntur |(1361) CodIurMun IV/1 126|; pauci sunt homines, qui iuste sua mercimonia, fora, artificia d-erent |IacMisDec 99|; forsan huc pertinet: Ursula pannifex obtinuit in Mareta, que d-it institas, XXII grossos |(1410) LibIudPlz I p.108|

5 prodesse, vim habere ad alqd – prospívat, působit na něco: medicine d-entes ad caput sunt hec...Medicine d-entes ad pectus et pulmones sunt |CapPr P 1577 f.122v|

6 proferre, memorare – uvádět, citovat: postea d-at (adversarius) canones contra ecclesie laudabilem consuetudinem |PetrZat 336|

7 mathem. (c. praep. in c. acc.; cf. ThLL V/1 2156,13): multiplicare – násobit: quando digitus multiplicat articulum, d-endus est digitus in digitum, a quo denominatur ille articulus, et quelibet unitas valebit 10, quilibet articulus 100 |UK XI D 7 f.90v|; sciendum, quod numerus potest dupliciter d-i in numerum, aut semel, aut bis, si semel, aut in se aut in alium |ib. f.92r|; radix numeri est ille numerus, qui d-itur in se semel, ut bis duo sunt quattuor |UK IV G 2 f.11r in mg.|; al.