Close Window

Latinitatis medii aevi lexicon Bohemorum (thanks to the Centre for Classical Studies at the Institute of Philosophy of the Czech Academy of Sciences (www.ics.cas.cz/en)) (2017): fio

fio fio, fieri, factus sum form.: fiendi (gen. gerundii) |KNM X E 5 f.15r|

1 A nasci, crescere, gigni – rodit se, růst, být zplozen

B pro pass. verbi ,facere‘ sumitur:

a effici, parari – být vyráběn, zhotovován

b perfici, peragi, evadere, oriri, esse coepisse – být učiněn, způsobován, povstávat, nastávat, stávat se: quomodo autem factum est (vetus vers.: učiněno jest ) nichil peccatoris opus |KarVita 336a|; sequatur eum (Cristum), ut particeps fiat (vetus vers.: aby účasten byl ) mortis...eius |ib. 337b|; facta est (vetus vers.: sta sě ; altera vers. in: J. Emler, Spisové...Karla IV., Praha 1878,11: stala se )...magna dissensio |ib. 340a|; byva fit |ClarGl 1775|; fio, fis, factus sum...pocžieti byti |VocLact f.cc 1ra|

c α γίγνεσθαι , accidere, evenire, contingere – udát se, přihodit se β ,fit‘, ,fieri (non) potest‘ c. coniunct. ,ut‘ (,ut non‘, ,ne‘, ,quin‘) c. coni.: est, accidere, evenire, contingere (non) potest – bývá, je (ne)možné, že (aby) γ sequi, consequi, effici, confici – vyplývat, vysvítat

d spec.: α creari, nominari, declarari, designari – být volen, jmenován β aestimari – být ceněn γ sacrificari – být obětován δ t. t. mathem.: facere, efficere (de summa in computando) – činit, dávat (o výsledku při počítání) + constr.:

a (ad 1Bb): c. praep. in c. acc.: factus est Adam in animam viventem (cf. Vulg. gen. 2,7) |IohMarign 494b|; fiet (frater)...tibi in laqueum, ruinam et scandalum |ib. 557b|

b (ad 1Bcα ): c. coniunct. quod c. ind.: factum est..., <quod> quidam homo...huiusmodi processioni voluit interesse |VitaeProc 113| iunct.: (ad 1Bb):

a c. nom. agentis, actionis, quibus verbum periphrasi exprimitur: imitator...patris factus (= patrem imitatus), fundator extitit ecclesiarum Dei |Christ 95|; oraciones eius magis in psalmis fiebant (= orabat) |VitaMil 416|

b c. part. praes. vel c. adi. deverbativo, quibus verbum periphrasi exprimitur (etiam vi inchoativa adiuncta): hinc fit exultans (= incipit exsultare) plebs ista |PetrZittChron 114b|; pennis resplendens volucris fit stercore nidens (= nidet) |ClarPhys 99|; mox ursam cernens ab eo fit in ardua currens (= currit) |ClarEx 430|; abbas et conventus de O. facti sunt potentes (= potiti sunt) domus...in R. |(1401) TopTom II 169b|; Cristus...patri factus obediens (= obsecutus) effudit sangwinem suum pro peccatis nostris |HusSang 4|; al.

c c. part. pf. pro verbo auxiliari ,esse‘ vel pro eiusdem verbi formis deficientibus (etiam abus.): vir...iste...vixit breve tempus, / nec non in D. per amicos fit tumulatus |AnnSar 526|; factus similium dictorum inprecatus hoc ipsum facere valeam |DocWaldh 17|; nec obstat, quod communiter fiunt altaria...de...quatuor missis intytulata |PlurBen 295|

d c. adv.: de plano alqd fieri t. t. iur.: intra privatos parietes sine iudice alqd decernere, componere – řešit, urovnat něco mimosoudně: de plano aliquid fieri dicitur, quando iudex non in consistorio nec residens instructus in loco iudicii cum suis assessoribus...aliquid determinat |CapPr P 1570 f.17va|

e c. adv.: procul fieri abesse, averti – být vzdalován, odvracen: nam per eum (s. Wenceslaum) pericula / procul fiunt et vincula |NejCant III 291|

spec.:

a (ad 1Ba): de moneta: fere i. q. cudi – o minci: být ražen: sexto, hic (sc. Basileae) fiunt floreni cum imagine Virginis Marie |PetrZat 357|

b (ad 1Bb): de missa: legi – o mši: být sloužen: pauperes, eciamsi non habent tantum, quo sine diminucione iusticie velint sibi missas fieri, dent..., que habent |PlurBen 300|

2 esse (sensu verbi substantivi), exsistere – být, existovat: interdum fiunt in universo VIIIo conpatres..., qui simul levant puerum de baptismo |VisitArchid f.64r|; esse existere individuale et huic dicto conformiter antiqui Greci tria verba substancia posuerunt, scilicet sum, fio, existo |HusEff 80|

3 constitui, destinari – být určen, ustanoven: factus vero ad defensionem rei publice meretur dici miles |UK VIII H 22 f.14ra|

4 in imag.: tangere – dotknout se: facta est una dierum manus Domini super eam (cf. Vulg. I reg. 7,13) et tocius corporis vigor...cepit diminui |VitaAgn 119| subst. *fienda, -orum, n.

1 quod evenire debet – co se má stát: cuius (Agnetis) mater, cum adhuc eam gestaret in utero, vidit sompnium evidens presagium f-orum |VitaAgn 101|

2 quod creandum est – co má být stvořeno: artifex eternus, antequam omnia creata faceret, omnium f-orum raciones in eterna sapiencia sua habuit |CapPr P 1410 f.129v| inf. pro subst. *fieri t. t. philos.: ἡ γένεσις, τὸ γίγνεσθαι – vznikání, dění: inconveniencia verborum est processio de non f-i ad quoddam f-i |UK VIII A 19 f.44v|; prime parti correspondet primum f-i et sic prima faccio, que est creacio, cum sit produccio ex puro esse intelligibili ad existenciam rei facte |HusEff 80|; tu, universorum Imperator eterne, qui omnia, priusquam fiant, clare vides, nude conspicis in f-i (vetus vers.: v činění ) ac post factum limpido contemplaris aspectu |Sat I 168|; nominativi casus habent se per modum quietis et per modum permanencie, obliqui vere habent se per modum fluxus et f-i |UK X H 1 f.62v in mg.|; alia sacramenta significant aliud f-i, sacramentum vero istud...significat aliud esse |HilTract f.h 1v|; al. iunct.: in fieri esse crescere, oriri – být v počátcích, vznikat: cum...ipse nec eorum domini nec...electorum...auxilium tunc, cum res erat in f-i, ...curaverit invocare |SummaGerh 422|.