Close Window

Latinitatis medii aevi lexicon Bohemorum (thanks to the Centre for Classical Studies at the Institute of Philosophy of the Czech Academy of Sciences (www.ics.cas.cz/en)) (2017): fons

fons 1. fons, fontis, m. form.: f. (cf. ThLL VI/1 1022,38) v. infra

1 a ἡ πηγή , caput rivi, scaturigo sim. – pramen, studánka: f-s studnyczye |ClarBoh 58 (VocA I 30, sim. ClarGl 346, VocLact f.I 6vb)|; quando...librabat f-es aquarum (gl.: studnicze wodne; Vulg. prov. 8,28) |UK III B 16 f.3vb|

b meton.: aqua (fontis) – (pramenitá) voda: aqua, f-s, ...ydor, ...wazzer |UK VIII H 34 f.96vb|

c transl.: ortus, origo, principium, causa – zdroj, původ, počátek, příčina: tedeat animam vestram vite vestre, donec recurratis ad f-em pietatis et misericordie (vetus vers.: k studnici dobroty a milosrdenstvie ) |KarVita 338b|; redundans f-s (sc. sapientiae; Vulg. prov. 18,4) przyeplna studnycze |VocF 58b|; que (avaricia, luxus)...sunt...f-es poczatkove culparum wssech gynych hrziechow |UK XI E 7 f.116r|

+ spec.:

a (ad 1b): aqua baptismi – křestní voda: cum f-is aspersione, quem ipse solus...cum ydria producens vere Trinitatis invocacione signavit |GumpWenc 152|; quam (filiam) Agnetem in sacro f-is baptismate nominavit |PetrZittChron 87a|; cf. infra iunct. (ad 1b)

b (ad 1c; etiam iunct. var.): α de hominibus – o lidech: pons fugientis, mons pacientis, f-s sicientis, / ipse (rex) tuum lumen oculorum, numen, acumen |PetrZittChron 100a|; papa, qui...est caput tocius militantis ecclesie, cor, alveus, f-s indeficiens |HusDoct 424|; Karolus sic intendebat, / dum fundare disponebat / vos (sc. magistros collegii) f-em paradisi |ScriptHus I 548| β de Deo – o Bohu: qui...Deum, f-em vite, siciens |VitaeProc 247|; neque sicient amplius (Vulg. apoc. 7,16), quia saciantur f-e vite |WencDoct 74a|; recursum habere nos oportet ad f-em caritatis, sine quo non possumus cogitare aliquid ex nobis |NicDrazQuer 31|; vera refert Vitus / celesti f-e peritus |AnalHymn 5,259|; al. γ de Christo – o Kristu: alpha caputque, ... / f-s et origo tibi, paraclitus et mediator |ClarVoc 486 in capite de nominibus Christi|; eucharistie...sacramentum est omnis gracie contentum...ipsum f-em et auctorem continens graciarum |VitaIenst 455|; in eo...f-i omnium graciarum, Iesu Cristo, ...passionibus et meritis ecclesie participat communicans |ib.| δ de Maria Virgine – o Panně Marii: paradisi patens f-s, / tu cupressus, Sion mons, / peccatorum pons |CantBoh 49|; flos pudicicie, / f-s omnis gracie |ib. 55|; mons, pons, f-s, / flos, ros, celi dos |ib. 57|; gaude, schola discipline, glosa legis, f-s doctrine, / vas celestis medicine |ib. 112|; al. ib. ε de sanctis – o světcích: de sancto Francisco dicit hystoria: F-s illuminati amoris...ebulliebat foras |WencDoct 289a|; f-s modice scaturiens / excrevit inundancia (de sancto Adalberto) |AnalHymn 4,67|; o f-s summe pietatis / et immense Bonitatis / ex alto scaturiens (de sancto Sigismundo) |ib. 34,270| iunct. (ad 1b): fons (sacri) baptismatis (baptismi) aqua baptismi – křestní voda: ut vas ad f-em baptismatis habeant, quod ad reliquos usus nullatenus adsumatur |HomilOpat I 85|; filius...f-e sacri regeneratus baptismatis |PetrZittChron 12b|; mandavit...archidiaconus predicto (plebano), quod procuret caldar, in quo f-s baptismatis conservetur |VisitArchid f.120r|; quatenus omnes ecclesiarum directores f-em baptismi temporibus debitis consecratum...in ecclesiis suis habeant |DocBelHus I 133|; al. fons vitae eodem sensu: sive parvuli sive iuvenes ad regeneracionis veniant sacramentum, non f-em vite prius adhibeat (sacerdos), quam exorcismis...spiritus immundus ab eis abigitur |EpCapistr I 894|

2 puteus – studna: brasiatorium...prope f-em ante walvam Pragensem in acie...solvit quindecim gr. |(1359) RegDipl VII 130|; Benessius disposuit..., quod...prefate domus sue...inhabitatores...teneantur reformare puteum seu f-em ante fores dicte domus |BenWeitmTest 321|; in causa...controversie, que...vertebatur...racione canalis, in quo aqua ipsius Girziconis de f-e et curia (gl.: o zlab a studniczi ) suum effluxum habere debet |(1419) ArchPr 992 f.42v|; pro magno fune ad f-em XL gr. |RatKarlst 63|; f-s prun |KNM X E 1 f.197r|; murum, qui dividere debet predictas domos per medium f-is, prefatus Ieronimus...construere debet...sic, quod f-em habere debent simultaneum |(1487) TopTg II 321a|; os f-is (cf. Vulg. gen. 29,2: os eius, sc. putei) ohlubnie (cf. StčS s. v. ohlubně) |KNM XIII C 17 f.271rb|; saepiss. spec.: in nomine signi domus in Antiqua civitate Pragensi sitae – v názvu znamení domu na Starém Městě pražském, „U tří studní, studnic“ (cf. Tomek, Dějepis VIII 130): Jira, natus d(omine) Manie a tribus f-ibus |(1430) TopTg II 154b|; dono Iohanni...domum meam...ad tres f-es |ib. 155a|, cf.: Jan..., měštěnín Star(ého) M(ěsta) Pr(ažského) od tří studnic...prodal duom svuoj...u tří studnic |(1507) ib. 155b|; presentibus...Iohanne a f-e, Iohanne appotecario |(1437) TopTgApp 56a|; in assidencia magistri Procopii..., Sigismundi a f-ibus |(1477) ib. 59a|; saepe

3 puteus, in quo alumen paratur – prohlubeň, kde se připravuje kamenec, „alúnová studnice“ (cf. Winter, Děj. řem. 443): partem Nicolai G., quam habuit in f-e, ubi alumen aquiritur |(1421-1423) ScriptHus II 303|; ad laborandum f-es, in quibus alumen aquiritur |ib. 304|; emit...officinam seu f-em alum<i>nis...cum caldaribus et aliis rebus ad eandem f-em pertinentibus |(1486) AČ 28,172|

4 eccl.:

a vas ad aquam baptismi servandam aptum, baptisterium – křtitelnice: unusquisque f-es lapideos habeat; et si non potest habere lapideos, habeat vas aliud |HomilOpat I 22|; ut nullus sine symbolo et oracione...non audeat infantem de f-e suscipere |ib. II 233|; quod (maiores terre)...princeps...ad baptismi graciam invitavit et unum...ipse princeps de sacro f-e (v. infra iunct.) levavit; ...alium marchio...de f-e levavit |AnnOttak 309|; quatuor cortine de panno lineo...: due ad refectorium, alia ad f-em et ultima pro capella |(1355) InventViti XXII|; ubi fecimus ecclesiam, ...fecimus f-es...et baptisavimus plures |IohMarign 495b|; male sentitis de sacramento baptismatis, quod de benediccione f-ium iuxta ritum sancte Romane ecclesie non curatis |EpCapistr I 704|; puer...baptisatus fuit in f-ibus dicte ecclesie |CapPr P 1144 f.79r|; quando pervenitur ad f-em sive baptisterium cum puero |ObsPr f.b 3v|; saepe iunct. eodem sensu: fons baptismalis, baptismatis (baptismi) : Lotarius rex...levavit de f-e baptismatis filium ducis Sobieslai |CosmCont I 205|; est quedam parrochialis ecclesia...habens f-em baptismalem |(1392 Sept. 6) ArchPr|; sic infantuli per compatrum pedes ad baptismi f-em veniant |EpCapistr I 884|; al. fons sacer (sanctus) : filiolos, quos de f-e sacro excipietis |HomilOpat II 570|; quod ipse Guntherus esset, qui eundem de sacro f-e suscepisset |VitaGunth 344|; unum...ipse princeps de sacro f-e levavit |AnnOttak 309|; rex...celebravit convivium pro baptismo filie sue..., quam levaverunt tres episcopi de sacro f-e |NeplChron 475b|; nonnulli plebani...lavant (!)...pueros, quos genuerint in concubinatu, de sancto f-e |(1412) ConcPr 71|; benedicciones sacri f-is |DocWicl 384|, cf.: benedicciones...baptisterii |ib. 383|; conpertum fuit N. fuisse filium spiritualem dicti N. eo, quod eundem N. levaverit de sacro f-e |UK III B 21 f.118r|; al.

b transl.: baptismus (cf. ThLL VI/1 1024,53) – křest: aut compater aut commater, filiolus et filiola spirituales de f-e aut de confirmacione...His...nulla racione in matrimonium licitum est coniungi |HomilOpat I 86| iunct. eodem sensu: fons sacer (sacratissimus, sacri baptismatis) : humanum genus, ...quod nunc quotidie resurgit per sacratissimum f-em |HomilOpat I 33|; postque sequente die veniunt cum sabbata Pasche, / criminis et quando laxantur vincula sacro / f-e |VersAdalb 323|; quem (filium) Iohannem proprio vocabulo in f-e sacri baptismatis appellavit |PetrZittChron 23a|; Romano patre nata (Dorothea) / sacro f-e renata / in Cesarea |CantBoh 61|; al.

5 nom. propr. loci – vlastní místní jméno:

a vicus in Bohemia orientali situs – Studenec, ves ve východních Čechách (cf. Profous IV 221b): Nicolaus...presbiter ad presentacionem et peticionem nobilis viri Epikonis...ad ecclesiam in Kreuczemburk per mortem...dicte ecclesie rectoris vacantem...fuit institutus fuitque sibi plebanus de F-e pro executore deputatus |(1362) LibConf I/1 193|; F-s. Ad ecclesiam in F-e...instituimus plebanum |(1370) ib. II 25|; in causa...Wenceslai, plebani in F-e, cum Orthardo |(1406) ActaIudCons V 181|; al.

b iunct.: Frigidus Fons Kaltenbrunn, vicus Pallatinatus Superioris – ves v Horní Falci: Frigidus f-s. Nos...ad ecclesiam in Frigido F-e Ratisponensis diocesis...Iohannem dictum R. de Salice (= Weiden), presbyterum eiusdem dioc(esis) Ratispon(ensis) etc., rectorem legitimum instituimus |(1372) LibConf II 80|

c iunct.: Pulcher fons (Pulcherfons) villa in Bohemia septentrionali sita, Schönborn – Krásný Studenec, ves u Děčína (cf. Profous IV 221b): Pulcherf-s. Nos...ad eccl(esiam) in Pulchrof-e...pleb(anum) instit(uimus) |(1374) LibConf III/IV 6|

d iunct.: Fons sanctae Mariae (Virginis) nomen monasterii ad Saram Moravorum siti – název kláštera u Žďáru nad Sázavou (cf. Hosák–Šrámek II 811b): cum...statuerint fundare in Zschar domum Cysterciensis ordinis, intitulatam de F-e sancte Marie |(1252) CodDiplBoh IV 440|; abbati et conventui monasterii F-is s. Marie virginis in Sar, alias F-is sancte Marie |(1490) AČ 15,273|; al.