Close Window

Schuetz, Thomas-Lexikon, 2. Aufl. (1895): falsus

falsus, a, um

falsch, unwahr, unrichtig, unecht, das Gegenteil von verus (← sub a): est enim falsum . . . ex eo, quod dicitur vel videtur aliquid esse, quod non est, vel non esse, quod est, th. I. 17. 4 c; vgl. ib. 1 c; 4 met. 16 a; 5 met. 22 c; 6 met. 4 c.

Zu aestimatio falsa → aestimatio; zu beatitudo f. → beatitudo sub a; zu conclusio f. → conclusio sub b; zu definitio f. → definitio sub b; zu felicitas f. → felicitas; zu intellectus f. → intellectus sub h; zu iudicium f. → iudicium sub c & d; zu locutio f. → locutio sub c; zu negatio f. → negatio sub a; zu opinio f. → opinio; zu opus f. → opus sub a; zu oratio f. → oratio sub a; zu praedicare f. → praedicare sub b; zu praedicatio f. → praedicatio sub b; zu principium f. → principium; zu propositio f. → propositio sub b; zu prudentia f. → prudentia sub a; zu ratio f. → ratio sub f; zu ratiocinatio f. → ratiocinatio sub a; zu res f., f. secundum quid & f. simpliciter → res; zu scientia f. → scientia sub a; zu syllogismus f. → syllogismus; zu vox f. → vox sub b.

Arten des falsus sind: 1. falsum absolute sive absolutum sive simpliciter sive secundum se & f. secundum quid sive ex suppositione (th. I. 17. 1 c; pot. 1. 3 ad 4; 1 cael. 26 b & c; 6 eth. 2 f) = das schlechtweg oder einfachhin oder an sich und das in gewisser Hinsicht oder bedingungsweise Falsche (res quidem simpliciter falsa dici posset per comparationem ad intellectum, a quo dependet, cui comparatur per se, in ordine autem ad alium intellectum, cui comparatur per accidens, non posset dici falsa, nisi secundum quid. Dependent autem ab intellectu divino res naturales, sicut ab intellectu humano res artificiales. Dicuntur igitur res artificiales falsae simpliciter et secundum se, inquantum deficiunt a forma artis; unde dicitur aliquis artifex opus falsum facere, quando deficit ab operatione artis. Sic autem in rebus dependentibus a Deo falsitas inveniri non potest per comparationem ad intellectum divinum, cum, quidquid in rebus accidit, ex ordinatione divini intellectus procedat, nisi forte in voluntariis agentibus tantum, in quorum potestate est, subducere se ab ordinatione divini intellectus, in quo malum culpae consistit . . . Sed per ordinem ad intellectum nostrum, ad quem comparantur res naturales per accidens, possunt dici falsae, non simpliciter, sed secundum quid. Et hoc dupliciter. Uno modo secundum rationem (mit Beziehung) significati, ut dicatur illud esse falsum in rebus, quod significatur vel repraesentatur oratione vel intellectu falso. Secundum quem modum quaelibet res potest dici esse falsa quantum ad id, quod ei non inest; sicut si dicamus, diametrum esse falsum commensurabile, . . . Sicut e contrario potest unumquodque dici verum secundum id, quod competit ei. Alio modo per modum causae, et sic dicitur res esse falsa, quae nata est facere de se opinionem falsam. Et quia innatum est nobis, per ea, quae exterius apparent, de rebus iudicare eo, quod nostra cognitio a sensu ortum habet, qui primo et per se est exteriorum accidentium, ideo ea, quae in exterioribus accidentibus habent similitudinem aliarum rerum, dicuntur esse falsa secundum illas res; sicut fel est falsum mel et stannum est falsum argentum . . . Et secundum hoc Philosophus in V. Metaph. (c. 9, 1024. b. 17 sqq.) dicit, quod falsa dicuntur, quaecumque apta nata sunt apparere, aut qualia non sunt, aut quae non sunt. Et per hunc modum etiam dicitur homo falsus, inquantum est amativus falsarum opinionum vel locutionum, non autem ex hoc, quod potest eas confingere, quia sic etiam sapientes et scientes falsi dicerentur, th. I. 17. 1 c). 2. f. absolutum, → f. absolute. 3. f. contingens & f. impossibile (5 met. 22 c) = das nichtnotwendig Falsche und das Falsche im Sinne des Unmöglichen oder das notwendig Falsche (si enim dicamus diametrum esse commensurabilem quadrati lateri, est falsum impossibile, quia impossibile est, commensurabile componi diametro, si autem dicatur te sedere te stante, est falsum contingens, quia praedicatum non inest subiecto, licet non sit impossibile inesse, ib.). 4. f. ex suppositione, → f. absolute. 5. f. formaliter & f. materialiter (th. II. II. 98. 1 ad 3) = der Form und der Materie nach falsch. 6. f. impossibile, → f. contingens. 7. f. in enuntiatione, f. in mente & f. in re sive in natura (pot. 1. 3 ad 4; 1 perih. 7 a) = das Falsche im Satze, das Falsche in Gedanken und das Falsche in der Sache oder in der Natur der Dinge (dicitur autem in enuntiatione esse verum vel falsum sicut in signo intellectus veri vel falsi, sed sicut in subiecto est verum vel falsum in mente, . . . in re autem sicut in causa, quia . . . ab eo, quod res est vel non est, oratio vera vel falsa est, 1 perih. 7 a). 8. f. in mente, → f. in enuntiatione. 9. f. in natura, ≈ . 10. f. in re, ≈ . 11. f. in se & f. quantum ad radicem (3 sent. 2. 1. 3. 1 c) = falsch in sich selbst und falsch in seiner Wurzel oder grundfalsch. 12. f. in se & f. respectu alicuius rei (th. I. 17. 3 c; 85. 6 c) = falsch in sich selbst und falsch mit Bezug auf etwas andres. 13. f. materialiter, → f. formaliter. 14. f. quantum ad radicem, → f. in se. 15. f. respectu alterius rei, ≈ . 16. f. secundum quid, → f. absolutum. 17. f. secundum se, ≈ . 18. f. simpliciter, ≈ .