Close Window

Latinitatis medii aevi lexicon Bohemorum (thanks to the Centre for Classical Studies at the Institute of Philosophy of the Czech Academy of Sciences (www.ics.cas.cz/en)) (2017): fides

fides 1. fides, -ei, f.

1 A actio, facultas credendi, fidendi, fiducia – věření, důvěřování, víra, důvěra v někoho, v něco spec.: opinio Dei Christiana – křesťanská víra: wyera / f-s |ClarVoc 392 ( sim. ClarGl 1337)|; f-s wiera, qua creditur, quod non videtur |LexClemB f.48rb|; f-s, id est fiducia, glaube, wiera |KNM II F 4 f.120r|; f-s, -ei...est, qua veraciter credimus, quod nequaquam videre possumus (cf. Isid. orig. 8,2,4), wijera |VocLact f.I 5ra| t. t. mercatorum: actio pecuniam vel merces credendi, promptus ad pecuniam credendam animus; pecunia credita – úvěr

B meton.: quod fiduciam praebet, fiducia dignum est – co vzbuzuje důvěru, zasluhuje důvěry

a fidelitas, constantia, probitas, honestas – věrnost, spolehlivost, poctivost, čestnost: f-s, id est fidelitas, wyernost, qua quis habet se fideliter ad proximum |HusColl 463|

b veritas, gravitas, certitudo, probabilitas – pravdivost, opravdovost, hodnověrnost, jistota, pravděpodobnost

c pignus, promissum, iusiurandum – záruka, slib, přísaha

d tutela, praesidium – ochrana, záštita, pomoc

e actio promissi implendi, sponsio impleta – splnění slibu, splněný závazek

f auctoritas, testimonium, argumentum – potvrzení, svědectví, důkaz

g iunct.: bona fides α bona voluntas, honesta intentio – dobrá vůle, dobrý, poctivý úmysl: sunt et alii servi, qui nobis serviunt bona f-e (vetus vers.: dobrovolně a s dobrú věrú ) |IusRegMont 411| β t. t. iur.: bona voluntas, conscientia, quae absque calumnia ob solam iuris imperitiam illicitum pro licito vel dubio habet – dobré svědomí, které bez zlého úmyslu pro pouhou neznalost práva považuje něco za dovolené mala fides α mala voluntas, inhonesta intentio – zlá vůle, nepoctivý úmysl β t. t. iur.: mala voluntas, conscientia, quae quamvis iuris perita illicitum affectat – zlá vůle, která se přes znalost práva domáhá něčeho nedovoleného

+ constr.:

a c. praep. in c. acc. (ad 1A spec.): neque hominibus servant f-em neque in Deum |JanovReg III 149|

b c. gen . (ad 1A spec.): ut f-em sancte Trinitatis eis insinuaret |CosmCont I 235|; quia Trinitatis f-em confessus est |IenstSerm 426a| iunct.:

a c. verbis variis: α (ad 1A): fidem (credulam, plenam, plenariam, indubiam) adhibere (super alqa re, circa alqd, c. acc., c. inf.; cf. ThLL I 645,20; VI/1 686,41) credere, pro certo, vero habere, confidere alci – věřit, pokládat za jisté, za pravdivé, důvěřovat někomu: corpus eius (s. Ludmile) detexerunt, ut omnes f-em adhiberent incorruptam eam a Cristo domino fuisse servatam |Christ 106|; f-em velit adhibere plenariam cesarea magnitudo |(1363) MonVat III 89|; quatenus...nostris...fidelibus...circa talia f-em dignemini credulam adhibere |SummaCanc 152|; cui super hiis, que tibi de premissis pro parte nostra narraverit, adhibeas plenam f-em |(1374) MonVat IV 531|; super quibus eidem episcopo imperialis excellencia velit f-em indubiam adhibere |(1375) ib. 614|; si...hoc certificatum fuerit per viros, quibus est f-s adhibenda |BriccLib f.151rb|; al. fidem (integram) ponere (in alqm) fidere, confidere – důvěřovat, spoléhat: unum Deum adorabis, f-em integram ponendo in ipsum |HusEp 3| β (ad 1Bc): abl. absol. fide data (cf. ThLL VI/1 670,40) promisso, iure iurando dato – pod slibem, pod přísahou: quam quidem pecunie summam mediam...predicto B. solvere et assignare promittimus una cum domino Iohanne et domino N. ...manu congregata ac eciam f-e data |FormPaul 85|; promisit coram testamentalibus...data f-e, quod ipsum Mixonem V. ...ulterius pro nulla porcione hereditaria...vult arrestare data f-e |(1378) LibIudIgl I f.185va|; compromittimus...data f-e talem violatorem f-ei et amicicie...proscribere |(s. XV in. ) TopTgApp 5b|; al. γ (ad 1Bd): fidei (et amicitiae), ad fidem (et fideles manus) committere tradere in tutelam, curae alcis mandare – svěřit do ochrany, dát někomu do péče: Fridlinus...residuum omnium bonorum suorum...legavit et commisit uxori sue...ad fideles manus et ad f-em ipsius |(1374) LibIudIgl I f.156va|; ipse puer una cum bonis suis...sibi relictis predicte M. et ipsius f-ei et amicicie est commissus |(s. XV in.) TopTgApp 10a| ad fidem (et gratiam) ponere eodem sensu: gener Cz. et uxor eius totam causam pro omni divolucione partis hereditarie...posuerunt ad graciam et ad f-em dicte Cz. |(1389) LibIudIgl II f.103ra| δ (ad 1Bf): fidem (plenam, certiorem, promptam, indubitatam) facere (alci, in alqm, super alqa re, de alqa re, per alqm vel per alqd) affirmare, confirmare, spondere – ujistit, potvrdit, zaručit: cumque per heredes dicti militis, quod eedem ville...ad eos racionabiliter pertinerent, nobis facta fuerit plena f-s, eas restituendas duximus heredibus memoratis |(1292) DocAltov I 49|; Henricus, postquam de hoc plenam sibi fecerim f-em, me de pensione illius temporis...supportatum habebit |FormPaul 83|; ut de suprascriptis...cercior fiat f-s |(1311) DocPont 17|; d. Iohannes, episcopus...ac religiosi viri fratres Nicolaus...et Wilhelmus...prout de hoc f-em fecerunt per litteras..., in nos Arnestum, archiepiscopum Pragensem, ...et Iohannem...super omnibus et singulis causis, litibus...compromiserunt...in arbitros |(1358) RegDipl VII 13|; nisi forsitan de revocacione dictorum privilegiorum facerent promptam f-em et per omnia indubitatam |(1372) MonVat IV 713|; Iaxo aportavit literas civitatis facientes f-em de dicto censu |VisitArchid f.19v|; de cuius procuracionis mandato nobis per certum instrumentum publicum plenam fecit f-em |(1410) LibFundOp p.43|; de iusticia f-em nobis vestre execucionis facite ad terminum memoratum |(s. XV in.) TopTgApp 16a|; al.

b c. adi.: α (ad 1A spec.): fides Christiana (Christi) : Quirillus...aggressus est...f-em...Cristi predicare |Christ 89|; Henricus...ad f-em Cristianam pro convertendis Pomeranis Pomeraniam adiit |VincAnn 417|; passio et mors et resurreccio Cristi sunt testimonium f-ei Cristiane |HusTest 84|; si in f-e erratis, adversarius vester est communis f-s Cristiana |PalAntih 83|; cavens mihi, ne et f-em offendam Cristi |QuerSacTab 105|; al.; nota: ,fides‘ nonnumquam etiam doctrinam ecclesiasticam significat (cf. infra 2) fides orthodoxa : Deus...det tibi...augmentum orthodoxe f-ei |HusEp 175|; consules nec non tota communitas...civitatis Wratislaviensis, orthodoxe f-ei professores constantissimi |EpCapistr II 38|; approbamus...statuta...Arnesti...tanquam bona, salubria et f-ei orthodoxe consona |SynodKutn 37|; floret in te (civitate Plznensi) orthodoxa f-s catholica, quam universitas Cristi fidelium, quam s. Romana confitetur ecclesia |HilSerm 31|; al. fides recta (vera) : Borzywoyo..., qui plurima pertulit adversa et exilia pro vere f-ei defensione |VitaWencUt I 2|; quid valet nobilitas aut rerum affluencia, nisi assit pura consciencia cum f-e recta (vetus vers.: s vierú pravú ) et spe sancte resurreccionis? |KarVita 337b| fides catholica (communis, universalis): Borziwoy...cepit proficere in f-e catholica edificavitque multas ecclesias |HenrHeimb 307|; temptaciones...periculose iste sunt, videlicet hesitacio in f-e catholica, desperacio de Dei misericordia |Malogr f.D 3va|; quod dissonum videretur veritati et catholice f-ei contrarium |IenstVer 10*|; unde f-s catholica dicitur una, qui, de quo f-s principaliter est, unus est et non mutatur |UK VI B 22 f.121rb|; articuli erronei, qui...heresim in f-e katholica sapiunt |HusEp 60|; Apostolus...dicit: Tito...secundum communem f-em gracia et pax etc. ( Vulg. Tit. 1,4), ubi ponit communem f-em, qua credimus, quam Athanasius in symbolo vocat f-em catholicam, h. e. universalem, cum dicit: F-s...catholica est hec, ut unum Deum in trinitate...veneremur |StanUniv 87*|; contra Wiklefistas, nostros et f-ei catholice frivolos et pertinaces adversarios |(1423) CodIurMun IV/1 339|; magister Michael...nomine universalis f-ei catholice peciit |UK V D 10 f.15va|; saepe fides formata fides viva, „fides, quae per caritatem operatur“ (Vulg. Gal. 5,6) – živá víra, víra vzniklá z milosti a provázená dobrými skutky a milostí: cum sufficiat fideli cristiano cum f-e formata et perseverancia pro f-e articuli de ecclesia credere katholica |HusEccl 112|; spiritualiter debetis manducare corpus meum formata f-e in me credendo, tunc vivetis |IohZatEuch 16|; ecce igitur, quod de formata f-e dixit Cristus |EpCapistr I 769|; al. oppos.: fides informis fides mortua, fides, quae operibus caret et per caritatem non operatur (cf. Vulg. Iac. 2,17,26) – mrtvá víra, která není provázena dobrými skutky a milostí: ad f-em, que si remanet informis, non surgit vita gratuita spiritualis |PalEccl 214*|; Cristianus habens f-em informem est membrum Cristi aridum |ib.|; de f-e duplici, scilicet formata et informi |CatTřeb 194|; al. β (ad 1Ba,c): fides coniugalis (maritalis) : ego A accipio te B in uxorem legittimam et do tibi f-em meam maritalem...ego B accipio te in maritum meum legittimum et do tibi f-em meam coniugalem |CapPr P 1152 f.133r|; quelibet mulier tenetur...ad hoc conari, ut f-em coniugalem in se et suo marito conservet |HusExp 39| γ (ad 1Bc): fides corporalis i. q. iuramentum corporale (q. v. s. v. ,corporalis‘) – osobní přísaha: omnia...premissa...bona et pura f-e corporali et ea securitate, que vulgariter gesichirt appellatur, promisimus |(1349) RegDipl V 295|; magister Wenceslaus cum vitricis cappelle Bethleem promittunt corporali f-e vineas...disbrigare |(1463) AČ 18,331| δ (ad 1Bf): abl. sensu adv. fide oculata suis oculis – na vlastní oči: sicut oculata f-e sepe iam vidimus fieri |GerlAnn 477|; sicut vobis f-e oculata patebit in literis patentibus nostre civitatis |(s. XIII/2) FormPaul 70|; cum magis veritas oculata f-e (vetus vers.: očitú věrú ) quam per aures animis hominum infigatur |IusRegMont 402|; in hystoria de sancto Francisco scriptum est: oculata f-e istud misterium representat |WencDoct 282b|; f-e oculata aspexisses concilii Basiliensis sigillo cum pendenti bulla suorum (sc. compactatorum) continenciam |EpCapistr I 720|; quod occulata (occulte ed.) f-e conspicimus et quod manifestis colligimus argumentis |(s. XV in.) TopTgApp 14a|; al.

c iunct. c. subst. sensu adv.: (ad 1Ba): sub poena sim. fidei et honoris, super fidem et honorem salva fama – pod ztrátou cti, na svou čest: quilibet eorum (civium)...super f-em et honorem dixit et retulit evidenter, quod congregaciones personales, composiciones peccuniales...toti reipublice...sint omnino dampnifera |(1387) FormZat f.26r|; ipsamque (pronunciacionem)...observare promiserunt sub pena f-ei et honoris |(1403) ActaIudCons IV 270|; Machant promisit sub puritate f-ei et honoris...Mikssonem...non impetere |(1404) LibContrRok f.4r|; promittimus...in solidum bona nostra f-e vel sub f-ei nostre observacione illesa et honoris dictam pecuniam...dare |(s. XV in.) TopTgApp 2a|; al.

nota subst. iuxta posita (ad 1Ba,f): si...nos N. vel heredes nostri...erga promissa predicta quid contradixerint, tunc nos N. recognoscimus, quia contra f-em suam et honorem suum loquerentur |(1363) RegDipl VII 885|; ego Nicolaus...omnia et singula...conscripsi...signoque et nomine meis solitis et consuetis consignavi...in f-em et testimonium omnium premissorum |AdalbRancTest II 331|

d pendet a subst. (ad 1A spec.): que cuncta vir Deo carus armis f-ei repellens et clipeo se paciencie muniens |Christ 103|; contra antiquum hostem scutum sumens f-ei |ib. 110|; discipuli Cristi...verbum f-ei (cf. Vulg. Rom. 10,8) per civitates (Iudee)...predicaverunt |NeplChron 452b|; sicut Apostolus dicit: Induti lorica f-ei (Vulg. I Thess. 5,8), ita illi econtra erant induti lorica perfidie erga sagittas et arma veritatis |WencDoct 92a|; ad quod assumam scutum f-ei scripture |PayneOr 82|; al.

2 eccl.:

a doctrina ecclesiastica, dogma – církevní učení, dogma: quod in die extremi iudicii corpora parrochianorum suorum habent resurgere cum plebano suo parrochiali in cimiterio parrochiali et non alibi..., quod sic asserere esset asserere contra f-em |(1372) MonVat 712|; intellectus exprimit f-em inperfectam, que est noticia articulorum f-ei |HusSerm 184|; ut...aliquid sentenciet pro f-e, quod non esset f-e, vel condempnet pro non f-e, quod esset f-s |PalAntih 111|; ego ostendi dicta eius esse erronea, imo contra f-em scripture, quia per glossam possemus contradictoria glossare |PetrZat 323|; mag. Nicolaus...est detentus..., quia suspectus fuit in materia f-ei ex libellis sacerdotis baccalarii Nicolai dicti Biskupecz |(1461) StatUniv 57|; al.

b communitas omnium fidelium, ecclesia – církev, společenství věřících: vicarius Cristi et princeps f-ei |HilTract f.n 3r|; cf. supra fides catholica

c symbolum, Credo – Krédo, Vyznání víry: in eo itinere f-em catholicam (vetus vers.: víru obecnú ), quam vulgo in templis occinunt..., magna voce...canebat (Hieronymus) |MladPassHier 365|

3 fidelitas subiectorum, vassallagium (q. v.) – vasalská věrnost, manství: Deo, que Dei, devocionis studio, regi, que regis (cf. Vulg. Matth. 22,21), f-e et obsequio, et unicuique, que sua sunt, ordinata caritate reddebat |VitaHrozn 370|; Waladizlaus...nuncios mittit precipiens, qui eos moneant, quatinus terras, quas ab eo habent, f-ei ei sub iuramento promisse memores, in pace teneant |VincAnn 411|

nota in appellaticne honorifica – v titulatuře: quare vestram ydoneitatem et f-em premuniendo exhortamur |UK V A 6 f.7v|; cf. fidelitas (2a)

4 t. t. iur.: i. q. proclamatio (etiam litteris mandata), relatio (q. v.), spec. in tabulis inscribenda – prohlášení (též písemné), zpráva, zvláště k zanešení do desk: cum memoratus d. Mstislaus electus cum crida et f-e execucionis coram nobis comparuisset |(1363) RegDipl VII 919|; Iacobus, bidellus sive iuratus nunccius...fecit f-em sive relacionem se citavisse predictos |(1366) TopTg II 271a|; de qua convocacione idem Stephanus ibidem fecit debitam f-em et relacionem |(1395) ib. 28|; de qua evocacione idem Nicolaus bidellus per iuramentum fecit f-em seu relacionem |(1397) ib. 39|; Andreas...notarius publicus fecit f-em, qualiter...idem fr. Iohannes S. dixit |(1401) ActaIudCons IV 2|; f-s facta |(1437) TabCur III 748|; al.