Close Window

Latinitatis medii aevi lexicon Bohemorum (thanks to the Centre for Classical Studies at the Institute of Philosophy of the Czech Academy of Sciences (www.ics.cas.cz/en)) (2017): elevo

elevo elevo 1. script. et form.: ell-, elevacius (comp. part. pf.) v. infra

1 a extollere, attollere – zvedat: duos digitos e-ando (vetus vers. |AČ 3,134| : zdwihnutými ) |MaiCar 147|; e-ans (gl.: prodrzew ) autem oculos suos (Vulg. Luc. 16,23) |CapPr P 791 f.43v (UK V E 19 f.56v, UK I C 12 f.48ra, ubi: prozrzyew)|; e-are zdwihnuti |LexClemB f.13ra|; e-are wyzdwyhnuti |LexS p.132b|

b transl.: α leviorem reddere, mitigare – ulehčovat, mírnit β infirmare, minuere – zeslabovat, zlehčovat

+ constr. (ad 1a): c. praep. ad (cf. ThLL V/2 361,74): manus ferro oneratas ad celum e-ans |Christ 123|; e-antibus fenum ad capecias in pratis dominorum...I 1/2 sexagenas IIII grossos |(1497) RegCamBrun 243 f.24v| c. praep. de (cf. ThLL ib. 81): nec immerito conpater a rege appellari debuit, qui omnes suos liberos...de sacre regeneracionis lavacro...e-avit |PetrZittChron 36b| iunct.: vocem (sim.) elevare (cf. ThLL V/2 362,33,37) vocem edere, loqui – vydávat hlas, mluvit: unus eorum vocem in altum e-ans proclamat |Christ 94|; ita e-ans vocem suam...ait |CosmCont II 209|; e-averunt (scolares) conmuniter ululatum plorantes ploratu magno |CapPr P 1323 f.127rb|

2 eccl.:

a sacramentum extollere et ostendere – pozdvihovat svátost: alii in eadem missa quasi sepius e-antes populo monstrant (sc. sacramentum) |(1389) ConcPr LIII adnot.|; ad sonum campanelle, dum in missa e-atur (dominicum corpus) |VitaIenst 452|; sanguis Cristi...consecratur, e-atur et sumitur |HilTract f.e 4r|; al.

b transferre (de reliquiis sanctorum) – přenést (o ostatcích svatých): e-e sunt reliquie sancti Gotheardi, mire sanctitatis episcopi |AnnGrad 395 ( sim. CosmCont II 258)|

c pass. sensu medii: ascendere in caelum (de Christo; cf. ThLL V/2 362,69) – vstoupit na nebesa (o Kristu): videntibus discipulis / est e-atus Dominus (cf. Vulg. act. 1,9) |CantBoh 154|

3 t. t. in iure metallicorum: instruere, aperire (cuniculum) – v horním právu: zřídit, otevřít (štolu): postquam stollonarii suum stollonem e-ando (vetus vers.: svú štolu zdvihnúce ) decenter circa aqueductum inceperint laborare |IusRegMont 338|; postquam e-atus fuerit (stollo; vetus vers.: když by zdvižena byla ) |ib. 340|

4 fingere, constituere – vymyslet, ustanovit: dicunt, quod predicatores e-averunt purgatorium, quod nec Deus, nec prophete, nec Cristus aut apostoli e-averunt seu ordinaverunt |PetrClatVesp 43-44|

5 a promovere – povýšit: ipsum (Arnestum)...ad episcopalis dignitatis apicem benignius e-avit (clemencia divina) |LestArn 388|; te...nobilitamus et ad nobilitatis gradum graciosius e-amus |Třeb C 3 f.45v|; quia ardentis erat (Rokizanus) ingenii, in brevi ad baccalaureatum et tandem ad magisterium e-atur |DocGeorg 661|

b meliorem reddere – povznést, zlepšit: desideramus, quod locus ille per nos auxiliante Domino debet e-ari |(1380) FontCl 140|; kariofollus cum vino mixtus vocem ell-at |UK IV F 5 f.45r|

6 capere – vzít si: Petrus et Margaretha e-averunt porciones suas alias wyzdwihli dieli swe |(1454) LibCivSlan p.129|

7 sublevare, adiuvare (cf. ThLL V/2 360,57) – podporovat, pomáhat: cum sexagena grossorum me[e] in studio ell-are spopondit |Třeb C 6 f.79r|

8 pass.: se efferre, superbire (cf. ThLL V/2 363,55) – vynášet se, povyšovat se: observant equalitatem et mensuram proprie glorie, quando unus alium non supergreditur in negocio vel cum unus non e-atur super alium |JanovReg II 222|; papa, qui...deberet esse iunctus episcopis singulis et esse una manus cum ipsis...ecce, ipse...supra suos coepiscopos ultra normam e-atur |ib. 224|; quanto quisque est in se maior, tanto magis se humiliet in omnibus et non de sua vocacione e-etur |ib. 282| part. pf. pro adi. elevatus 3.

1 erectus – vztyčený, vzpřímený: cum capud sit e-acius propter depuracionem spirituum |HusQuodl 175|

2 concitatus, instinctus divino spiritu, attentus – vzrušený, zanícený, soustředěný: e-a mente contemplemur antiquas vias Domini |IacMisCler 39|; ipsum doctorem..., Dei Patris et Filii spiritum, e-is mentibus humiliter invocemus |HusSerm 140|; cum enim ibat Omerus spaciatum in littore maris, celum aspiciens, consideracione e-us, piscatores sedentes in littore maris ipsum deriserunt |HusQuodl 106|

3 iunct.: elevatus in lumine naturali ratione naturali praeditus – nadaný, obdařený přirozeným rozumem: a philosophis et sapientibus in lumine naturali e-is |PalPosP 119|; non est (dictum) solum apud sapientes, verum eciam apud modicum e-os in lumine naturali dignum risu |ib. 124|

4 mus.: e tonis integris constans (de intervallo) – skládající se z celých tónů (o intervalu): concordanciarum perfecte...imperfecte: e-a – quarta, sexta – depressa |CapPr P 1463 f.98r|; sunt autem tercie octave, scilicet ut re mi fa sol la, ex quibus prime due dicuntur depresse, relique vero due e-e, quod elevantur et constituuntur ex duobus tonis et depresse tamen ex uno tono et semitonio |ib. f.100r|.