Close Window

Latinitatis medii aevi lexicon Bohemorum (thanks to the Centre for Classical Studies at the Institute of Philosophy of the Czech Academy of Sciences (www.ics.cas.cz/en)) (2017): expono

expono expono, -ere, -posui, -positum form.: -ebit |(1415) ScriptHus II 271|; -poserunt |(1414) LibLun V f.46v|

1 A propr.:

a foras ponere, proponere, expromere – pokládat ven, vystavovat, vyjímat

b spec.: α de nave expromere vel in navem imponere (etiam de hominibus) – vyloďovat, naloďovat (též o lidech) β (merces venales) proponere – vykládat (zboží) γ occulte, secreto in locum publicum ponere (infantes) – odkládat (děti) δ serere, plantare – sít, sázet

B transl.:

a ante oculos ponere, ostendere, ad imitandum proponere, usui dare – vystavovat na odiv, ukazovat, dávat k dispozici

b dare, conficere (de litteris, diplomate) – vystavit (o listině)

c dicendo vel scribendo ostendere, narrare, describere, explicare – písemně či ústně osvětlovat, vyprávět, popisovat, vykládat

d offerre alci rei, obicere, proponere (malis sim.) – vystavit něčemu, vydat na pospas: guz ssye mossym wazyczi geho hnyewu iam coactus e-am me hodiis eius |DialBoh 354|; pro veritate communionis calicis multi fideles res pariter et corpora e-ere (vetus vers.: statkův i hrdel nasaditi ) cupiebant |LaurBrzezHist 360|

e deponere, relinquere alqd – zbavovat se něčeho, ztrácet

+ constr. (ad 1Bd): c. praep. in c. acc.: in scandalum et ignominiam per totum mundum nos e-eremus |(1434) MonConc 535| iunct. (ad 1Bd): molendinum, ad ventum (ad aquam) expositum molendinum vi ventorum (aquae) agitatum – větrný (vodní) mlýn: ducatum nostrum...cum castris...aquis aquarumque decursibus, molendinis in aqua vel ad ventum e-is...abdicantes |(1336) CodIurBoh II/1 137|; nos Ioannes...castrum et civitatem...cum...piscacionibus, molendinis ad aque (!) vel ad ventum e-itis...obligavimus |(1342) ib. 219|; al. ib. strictius (ad 1Bc): verba, praecipue Scripturae sacrae, explicare, interpretari (cf. ThLL V/2 1764,41) – vykládat text, zvláště biblický, interpretovat: in parabola, quam e-imus, sequitur |ColdaMil f.4v|; e-endo decalogum populo simplici dicendum est illud, quod scribitur Exo. XIX |HusExp 1|; sicut e-unt seduli expositores scripture Lyra et Gorra |PalAntih 103|; liber, in quo continentur diversi sermones, cuius principium Ad honorem matris et filii, Cantica canticorum e-urus |InventTrutn 125|; quadam die cum uxore ad sermonem veniens audivit a predicatore in verbis ewangelium e-i |KNM XIII F 4 f.266v|; al.

2 refl. (etiam c. praep. var.): se exponere operam dare, interesse alci rei, versari in alqa re, se tradere alci rei – usilovat o něco, účastnit se něčeho, věnovat se něčemu: iste vir totum e-uit se ad opus ecclesie et sua pro nomine Iesu Cristi |AnnOttak 321|; estimo, quod se papa...non e-eret in causa Domini contra prophetas Turcorum |HusDoct 467|; in congregacione nobilium...loquar et me ipsum e-am assecuracionem treugarum inter partes adversas fiendam promovendo |(1432) MonConc 241|; quomodo imperator...dolose...conatur...ad hocque se e-uit, quomodo...a...veritatibus Dei nos...surripere...possit |(1434) ib. 536|; pro quibus (veritatibus) se e-erunt in populo Cristiano |(1435) ib. 637|; al.

3 alqd possidendum dare, locare – dát, odevzdat v držení, pronajmout: possessiones emptas vel e-itas seu eciam a principibus eis (Theutunicis) collatas |(c. 1321) CodIurBoh I 168|; vendidimus decem laneos...cum singulis pertinenciis...quibuscumque perpetue habendis, possidendis, e-endis aut vendendis |(1347) RegDipl V 63|; inhibemus..., ne possessiones monasterii vendantur seu quovis alienacionis titulo e-antur |(c. 1350) FontCl 121|; Katherina...convenit (et) e-uit agros suos |(1376) LibIudJič 130|; villam nostram...locavimus, e-uimus et vendidimus hominibus nostris seu kmetonibus |RegBonStrah 240|; Mathias...emit mediam partem vinee...e-itam et locatam erga Mauricium |(1445) TopTg II 788a|; e-uimus et e-imus vineas nostras...Wenceslao |(1463) AČ 18,330|, cf.: vydali sme a vydáváme vinnice...Václavovi |(1465) ib. 341|; locavimus et e-uimus, locamus et e-imus...incollis ville...agros colliculosque vinetis aptos ad colendum vineas |(1498) ib. 299|; saepe nota:

a c. adv. var.: rector...ecclesie...omnes et singulos fructus dicte sue ecclesie...cum...pertinenciis universis...Wenceslao...rite ac racionabiliter condicionaliterque e-uit ad triennium |(1402) ActaIudCons IV 151|; Mathias...convenit seu e-uit convencionaliter quartale agrorum...Iohanni...a festo Conversionis sancti Pauli |(1416) LibLun V f.81v|

b c. praep. et subst. var. modum locandi vel pretium designantibus: Rapoto Tynensis prepositus...theloneum in Leta curia...Alberto notario pro duodecim marcis...e-uit seu locavit |(1298) FormPaul 57|; crematoria nostra...fideli nostro C. ...pro mille IIIc florenis aureis...e-imus et locamus |SummaGerh 339|; cives reservacula piscatoribus non debent e-ere pro censu |(1374) LibIudIgl I f.157vb|; Hostislaus...tenuit et possedit silvam...e-itam in quatuor sexag. gr. Prag. den. per decanum |(1377) ActaIudCons VII 181|; Kuczka e-it agros suos proprios Gyre...a festo Georgii...usque ad triennium pro certa pecunia |(1378) LibIudJič 146|; ego plebanus...ecclesiam meam...e-o...Nicolao...et e-ui in LXI sexag. gross. Prag. monete usque ad tres annos |(1396) ActaIudCons III 197|; braseatorium...cuidam Petro...sub annuo censu quatuor sexagenarum...e-uit, convenit et locavit |(1401) ArchPr|; Mathias...conmisit...quartale agrorum...ad quadrigenium..., ut ipse illud e-at sub precio |(1416) LibLun V f.78v|; bona nostra...Wenceslao...e-imus et locavimus sub annua pensione |ProcPrPrax 83|; Margaretha...cum Iacobo...e-erunt silvam suam...in culturam vinearum...in censum |(1487) TopTg III 4b|; saepe

c de actu bona iure emphyteutico alci tradendi (additur: ,in ius emphyteuticum‘ sim.) – o odevzdání statků v držení emfyteutickým právem, o dědičném pronájmu: locavit...hereditatem suam...ad ius theutunicum |(1322) RegDipl III 308|; hereditatem...nostram...vendidimus et e-imus in emphyteuticum ius thetonicum |(1354) FormPal I 366|; vendentes ac locantes et e-entes ipsis pauperibus...villam nostram C. de iure boemicali in ius theutunicale possidendam...per dictos pauperes |(1358) RegDipl VII 3|; hereditatem...vendidimus et presentibus e-imus...in purgrecht |(1378) TopTg II 182b|; dicta villa...fuit quondam a predecessoribus nostris e-ita seu locata iure emphiotetico, quod vulgariter purkrecht solent nuncupare |RegBonStrah 246|; e-uit et locavit LX laneos hereditatis sue...in ius emphiotheticum, quod vulgariter purkrecht alias poddaczie dicitur |ProcPrPrax 80|; saepe

4 pignori dare, pignerare, oppignerare (cf. P III 1487,17) – dát v zástavu, zastavit: sed victu inibi omnino deficiente vasa, que divino cultui dedicata fuerant, cum gemitu e-untur |PetrZittChron 18b|; plebanus potestatem plenariam ‹habeat› in ipsa domo...pro ipso censu neglecto...propria inpignerandi...et eadem pingnera statim e-ere inter Iudeos vel Cristianos |(1368) DocAulReg 145|

5 quod in tabulas terrae relatum est delere, extabulare (q. v.; oppos.: ,imponere‘) – zrušit zápis v zemských deskách, vymazat: si quidquam...d. d. (= domini) de R. a me postulaverint de predictis bonis michi ad tabulas terre...impositis, ut eis...de tabulis terre e-erem, extabulacionem talium bonorum eis procurare debeo |(1360) RegDipl VII 373|; mandamus, quatenus...bona...domino Erhardo...ad tabulas terre...imponatis...et nobis...de ipsis tabulis e-atis |(1398) AČ 14,540|; ne e-entur (!) (sc. bona) ex tabulis |(1464) LibCit IV 352|; al.

6 consumere alqd, imprimis erogare pecuniam, solvere, profundere – vynakládat, zvláště peníze, platit, utrácet: ultra sortem pecuniarum redditus et proventus dictum monasterium expendit et impendit ac e-it |InqDom 32|; Andreas plebanus...recognovit...se teneri...in duabus sexag. gross..., quas ipse plebanus in messe conatur vel nititur e-ere |(1401) ActaIudCons IV 15|; quam pecuniam e-uit comparando pro communitate pulveres pixidum |(1423) TopTgApp 43a|; registrum...distinctum, adeo ut omnia facilius intelligi possint, que fuerint e-ita, ut sequenti anno melius regulari possint |(1500) StatMor 79|; al. constr. c. praep. pro : capellanus...eandem marcam census...pro candelis...debet e-ere |(1358) RegDipl VII 20|; quodsi...decanus ultra 30 fl. pro signatura aliquid e-uerit..., universitas sibi facere debeat propinam competentem |(1394) StatUniv 26|; pro cerevisia circa magistrum civium tempore hospitum e-ita per Barthossium pannificem VI gr. |(1430) TopTgApp 40b|; dummodo tamen summam illam, quam pro redimendis bonis illis e-uimus, heredibus...nostris persolverint |(1509) AČ 18,302|; al. c. praep. in c. abl.: in singulis...serviciis per magistrum hospitalis 15 grossi e-antur |(1359) LibEr I 18b|; quod pro vicio parcitatis reputatur, si prodige et sumptuose in promocionibus non e-erent vel si...splendida prandia non procurarent |IacMisCler 41|; magistro civium...in necessariis per ipsum e-itis...XXX gr. |(1429) TopTgApp 36a| c. praep. super c. abl.: cui (capellano) in dotem...9 sexg. ...census...assigno...sub condicionibus..., quod...capellanus...1 sexg. ...super luminibus...capelle...singulis annis e-at |(1373) LibEr I 95b|

7 ornare, instruere (cf. P III 1491,3) – vybavit, zařídit: quidam clerici ecclesias sic e-unt supellectilibus propriis et eciam alienis, ut pocius domus laice quam Dei basilice videantur |StatArn 59|

8 committere – svěřit: ego et fratres mei prelati...causam nostram et ea, (que) ab hominibus quavis negligencia gesta sunt, vestre gracie e-uimus et e-imus tamquam saluberrime medicine |CancIohNov 51|; causam ipsam cum omnibus suis dependenciis manibus deliberacionis vestre...e-o..., ut habeatis de alto et basso potestatem plenissimam idem negocium...terminandi |ib. 52|

9 insimulare, accusare – nařknout, obvinit: e-itus enim essem (ego plebanus) multam habere pecuniam, unde signanter mea turbaretur matrona, quam omnino ab infestacione rerum mearum volo esse absolutam |(1488) LibIudIgl V f.74va| part. praes. pro adi.: exponens, -entis t. t. gramm. et logicus: explicans – vysvětlující: triplex est nominativus, scilicet: supponens, aponens et e-s...; e-s est, qui exponit verbum, ut: legitur, id est leccio fit |UK V H 1 f.66r| subst. *exponens, -entis, m. locator – pronajímatel: quantum in peccoribus et pecudibus...ipse e-s ipsi d. Symoni apud dictam ecclesiam dimittet, tantum idem conventor ipsi e-i derelinquere tenebitur |(1385) ActaIudCons II 344|; al. ib. *exponens, -entis, f. t. t. philos.: propositio explicans – vysvětlující propozice: consequencia tenet ab e-ibus debitis ad suam expositam et per consequens conclusio vera |HusSent 197|; terminus exponibilis...habet duas vel plures e-es |CapPr P 1388 f.116vb|; cf. exponibilis, exposita s. v. expositus.