Close Window

DuCange, Glossarium mediae et infimae latinitatis (1883-7): FORMA

FORMA,¹ Arcus, fornix. Spartianus in Severo: Ejus denique etiam Januae in Trans-Tiberina regione ad portam nominis sui, quarum Forma intercidens statim usum publicum invidit. Gesta Gaufredi Episc. Cenomanensis apud Mabill. tom. 3. Analect. pag. 379: Fecerunt autem Formam integram quinque vitreas continentem; in quibus ipsi per officia depinguntur. Hinc

Formae, Ὁλϰοί, in Nov. Justiniani 17. Canales structiles et arcuati, Vitruvio lib. 8. cap. 7. per quos aquaeductuum aquae educuntur. Nam, ut ait idem Vitruvius, et Anonymus de Re Architecton. seu Vitruvii abbreviator antiquus cap. 6: Ductus aquae quatuor generibus fiunt; aut Forma structili, aut fistulis plumbeis, aut tubis vel canalibus ligneis, aut tubis fictilibus. Canales structiles Formae proprie appellantur, quod subditis formis instruantur, qua ratione Formacei Afrorum ex terra parietes dicuntur Plinio lib. 35. cap. 14. Palladius lib. 9. tit. 11: Aqua si per Formam ducetur, solidandus est canalis, ne per rimas posset elabi. Anonymus de Aquaeductibus: Nunc nomina aquarum, quae usibus aeternae Urbis Formarum constructionibus advectae sunt, indicemus. Vetus Inscriptio apud Mutium Phaebonium lib. 3. Hist. Marsorum pag. 279: Respublica populusque Corfiniensis Formam aquaeductus vetustate corruptam DD. refecit. Sidonius lib. 1. Epist. 5: Inter haec patuit et Roma conspectui: cujus mihi non solum Formas, verum etiam naumachias videbar optaturus. Senator lib. 3. Epist. 31: Dicitur ergo, commodi cura privati, aquam Formarum, (aquarum Formam,) quam summo deceret studio communiri, ad aquae molas exercendas vel hortos irrigandos fuisse derivatam. Turpe hoc et miserabile in illa urbe fieri, quod per agros vix deceret assumi. Utuntur passim Scriptores; Lex. 1. D. de Legat. 1. (30.) lex. 3. et 6. Cod. de Aquaeduct. lib. 11. tit. 43. Frontinus lib. 1. et. 2. Antoninus in Itiner. Acta Martyrii S. Stephani PP. apud Baron. ann. 260. n. 3. Symmach. lib. 10. Ep. 33. Gregor. M. lib. 10. Epist. 22. Ammian. lib. 28. Senator. lib. 3. ep. 31. 53. lib. 7. Epist. 6. lib. 8. Ep. 30: idem in Chronico, Anastas. in Vitis PP. pag. 17. 19. 21. 46. 112. 113. 114. 117. 163. 210. Chron. Casinense lib. 3. cap. 38. Flodoardus de Summis Pontific. in Adriano pag. 583. 596. etc. Erat autem magistratus, cui cura formarum commissa erat, Comes Formarum dictus, de quo supra egimus. Hinc