Close Window

Latinitatis medii aevi lexicon Bohemorum (thanks to the Centre for Classical Studies at the Institute of Philosophy of the Czech Academy of Sciences (www.ics.cas.cz/en)) (2017): habeo

habeo habeo, -ere, -ui, -itum script. et form.: ab- (cf. ThLL VI/3 2395,25) |(1174) CodDiplBoh I 239|; -bit (cf. ThLL ib. 55; an potius err. ed.?) |(1392) StatUniv 21|; per periphrasim: sunt h-entes (= h-ent) |UK I H 2 f.282v|; pass. pro act.: quod...a...cive...h-itus fuisset (equus) |SentBrun 53|

1 a α tenere (e. g. manu), gestare, gerere – držet (např. v ruce), mít na sobě, u sebe, nosit: hec est scala h-ens duodecim gradus humilitatis (gl.: ma dwanaczte stupniuw pokory ) |Colda­Mil f.10r|; vestem...idem bedallus pro se recipere debet et h-ere (vetus vers.: rúcho jmá sobě vzieti a zachovati ) |OrdoIud 199|; angelus...h-ens igneum gladium in manu (vetus vers.: maje ohnivý meč v ruce ) |KarVita 347a|; scolam...visita et h-eas (gl.: przidrsie ) libellum |UK V H 28 f.78r| β retinere, defigere (de locis) – držet ve svém okruhu, k sobě poutat (o místech) γ continere (de scriptis) – obsahovat (o spisech)

b α possidere, potiri alqa re – vlastnit, ovládat: hereditates...per ipsum tenende et h-ende (vetus vers.: aby je (dědiny) držal a jich požíval ) |OrdoIud 221|; h-ere..., id est possidere vel tenere mijeti |VocLact f.cc 4va| β habitare, incolere – obývat γ hostiliter, praesidio, vi et armis tenere – mít obsazeno jako nepřítel, držet: obsedit Pergamum et h-uit illam (vetus vers. rec. B: doby jeho ; rec. A in: J. Emler, Spisové 16: měl je ) subito |KarVita 342b|; nec campos adversus inimicos amplius h-ere valuit (vetus vers. rec. B: ani pole...viec mohl držeti ; rec. A ib. 23: aniž...mohl mieti pole ) |ib. 346b|; dux...cum fratre suo h-uerunt Karinthiam (vetus vers. rec. B: měli sú Korutany ; rec. A ib. 29: uvázal se u vévodstvie Korutanské ) |ib. 349b| δ absol.: divitem esse – být majetný, zámožný ε accipere, nancisci – získat do vlastnictví, obdržet ζ ,alqd sibi habere‘, i. e. pace alterius alqd retinere (saepe de re possidenti grata, loquenti non admodum expetenda) – podržet pro sebe, nechat si η alere (animalia) – chovat (zvířata)

c alqm prope tenere (ad operam navandam), detinere (loco e. g. captum, mancipatum) – mít někoho ve svém okolí (k ruce, ke svým službám), někoho někde ponechávat, zadržovat (např. v zajetí): sic omnes...h-entes prodiciones occulte in civitatibus (vetus vers.: majíce zrady tajemně v městech )...irruerunt in nos |KarVita 342b|

d alqo loco commorari, alqm locum habitare, colere, tenere – někde se zdržovat, přebývat

e refertur ad significandum ea, quae praesto sunt (in iunct.: ,habere in manibus, in animo, ante oculos‘ sim.) – mít pohotově (na dosah ruky, na mysli, na paměti apod.)

f α obi. sunt condiciones corporis et animae (e. g. vulnus, febris, odium, timor sim., quae propriae sunt hominibus) vel qualitates (quae propriae sunt hominibus aut rebus), i. q. alqa re affectum esse, servare, observare – předmětem jsou tělesné a duševní stavy (rána, horečka, nenávist, strach apod.) nebo vlastnosti: mít, chovat, zachovávat: memoriam de ambabus vitis h-emus (vetus vers.: paměť o obú životú máme ) |KarVita 336a|; ut tantam contemplacionem h-erem (vetus vers.: tak veliké osviecenie jměl jsem ) in devocione ipsum audiens |ib. 340b|; de quo h-ita suspicione (vetus vers. rec. B: na něhožto majíc domněnie ; rec. A in: J. Emler, Spisové 15: maje o něm zlé domněnie ) ipsum captivare feci |ib. 342a|; de ipsis nullum timorem...h-ebamus (vetus vers.: my na ně...žádného strachu nemějechom ) |ib. 342b|; h-e pacienciam in me neunahlug ssye na mye |DialBoh 343 ( sim. HusColl 581, ubi vers.: showyey my)|; qui...viderit fratrem suum necessitatem h-ere (gl.: nuzi trpiecz; Vulg. I Ioh. 3,17) |UK I F 31 f.32r| β in se continere (causas rerum), coniungi cum alqa re, efficere, movere – v sobě obsahovat (zárodek, příčinu), být s něčím spojen, vytvářet podmínky pro něco, způsobovat, vyvolávat

g α alqm alqo modo movere, afficere, tractare (c. adv. vel c. abl. modi) – uvést do nějakého stavu a v něm udržovat, na někoho působit, s někým nějak zacházet β alqa condicione ad alqm finem assequendum, alcis loco uti alqo, alqa re (c. dat. finali, e. g. ,alqm ludibrio, alqd quaestui‘; c. praep. ,pro‘, e. g. ,pro uxore‘; alqam; c. praep. in c. abl., e. g. ,in alqo filios, parentes‘) – nechat někoho, něco k něčemu sloužit, užívat k určitému cíli, mít v někom někoho, něco: avariciam si odio h-ueritis (vetus vers.: lakomstvie budeteli nenáviděti ) |KarVita 338b|; in curia...regis Philippi, cuius sororem h-ebam (vetus vers. rec. B: jehožto sestru jmějích ; rec. A in: J. Emler, Spisové 12: jehož sestru měl sem za ženu ) |ib. 340b|

h putare, iudicare, numerare inter alqos, aestimare (c. duplici acc., c. praep. ,pro‘ c. abl., c. iunct. ,in numero‘, c. praep. ,in‘ c. abl., c. dat. finali, c. adv., c. gen. pretii) – za někoho, něco pokládat, považovat, počítat mezi, oceňovat: ea, que...acta fuerant, omnia pro non factis h-ui (vetus vers. rec. B: za nic jsme neměli ; rec. A in: J. Emler, Spisové 53: měl sem za nedálé ) |KarVita 361a|; h-iti (Vulg. psalm. 77,37?) nalezeny |KNM XIV E 14 p.489|

i celebrare (e. g. comitia), facere (e. g. iter, verba), agere (tempus) – pořádat, konat (např. sněm, cestu), mluvit, přednášet (např. řeč), trávit (čas): quandocunque regem Boemie...contingat guerram h-ere (vetus vers. |AČ 3,131| : když by koli...králowstwí tomu udalo se wálku jmieti ) |MaiCar 144|; h-ebit confessionem (vetus vers. rec. B: bude sě zpoviedati ; rec. A in: J. Emler, Spisové 25: budeť mieti zpověď ) |KarVita 347a|; omnes, qui h-ebant iudicia (gl.: kterzyz sye mely sudyti; Vulg. Dan. 13,6) |UK V E 19 f.225r|; si quis pro capite...citare voluerit ad terre iudicium, hunc processum h-ere debet (vetus vers.: ten řád jmá zachovati ) |OrdoIud 199|

k dare, praebere, tribuere (e. g. honorem) – dávat, poskytovat, prokazovat (např. poctu)

l (etiam refl.: ,se habere‘): valere (bene, recte, parum), se gerere – mít se (dobře, špatně), chovat se: in his sic de cetero se h-entes (vetus vers.: v těch věcech tak se majíce ) |IusRegMont 310|; quomodo actor et reus in iudicio comparendo debeant se h-ere (vetus vers.: kterým obytčejem...měli by se jmieti ) |ib. 378|; recognovit hec omnia sic se h-ere (vetus vers. rec. B: že to všecko tak jest ; rec. A in: J. Emler, Spisové 58: že tak se mělo státi ), sicut relata michi fuerant |KarVita 363a|; bene h-ebunt (egri; gl.: budu zdrawi ) |UK I F 35 f.152v|

m α praeditum esse alqa re (e. g. iure) – mít (např. právo): si ad quid ius h-uit alias aczby k czemu prawo miel |(1454) LibCivSlan p.131| β (auditu, lectione sim.) novisse, scire – (z ústního nebo písemného podání) znát, vědět

n alqd aliunde tributum accipere, sortiri – něco dostat zvnějšku, mít

o refertur ad hominum mutuum usum (c. duplici acc., e. g. ,alqm collegam habere‘) et ad eorum quandam animi condicionem vel statum (c. adi., e. g. ,alqm acerbum habere‘) – o vzájemném vztahu osob: mít za (kolegu apod.), shledávat někoho nějakým

p alqm irretitum, constrictum tenere (de necessitate, animi motibus, affectibus) – mít někoho v moci, poutat (o nutnosti, hnutích mysli, citech apod.)

q vi verbi imminuta: α iunctum c. participiis pf. eorum vim assumit interdumque pf. act. circumscribit (e. g. ,cognitum habeo‘, i. e. ,cognovi‘) – ve spojení s part. pf. tvoří někdy opisný tvar za pf. act. β ponitur pro ,posse, debere‘ – moci, mít, musit: multa h-o de vobis loqui (gl.: mnoho mam o was mluwyti ) |UK V E 19 f.10v|

+ constr. et iunct.:

a (ad 1aα ): in utero habere (cf. ThLL VI/3 2398,8) uterum gerere, praegnantem esse – být těhotná: inventa est (Maria) in utero h-ens de Spiritu sancto |IohMarign 588a|; mulieri in utero h-enti si venter multum tumet |CapPr P 1518 f.480v| in pondere habere i. q. pondus habere (cf. ThLL ib. 2412,26-27) – vážit: que imago h-uit in pondere IIII marc. |RatKarlst 13|; plenarium...in pondere suo h-ens XXV marc. |(1476) InventViti LXXV|; al.

in imag.: manibus habere alqd consilium capere, alqd intendere – mít úmysl, pojmout záměr: promiseramus dicturos nos, quod manibus h-emus |Christ 119| personam habere alcis partes alcis agere, personam alcis gerere – hrát něčí roli, představovat někoho: angelus, qui h-et personam docentis, est Iohannes |WencDoct 217b|

b (ad 1aγ ): absol. (cf. ThLL ib. 2451,39; 2460,37): sicut...iura municipalia civitatis h-ent |SentBrun 287| c. coniunct. quod c. coni.: que (statuta) h-ent, quod nullus ultra certam summam ecclesiis...donare...audeat |StatConc 52| pass. c. praep. in c. abl. (cf. ThLL ib. 2460,58): ut h-etur in prologo |HusQuodl 85|; ut h-etur in registro Mathie de verbo ad verbum |RatKarlst 37|; h-etur in 4o Sentenciarum |HilTract f.c 7r|; al. praep. omissa: h-etur Iohannis 13o |HusSanct 140|; ut h-etur quarto primi |AlbicMai 153|; de...maioritate h-etur „De eleccione“ cap. „Dudum“ |(1500) StatMor 70|; al.

c (ad 1bα ): c. praep. ad (err. ed.?): totum, quod ad (= a ?) patre suo...h-uerunt |(1384) TabMorO 151a| c. praep. in c. abl.: 30 sexag. census, quem in Zdencone...dinoscitur (Katherina) h-uisse |(1383) RelTab I 476| c. praep. per : parapharnalia dicuntur bona propria uxoris extra dotem et illa bona h-et uxor specialiter per se |CapPr P 1570 f.25va| c. praep. super c. acc.: h-eat (notarius) residuum super Swidnicemsem cervisiam |(1430) LibCivOlom III f.73va| propriam mensam habere privato sumptu, sua pecunia ali, vivere – stravovat se, žít na vlastní útraty: qui viduam propriam mensam h-entem educere presumserit |SentBrun 238| sub suo aratro habere in suum usum colere – obdělávat pro sebe: Pesconi...advocaciam nostre civitatis in F. cum quatuor laneis, quos sub aratro suo h-ere debet, ...dedimus |(1395) LibVasCrems p.106|

d (ad 1c): c. praep. super c. abl.: super hoc h-et homines, quibus probet |(1375) LibCit I 5| habere praesentiam in alqa re participem esse alcis rei – účastnit se něčeho: presentibus...Nicolao...et mag(istro) Iohanne W., aule nostre...cancellario, qui presenciam h-uit in comisso |(1363) RegDipl VII 861| habere alcis praesentiam in alqa re alcis praesentia, auxilio uti – využívat něčí přítomnosti, něčího přispění: h-entes tuam presenciam in arduis vestris negociis et tractatibus...finiendis |(s. XV in.) TopTgApp 17b| habere absentiam alcis carere alqo, alcis auxilio destitutum esse – někoho nemít, postrádat: Martinus plebanus...h-et absenciam vicarii in spiritualibus |(1380) TopTg II 87a| habere satis alqm alqo ministro uti – užívat něčích služeb: ceterum si carpentario meo, quem in arce mea satis h-o, ad reedificandum indigueritis |FormPaul 81| habere satis in alqo contentum esse alqo – spokojit se s někým: h-ete in fratre nostro satis, vestris in causis si egetis nostro consilio, veniemus propria in persona |ScriptHus II 272|

e (ad 1e): c. dat. (pro praep. in c. abl.): dolorem, quem, ex quo seniorem suum perdiderat, menti h-uerat |Christ 120| c. praep. prae (cf. ThLL VI/3 2422,5): timorem Dei pre oculis h-entes (cf. ThLL ib. 6) |VincAnn 410|; Deum h-endo pre oculis |(1363) RegDipl VII 915| c. adv. et c. coni. quod c. ind.: h-es manifeste, quod melius est |HusSang 25|; ubi h-es, quod sanguis Cristi maximum est miraculum |ib. 28|; h-es per expressum, quod in ecclesia primitiva fuit communio unius speciei |HilTract f.a 7v|; al. habere in paratis i. q. praesto habere – mít po ruce, mít připraveno: detis mihi ergo hodie, cum h-etis in paratis, scriptulum vestrum |PetrZat 336|

in imag.: habere in manibus coercere, imperio tenere – ovládat: animam semper in manibus h-uit |BrunAdalb 275|

f (ad 1fα ): c. subst. var.: α concr.: habere sedes alvum exinanire – mít stolici: homo non h-ens sedes ad tres vel quattuor dies |CapPr P 1252 f.17vb|; raro h-et sedes |ib. f.78ra|; al. ib. habere somnum (cf. ThLL VI/3 2408,22) dormire – spát: inunge talem pannum in opium et pone ad timpora (pacientis) et h-ebit sompnum |CapPr P 1252 f.6vb| habere volatum volare – létat: erant (penne)...astricte, ut...liberum non posset h-ere volatum |LestArn 394| β abstr.: habere certitudinem super alqa re certo, satis scire, non ignorare alqd – mít o něčem jistotu, bezpečně vědět: archiepiscopus volens super predictis...certitudinem...h-ere, fecit iurare...Margaretham |PetrZittChron 221a| habere confugium ad alqm perfugium, salutem in alcis potestate invenire – utéci se k někomu (o pomoc): mandamus..., quatenus...debeatis...ipsis tanquam vestris iusticiariis...parere...et ad ipsos h-ere confugium |(1349) RegDipl V 332| habere in (cum) desiderio (cf. ThLL VI/3 2404,7;2420,2) desiderare, ardentibus votis exoptare, expetere, in votis ponere – toužit: h-entes in desiderio animi sui seculi lucris renunciare |VitaeProc 113,135|; h-entes in desiderio...abbaciam...construere |(c. 1259) DocAltov I 1|; nos, qui cum desiderio h-emus bene inceptos tractatus...ad optatum devenire profectum |(1433) MonConc 704| habere evidentiam in alqo probari, confirmari – osvědčovat se, potvrzovat se: h-et evidenciam istud dictum...in Iuda |HusEccl 45| habere laborem (cf. ThLL ib. 2407,67) circa alqd conferre operam ad alqd faciendum – vynakládat úsilí na něco: dedimus IIII lasungariis...pro laboribus ipsorum h-itis circa lasunge comportacionem VIIII grossos |(1421) ArchZnoym II 239 f.74r| non habere rationem mente captum esse – být duševně chorý: in hospitali hominum non h-encium racionem |(1408) ArchZnoym II 238/2 f.69r| habere societatem cum alqo audaciae, facinoris participem, satellitem esse – být něčím komplicem: Wanko recognovit, quod Nicolaus...secum h-uit societatem et subtraxerunt equos |(1432) LibIudIgl IV f.35va| habere studium eniti et contendere – snažit se: nemo rex studium h-et, ut convertat paganum |BrunAdalb 272| habere victoriam de alqo ferre victoriam ex alqo – dobýt vítězství nad někým: ferie, quas aliquis princeps introduxit...propter victoriam, quam h-uit de hostibus |CapPr P 1145 f.212r|

g (ad 1gα ): habere alqm in cura curare alqm, mederi alci – léčit někoho: de una muliere, quam h-ui in cura |CapPr P 1512 f.268r| alqd male habet alqm piget alqm alcis rei – něco někoho mrzí: male enim me h-ebat (vetus vers.: želeje toho ), quod officio suo et professioni parum responderent (sacerdotes) |MladPassHier 364|

h (ad 1gβ ): c. praep. in c. acc. (cf. ThLL VI/3 2447,58): clerus, qui...vitam Cristi et doctrinam h-et in derisum |HusEccl 231| in iunct.: habere in coniugem (uxorem), maritum, coniugium, filium : Henricus...h-ens filiam primogenitam regis...in uxorem |IohMarign 519b|; Heinricum..., qui h-ebat in uxorem (vetus vers. rec. B: ježto mějieše ženu ; rec. A in: J. Emler, Spisové 10: jenž měl za ženu ) sororem seniorem uxoris sue |KarVita 339b|; intendentes...te h-ere in precipuum filium |(1369) MonVat III 725|; cuius sororem...Wladislaus h-ebat in coniugem |PulkChron 84a|; terciaque h-uit in maritum Boleslaum (vetus vers.: Boleslavovi oddána byla ) |ib. 178b|; cuius sororem habuit in coniugium |ib. 182b|; h-uit filiam regis...sibi in coniugem |BartDrah 605b|; al. absol.: qui (Stephanus) h-uerat filiam Bele |NeplChron 478b|

i (ad 1h): c. praep. de : ista virgo gloriosa de se h-uit, quia inpeccabilis fuit |UK III H 1 f.7v| c. adv. tamquam (cf. ThLL VI/3 2447,77): si qui fratres...ad parentes...confugiant, tanquam proditores h-eantur |(1500) StatMor 60|; al. ib. absol.: i. q. credere, sibi persuasum esse (cf. ThLL VI/3 2449,7) – být přesvědčen, mít za to: et hoc, ut h-eo, dicitur propter wynessenye nowi nominis |KNM XIV E 5 f.197r| habere pro illo c. coniunct. quod eodem sensu: Abraham...sancte et iuste h-uit pro illo, quod occidendo immolaturus esset filium suum |StanAl 380|; ego h-eo pro illo, quod ipse est reus |PetrZat 342|; al. habere pro malo vitio vertere, dare alci alqd – mít za zlé, zazlívat: dominus Deus h-eret pro malo et communitas domino regi, intelligentes, quia hoc non vadit ex amore |HusCruc II 135|; non h-eatis pro malo, si utor illo verbo |PetrZat 307|; al. pass.: habetur, habito i. q. impers. (si) sequitur, intellegitur, apparet – následuje(-li), vyplývá(-li), je(-li) jasné, zřejmé: h-etur, quod non oportet differenciam esse |StanDeUniv 68|; istud explicite non h-etur ex Scriptura, tamen pie creditur |MaurOmInd 8b|; h-ito, quod Cristus est panis, videndum est, si ipse Cristus...frangitur |HusCorp 10|; h-ito, quid sit apostolus, consequenter, quid sit apostolicus, h-eri potest |HusEccl 158|; ex hiis verbis patule h-etur, quod extollebant auctoritatem ecclesie |KNM XII D 3 f.382ra|; saepe

k (ad 1i): c. acc. subst. var.: actionem (cf. ThLL VI/3 2406,42; contra alqm, cum alqo, erga alqd): super questione sive accione, quam abbatissa...h-uit contra Arnoldum |(1253) CodDiplBoh IV 446|; Petrus...significavit..., quod h-eat accionem erga bona |(1383) LibVasCrems I p.75|; ibi habui accionem maximam cum adversariis calicis |CapPr P 1060 f.271v| actum (cf. ThLL ib. 2442,77): semen urtice...iuvat illum, qui non potest h-ere actum (i. e. coire) cum sua uxore |CapPr P 1548 f.42v| bellum (cf. ThLL ib. 2443,21): Philippus...intimavit...Iohanni, quod bellum h-eret adversus regem Anglie |PetrZittChron 335b| colloquium (colloquia; cf. ThLL ib. 2442,19): blandum...cum mitibus h-ens colloquium |Christ 110|; quod nollet (imperator) h-ere aliqua colloquia cum eis |DeLad 60a|; al. consilium (cf. ThLL ib. 2442,32): consilio de his, que ad pacem sunt, h-ito...ad propria redeunt |VincAnn 418|; al. contractum et emptionem (cf. ThLL ib. 2442,60; cum alqo): contractum et empcionem h-itum cum...Thimone de C. ...confirmavimus |(1498) AČ 18,99| contradictionem : sentenciatum est, quod...Henricus debet h-ere contradiccionem, quod dicitur odporu |(1390) LibVasCrems I p.129| curam (cf. ThLL ib. 2442,54; ad alqm): Samaritanus...tradet duos denarios stabulario, qui curam ad te h-ebit, ne pereas |AnonProc 108|; al. cursum (cf. ThLL ib. 2443,8): scribunt, quod omnis aliena moneta exstirpetur, sed nova moneta cursum h-eat |CapPr P 1145 f.328r| exercitationem (cf. ThLL ib. 2442,56): a quolibet exercitacionem h-ente |(1393) LibDec I 87| festum (cf. ThLL ib. 2441,64): W. dux h-uit festum Nativitatis Cristi in villa, que vocatur S. |IohMarign 561b| medium iter (cf. ThLL ib. 2443,7 e Vulg. sap. 6,25): dum...nox in suo cursu medium iter h-eret |(s. XV) LibMissTyn f.fe 1r| mansionem (cf. ThLL ib. 2442,65): nullus mechanicorum...in eadem distancia suam h-eat mansionem |(1378) DocWenc I 34|; nullus mechanicorum...in uno miliari...habitet et h-eat mansionem |(s. XV) LibCivLms p.5| mensuram : si abita mensura aliquid superfuerit |(1249) CodDiplBoh IV 326| missam : ut singulis septimanis una missa...h-eatur |(1347) RegDipl V 107|; die feriato...missa...lecta h-eatur |(1471) DocAltov I 323|; al. oczistam (super alqa re): citatus debet h-ere oczistam, et presertim super debito |(1481) CodJev f.211va| officium : in quo (calice) officia h-entur festivis diebus |(1396) InventViti LIX| proelium (cf. ThLL ib. 2443,31): in prelio...inter regem Lotharium et ducem Zobezlaum h-ito |VincAnn 409| purgationem : de modo h-ende purgacionis ante pestem |AlbicMin 124| quaestionem v. supra sub: actionem recursum (cf. ThLL 2418,15; ad alqm in alqa re, super alqa re): ad eos per omnes...civitates regni...super dubiis sentenciis definiendis debeat h-eri recursus |(1325) CodIurBoh II/3 184|; ad illum volo h-ere recursum, qui est fons misericordie |NeplChron 451a|; ad nos in hiis, que...tuorum...crementa respicient, recursum h-eas |(1375) MonVat IV 564|; ad ipsum tanquam iudicem h-ebatur recursus |(post 1395) ActaAud 24|; ad...opidum in Myza super dubiis...recursum h-ere |(1406 Oct. 2) LibCivTyn|; al. respectum (ad alqm, ad alqd; cf. ThLL ib. 2442,48; super alqd): superaddidi...ad mensam domine duas terras respectum h-entes |(1239) CodDiplBoh III 281|; promittimus...ad...dominum nostrum...immediatum h-ere respectum |(1351) CodIurBoh II/1 356|; cantarides h-ent respectum super vesicam |CapPr P 1518 f.335r|; Nicolaus...vel Elzka uxor sua debent respectum h-ere wulgariter hledyety ad bona Martini |(1455) ArchPr 2003 f.B 12v|; al. tractatum (cf. ThLL ib. 2442,63; inter alqos): post diversos hinc inde tractatus h-itos |VitaHrozn 376|; inter te et...Ottonem...h-itus est tractatus |(1363) RegDipl VII 852|; al. vitam (cf. ThLL ib. 2441,80): de sancta vita, quam h-uit (Agnes) post mortem patris |VitaAgn 104|; ut videantur vitam h-ere innocencie |WencCrumlSig 19*|; al.

nota ellipsin: hodie octo dies h-uimus de pastore bono |IohSil 60|; h-ito de modo et tempore minuendi sanguinem consequenter est dicendum de quarto premisso, scilicet qui sunt fleobotomandi |UK X H 16 f.203v|; al.

l (ad 1k): c. praep. in c. abl.: h-ens (marchio)...Deum...in summa reverencia...ecclesiam...contulit monasterio |(1238) CodDiplBoh III 244|

m (ad 1l): c. praep. ad (cf. ThLL VI/3 2451,61): hii omnes...se h-uerunt ad alios concristianos quasi ad alienos |JanovReg II 192|; mors h-et se ad hominem sicut predo |MatthLeg 272|; prout decet se ad sanctos h-ere, ad eosdem h-eant |MonConc 745|; saepe; v. etiam infra c. praep. circa : qualiter circa dubia occurencia de eleccione pape debemus nos h-ere |CarthPr 390|; homines inordinate se h-uerunt circa clerum |IacMisDec 96| c. praep. erga : qualiter se erga me h-uerint rex..., barones...et populus |IenstFug 63*|; si aliquis est iustus, ipse h-et se iuste erga singula |HusQuodl 50| c. praep. in c. abl.: qualiter...iurati in suo ordine se h-ere debeant (vetus vers.: kterak...v svém úřadu mají se jmieti ) |IusRegMont 278|; si dicta uxor in ea puerorum procuracione se minus decenter h-eret |FormPaul 65|; si vero pertinaciter velletis vos in premissis h-ere |CapPr P 1145 f.19r in mg.|; dicit Katho: „Minori parce,“ id est: H-e te remisse in rigore ad inferiorem |CapPr P 866 f.198v|; cupiens (legatus) scire, qualiter vellet se h-ere (Rokiczana) in replica |PetrZat 316|; al. c. praep. pro : regracior omnibus dominis Boemis..., qui constanter et firmiter se pro veritate et pro mei liberacione h-uerunt |HusEp 293| c. comp. adv.: Hrono se ibi prudencius h-uit |NeplChron 476a|; futuris temporibus caucius se h-ebunt |PayneRepl 67|; auditor...honestius se ad...Petrum Anglicum h-uit |PetrZat 317|; in Bohemia reverencius se h-ent ad sacramentum quam hic |ib. 321|; tales melius (cf. ThLL VI/3 2451,66) h-ent se post prandium quam ante |CapPr P 1252 f.31ra|; contra dolorem capitis...de naribus sangwinem emittes et levius (cf. ThLL ib. 2452,27) h-ebis |UK VIII C 8 f.117va|; al. se habere mixto modo diversi generis esse – být různorodý: h-et se (silva) mixto modo, scilicet mladykowy, osykowy et chwoyowy |RegBonRos 54| alqi se simul habent ratio intercedit inter alqos – mít k sobě navzájem (určitý) poměr, být v (takovém) vzájemném postavení: illi duo h-ent se simul sicud qui taxillos ludunt, ut cui plures ocelli sedebunt, talis lucrabitur |IacMisDec 97|

n (ad 1mα ): c. acc. subst. var.: cognitionem (de alqa re): papa...h-uit cognicionem de isto peccato |IacMisDec 98|; cum volueris h-ere congnicionem de alicuius egritudine |CapPr P 1367 f.60r| concordiam (cum alqo): ferrum cum adamante concordiam h-et, unde ab ipso trahitur |CapPr P 566 f.92ra| congressum (cum alqo, cum alqa re): Bedricus cum Dyetmarone...h-uerunt congressum cum bonis ibidem |(1405) LibCit I 111| deliberationem (super alqa re): cum super domo negociacionum...deliberacionem h-uissemus |(1362) FormZat f.29v|

nota ellipsin: abbates Cistercienses, qui h-ent ex indulto...pape..., quod possunt in domo sua...alimento recreare |Malogr f.z 3vb|; h-emus a gracia...regis, quod quilibet curiensium occupari potest pro debito |(s. XV. in.) TopTgApp 19a|

o (ad 1qα ): c. praep. in c. abl.: ut eciam animam meam h-eant in recommisso |(1488) LibIudIgl V f.74vb| c. praep. pro : argumentum...hic pro repetito h-eamus |StanDeUniv 23|

p (ad 1qβ ): c. verbo ,agere‘ (cf. ThLL VI/3 2455,37): quid in hac parte agere h-eas |(1366) MonVat III 438|; multa h-ent agere |PetrZat 325|; saepe c. verbo ,fieri‘ (cf. ThLL ib. 2456,32): casus uvule, qui...h-et fieri a sanguine |UK III G 25 f.166v|; histeron proteron est quedam figura gramaticalis, que h-et fieri, quando illud, quod naturaliter precedit, sequitur |KNM II F 4 f.147r|; saepe c. verbo boh.: non h-uit eum ostaty |(1322) RelTab I 62|; h-uit eum wzwesty super Beness de W. |ib.|; ipse hoc h-uit otvaditi de tabulis terrestribus |FormQuer 324|; al. verbo inf. omisso: quando ergo libido mulieris poposcerit sue satisfacere libidini, vir h-ebit |MichPrCust 144|

2 a i. q. esse (saepius pass.; etiam vice formarum deficientium huius verbi; cf. ThLL VI/3 2459,1) – být: inibi quoniam in honore eorundem sanctorum consecrata h-etur ecclesia |Christ 111|; ille vero puppim in altera fluminis ripa h-eri conspiciens |VitaeProc 136|; locorum diversorum h-et consuetudo |SentBrun 110|; septuplex sedmer h-etur |ClarVoc 650|; vulgaris conswetudo hec circa edificia...h-etur |CapPr P 817 f.86r|; anno h-ito immediate precedenti |AlbicMai 143|; cristallus, in quo recondite h-entur reliquie |(1476) InventViti LXXIV|; saepiss.

b praegn.: solitum esse – být obvyklý: ecclesie...dedimus...mensuram regalem, que h-etur in civitate Pragensi |(1249) CodDiplBoh IV 284|

3 i. q. velle (cf. ThLL VI/3 2457,68) – chtít: si aliquis h-eret contra predictam (emcionem) stare seu predictos parrochiales abscutere a predicta domo |(1360) ArchPr 987 f.191v|; Iohannes audem fidefragus factus...non h-et sibi reddere et negat manifeste, quod nichil ei teneatur |KNM XII E 2 f.98ra|; sciatis, quod sacrum concilium h-uit nobis dice­re |(1441) DocUlrRos II 133|; al.

4 pertinere ad alqd – mít vliv, působit na něco: h-et astrum in equis rodanis, id est pomellatis |CapPr P 1466 f.285r|

5 haurire, sumere – čerpat, brát: hec ystoria h-ita est de cronicis Anthiocenis ecclesie memorate |IohMarign 594a|

6 c. inf.: i. q. dicitur, fertur – prý: h-uit dicere quadam vice dictis presbyteris ibidem commorantibus inter alia |VisitArchid f.24v| part. praes. pro subst.: male habentes, -ium, m. aegroti – nemocní: non est opus valentibus medico, sed male h-entibus (gl.: nemocznym; cf. Vulg. Matth 9,12) |UK I F 37 f.259r| part. pf. pro subst.: *habita, -orum, n. bona – majetek: dent (pauperes)..., que h-ent ad alias propiciaciones suis h-is...equales et tantumdem valebit |PlurBen 300| inf. pro subst.: *habere

a possessio, bona – vlastnictví, majetek: felicitas premiatoria consistit in hiis duobus, scilicet in h-ere, quidquid racionalis creatura vult, et in velle |HusFel 9|; qui ergo ingreditur aliquod officium...non propter Cristum, sed propter munera vel propter h-ere, talis sequitur Mamonem |HusBethl V 90|

b spec. philos.: unum e decem praedicamentis Aristotelis (cf. ThLL VI/3 2450,57) – jedna z deseti Aristotelových kategorií, τὸ ἔχειν , habitus: si autem respicit totum quantitativum, tunc pro illo sufficit h-ere vel habitus, Xum generalissimum |StanDeUniv 136|.