Close Window

Latinitatis medii aevi lexicon Bohemorum (thanks to the Centre for Classical Studies at the Institute of Philosophy of the Czech Academy of Sciences (www.ics.cas.cz/en)) (2017): hospitalis

hospitalis hospitalis 2.

1 a ad hospites (1Aa) pertinens – patřící, vztahující se k hostům

b liberalis in hospites – pohostinný: h-es (gl.: hospod dawawi ) invicem (Vulg. I Petr. 4,9) |CapPr P 828 f.176vb (UK I F 31 f.4r, ubi: hospodarzni)|; h-is hospodarzny |CapPr P 741 f.200ra|; h-is...et hoc -le..., id est benignus, kto rad przigima do hospody |VocLact f.L 3ra|

+ in appellatione honorifica (ad 1b) – v titulatuře: provido, sagaci..., laborioso viro, h-i N., civi...civitatis Pragensis |UK I G 12 f.104r|

2 ad hospitem (3) pertinens – patřící poddanému obyvateli vsi platícímu roční plat: Copisteh terra h-is ad aratrum...Natleni h-is terra ad aratrum |(s. XII) CodDiplBoh I 57|

3 ad hospitale, i. e. xenodochium monasterii pertinens – špitální, špitálský: obligavit...agrum unum in campis h-ibus |(1378-1408) LibIudIgl II f.31va|; privilegium..., quod in...truhula h-i continetur |(s. XV) ArchZnoym II 96 f.4v| iunct.: domus hospitalis i. q. hospitale, i. e. xenodochium monasterii – špitál: Wylhelmus de P. resignavit ordini cruciferorum cum stella et domui h-i ipsorum in Praga mediam villam P. |(1349) TabMorB 3b|; usque ad sentinam ipsius domus h-is |(1452) LibIudIgl III f.242va|; al. in nominibus – v názvech: plateae Iglaviensis – jihlavské ulice: Peter...in h-le (!) platea |(1400) LibIudIgl II f.136ra|; Henrico V. in platea h-i |(1405) ib. f.151rb| campi Pragensis – pražského pozemku: v. s. v. campus (11c) subst. hospitales, -ium, m.

1 hospites – hostitelé

+ 2 xenodochii alumni – chovanci špitálu: tempore...ieiunii h-ium...et aliorum pauperum solabatur inopiam |VitaIenst 451|

3 crucigeri cum rubea stella – křižovníci s červenou hvězdou: domino Friderico, ...generali magistro domus h-ium Prage in pede pontis, fratri ordinis stelliferorum cum cruce |FormPaul 36| hospitalia, -ium, n.

1 cubicula, quae hospites accipiunt – hostinské pokoje

+ 2 instrumentum et supellex fundi – hospodářský inventář: Wilhelmus plebanus in R. h-ia sua animata et inanimata d. Petro...conventori in R. ecclesie sue...reliquit |(1385) ActaIudCons II 348|; cf. hospitalitas (4) sg. *hospitale, -is, n. [ cf. ThLL VI/3 3034,81; DfG 281a; DuC IV 238a] script. et form.: osp- (cf. ThLL ib. 3033,44: ospitalis ) v. infra; ospyt- |(1415) LibConscBydz 225|; sp- v. infra; -ss- |(1393) ArchPr 2095 f.72r|; -pet- (cf. ThLL ib. 45: hospetalis ) |(1369) LibIudIgl I f.86vb|; -tha- v. infra; osspitale (abl. sg.; cf. ThLL ib. 3035,3) |(1416) ArchPr 2078 f.240v|

1 xenodochium monasterii, quo viatores, aegroti, pauperes excipiebantur (cf. ThLL ib. 3035,7; LThK 5,491) – špitál, klášterní útulek pro pocestné, nemocné, chudé: ad edificandam ecclesiam et h-e |(1158-1169) CodDiplBoh I 215|; h-i meo...confero duas villas |(1260) CodIurMun II 33|; Iohannes...disposuit mediam sexagenam...ad h-e (gl.: do sspital‹u› ) dandum |(1341-1349) LibCivCol IV f.3r|; pia loca h-ium, in quibus persone Dei permissione deiecte et miserabiles omni rerum temporalium et amicorum subsidio destitute degere noscuntur |(1358) RegDipl VI 550|; spital h-e (A, osp-e M) |ClarGl 2349|; ipse est homo decrepitus et cecus et nichil in bonis habens, solum quod sibi ministrantur expense in h-i |(1422) ActaIudCons VII 36|; unam sexagenam...solvere tenetur ad sp-e |(1439) DocUst 107|; h-e est locus communis infirmorum Spital |KNM II F 4 f.148r|; a labore eidem in osp-i IIII grossos |(1496) RegRatGur f.254v|; h-e est locus, ubi hospites et peregrini suscipiuntur ad hospicium |UK IX E 4 f.173v|; saepiss. iunct.: hospitale infirmorum, pauperum (infirmorum et pauperum, pauperum, debilium et infirmorum) eodem sensu: qui h-e pauperum Prage incastellavit |PetrZittChron 158b|; quibus...commisit, ut h-ia infirmorum visitare...debeant |LestArn 392|; h-i infirmorum et pauperum superveniencium infra septa...monasterii constituto |(1375) MonVat IV 581|; quod domus ipsa esset h-e pauperum, debilium et infirmorum de partibus Bohemie ad...Urbem...veniencium |(1379) ib. V 43|; ad h-e pauperum Cristi...bona...transferrimus |(1459) CodIurMun III 376|; al. in nominibus – v názvech: portae Iglaviensis – jihlavské brány: domus...ante portam h-is |(1389) LibIudIgl II f.84rb|; Hersso ante portam h-is |(1412) LibIudIgl IIIA f.38r|; al. plateae Iglaviensis – jihlavské ulice: domum Otlini...in platea h-is |(1377) LibIudIgl I f.178vb|; domum...sitam in platea h-is |(1410) LibIudIgl IIIA f.34r|; al.

spec.:

a hospitale s. Iohannis Baptistae Hierosolymitanum (iunct. var.; etiam in nomine ordinis Melitensium) – špitál sv. Jana Křtitele v Jeruzalémě (též v názvu řádu maltézských rytířů): h-i sancti Iohannis Iherusalem ad sustentamentum pauperum et infirmorum...asignavi...villas |(1169) CodDiplBoh I 217|; venit michi in mentem h-thale Ierosolitanum (!) |(1183? s. XIII) ib. 418|; ad domum h-is sancti Iohannis Baptiste Ierosolimitani se transtulit |(1243) ib. IV 89|; fratrem W., ordinis h-is s. Iohannis Ierosolimitani |(1313) RegDipl III 66|; ad presentacionem...Iohannis prioris...monasterii in S. ordinis h-is S. Iohannis Ierosolimitani cum alba cruce |(1372) LibConf II 71|; frater Iohannes de L. ...sacre domus h-is sancti Iohannis Ierosolimitani magister |(1452) DocUlrRos IV 358|; saepiss.

b hospitale s. Mariae Teutonicorum (Hierosolymitanum; iunct. var.; etiam in nomine ordinis equitum Teutonicorum) – špitál P. Marie německých rytířů (v Jeruzalémě; též v názvu tohoto řádu): frater Hermannus, magister h-is sancte Marie Theotonicorum in Ierusalem |(1231) CodDiplBoh III 9|; fratribus h-is sancte Marie de domo Theutonicorum Ierosolimitana |(1241) ib. IV 67|; fratres h-is beate Marie Theotonicorum Ierosolomitani |(1343) MonVat I 110|; Iohannes de L., frater h-is b. Marie Theotonicorum Ierosolimitanorum |(1376) ib. IV 639|; Paulo de R., ordinis h-is sancte Marie Teutunicorum Hierosolymitani magistro generali |(1432) MonConc 276|; saepe

c hospitale s. Spiritus (fratrum) de Sassia (in nomine ordinis s. Spiritus) – špitál u P. Marie de Saxia v Římě (v názvu řádu sv. Ducha, bratří ze Sassie; cf. Svátek, Řeholní instituce 520): magistro h-is s. Spiritus de Sassia |(1267) RegDipl II 224|; in dotem h-is s. Spiritus fratrum de Sassia |ib.|

d hospitale Bohemorum (Romae) – český špitál v Římě: Iohanni de R. ..., gubernatori domus pauperum seu h-is Boemorum in alma urbe Romana |VarEccl 461|; cum h-e Boemorum in Alma urbe in regione pontis situm...in ruinis fuit constitu­tum |(1439) DocUlrRos II 21|

nota xenodochia quaedam Pragensia:

a hospitale s. Francisci (ab anno 1252: in pede pontis Pragensis; iunct. var.; etiam in nomine ordinis crucigerorum cum rubea stella) – špitál sv. Františka (od r. 1252: u mostu; též v názvu řádu křižovníků s červenou hvězdou; cf. Tomek, Dějepis II 190; Svátek, Řeholní instituce 520): ecclesiam...h-i sancti Francisci, quod...soror nostra...Agnes in Praga construxit, ...contulimus |(1240) CodDiplBoh III 349|; fratri Leoni, summo magistro...totique conventui domus h-is s. Francisci in pede pontis Prage |(1363) RegDipl VII 819|; hec sacra virgo (Agnes) fundavit...h-e cruciferorum cum stella in pede pontis Pragensis |PulkChron 121b|; Iohannes, prior h-is s. Francisci Cruciferorum cum stella ord(inis) s. Augustini in latere pontis Maioris civitatis Prag(ensis) |(1407) DocAulReg 209|, cf.: křížovnicov s hvězdú špitála Pražského |ib. 210|; a Mathia, magistro h-is a ponte |(1492) TopTg II 256b|; saepiss.

b hospitale s. Mariae ad pedem pontis Pragensis (iunct. var.; etiam in nomine fratrum ordinis Melitensium) – špitál P. Marie u mostu (též v názvu členů řádu Maltézských rytířů): ego frater Petrus, magister domus h-is sancte Marie Prage iuxta pontem |(post 1248) CodDiplBoh IV 256|; ad fratres h-is s. Marie ad pedem pontis Pragensis |FormHenr II 102|; munientes h-e in pede pontis Pragensis (vetus vers.: osadivše špitál na Malé Straně u svaté Mařie ) ad Parvam civitatem...fugierunt |PulkChron 197a|; al.

c hospitale Peslini Bohuslai (in Antiqua civitate Pragensi) – Bohuslavův špitál na Starém Městě; cf. Tomek, Dějepis II 443): habet (altarista) aliam capellam, cui personaliter servit in h-i Peslini Bohuslai in plebe s. Crucis |VisitArchid f.19r|; al. ib.

d hospitale Iohannis Iacobi, prope s. Ambrosium (iunct. var.) – špitál Jana (Johla) Jakubova proti kostelu sv. Ambrože na Novém Městě (cf. Tomek, Dějepis II 252): veniendo...ad h-e domini Iohannis Iacobi, civis Pragensis |(1351) TopTom II 233b|; ex fraternitate sp-e (sic addidit ed.) ex opposito S. Ambrosii |(1364) ib.|; retro h-e circa s. Ambrosium |(1391) ib. 233a|; que (sexagene) spectabant ad h-e prope sanctum Ambrosium in Nova civitate Prag(ensi) |(1418) ArchPr 992 f.19r|; al.; cf.: Iohlinus...donavit duo millia sexag. gr. ...ad construendum...h-e in Nova civitate Pragensi penes viam, ubi itur ad Montes |(1350) TopTgApp 25a|

e hospitale s. Mariae de humilitate sub monte Wyssegrado (iunct. var.) – špitál pokory P. Marie pod Vyšehradem (cf. Tomek, Dějepis II 260): Ulricus..., rector...h-is s. Marie de humilitate sub monte Wissegrado |(1377) LibEr II 136a|; Mathiam, olim rectorem h-is sub Wissegrado |(1383) ActaIudCons II 202|; villam...do...pauperibus et defectuosis hominibus in h-i sub Wyssegrado in Nova civitate Pragensi degentibus |ProcPrPrax 86|; S., officialis de osp-i sub Wissegradu |(1457) ArchPr 2085 f.D 16v|; al.

2 aedes sacra ad xenodochium pertinens – špitální kostel: Conradus...ad h-e inibi (sc. in Budweis)...vacans...fuit institutus |(1359) LibConf I/1 110|; ad eccl(esiam) seu h-e s. Anne in preurbio civitatis Grecensis |(1380) ib. III/IV 126|; al.

3 in imag.: refugium, perfugium, asylum – útočiště, azyl: ad tuum miserorumque complicum tibi h-e refugis: tuorum compactatorum |EpCapistr I 785|

4 cognomen viri nobilis – šlechtický přídomek: nobiles viri Henricus de H-i, miles, et Franciscus de Sacho |(1374) MonVat IV 483|.