Close Window

Schuetz, Thomas-Lexikon, 2. Aufl. (1895): fortitudo

fortitudo

a) Stärke, Festigkeit: nomen fortitudinis a firmitate sumptum esse videtur, th. II. II. 123. 2 ob. 3; (sanitas est) fortitudo nervorum et ossium, cg. II. 64.

Arten der fortitudo in diesem Sinne sind: fortitudo corporalis & f. spiritualis (th. III. 14. 1 ad 4; 4 sent. 7. 3. 3. 1 ad 2) = die körperliche und die geistige oder Seelenstärke.

b) Stärke, Festigkeit der Seele im Sinne einer allgemeinen Tugend: nomen fortitudinis dupliciter accipi potest, uno modo, secundum quod absolute (überhaupt, im Allgemeinen) importat (bedeutet) quandam animi firmitatem, et secundum hoc est generalis virtus vel potius condicio (Beschaffenheit) cuiuslibet virtutis, quia, sicut Philosophus dicit, ad virtutem requiritur firmiter et immobiliter operari, th. II. II. 123. 2 c; vgl. ib. I. II. 61. 3 c & 4 c.

c) Starkmut, Tapferkeit der Seele im Sinne einer besondern Tugend: alio modo potest accipi fortitudo, secundum quod importat firmitatem tantum in sustinendis et repellendis his, in quibus maxime difficile est, firmitatem habere, scilicet in aliquibus periculis gravibus; . . . et sic fortitudo ponitur specialis virtus, utpote materiam determinatam habens, th. II. II. 123. 2 c; fortitudinis materia proxima est timor et audacia, materia autem remota pericula mortis, 4 eth. 1 b; fortitudo est medietas circa timores et audacias, inquantum scilicet respiciunt pericula mortis, 2 eth. 8 b; fortitudo est virtus medio modo se habens secundum rationem rectam circa timores et audacias propter bonum, 3 eth. 18 h; vgl. th. I. 21. 1 ad 1; 59. 4 ad 3; I. II. 61. 3 c & 4 c; II. II. 2. 5 c; 123. 1-12 c; 137. 1 c; cg. I. 92; II. 63; III. 34; 3 eth. 14 a ­ 18 h.

Actus fortitudinis (th. II. II. 128. 1 c) = die Tätigkeit der Tapferkeit (Est autem duplex fortitudinis actus, scilicet aggredi et sustinere. Ad actum autem aggrediendi duo requiruntur. Quorum primum pertinet ad animi praeparationem, ut scilicet aliquis promptum animum habeat ad aggrediendum . . . Secundum autem pertinet ad operis executionem, ne scilicet aliquis deficiat in executione illorum, quae fiducialiter inchoavit . . . Haec ergo duo, si coarctentur ad propriam materiam fortitudinis, scilicet ad pericula mortis, erunt quasi partes integrales ipsius, sine quibus fortitudo esse non potest, si autem referantur ad aliquas alias materias, in quibus est minus difficultatis, erunt virtutes distinctae a fortitudine secundum speciem suam, tamen adiungentur ei sicut secundarium principali . . . Ad alium autem actum fortitudinis, qui est sustinere, duo requiruntur. Quorum primum est, ne difficultate imminentium malorum animus frangatur per tristitiam et decidat a sua magnitudine . . . Aliud autem est, ut ex diuturna difficilium passione homo non fatigetur usque ad hoc, quod desistat . . . Haec etiam duo, si coarctentur ad propriam materiam fortitudinis, erunt quasi partes integrales ipsius, si autem ad quascumque materias difficiles referantur, erunt virtutes a fortitudine distinctae, et tamen ei adiungentur sicut secundariae principali, ib.). Actus principalis fortitudinis (ib. 123. 6 c & 8 c) = die Haupt- oder vorzüglichste Tätigkeit der Tapferkeit (principalis vero actus fortitudinis est sustinere aliqua tristia secundum apprehensionem animae (gemäß der Erkenntnis der tristia vonseiten der Seele), puta (z. B.) quod homo amittat corporalem vitam, quam virtuosus amat, non solum inquantum est quoddam bonum naturale, sed etiam inquantum necessaria est ad opera virtutum, et quae ad ea pertinent; et iterum sustinere aliqua dolorosa secundum tactum corporis (für das körperliche Gefühl), puta vulnera vel flagella, ib. 123. 8 c.

Zu donum fortitudinis → donum sub b.

Als Arten der fortitudo gehören hierher: 1. fortitudo civilis sive politica (th. II. II. 124. 2 ad 1; 3 eth. 16 a-e) = die bürgerliche Tapferkeit oder die Tapferkeit des Staatsbürgers, m. a. W. diejenige Tapferkeit, quae firmat animum hominis in iustitia humana (th. II. II. 124. 2 ad 1), oder die Tapferkeit eorum, qui sustinent pericula propter honorem sive propter timorem poenarum vel eorum, qui aggrediuntur et sustinent periculosa propter praesentem coactionem (3 eth. 16 a; vgl. ib. b-e). 2. f. gratuita (th. II. II. 124. 2 ad 1) = aus Gnade (von Gott) verliehene Tapferkeit, quae firmat animum hominis in bono iustitiae Dei, quae est per fidem Iesu Christi (ib.), so dass er zum Martertode für den Glauben bereit ist. 3. f. militaris (3 eth. 16 a; vgl. ib. f & g) = die Tapferkeit des Soldaten im Kriege. 4. f. non vera & f. vera (ib. 16 a & c; 17 a-g) = die falsche oder unechte und die wahre oder echte Tapferkeit (cum enim vera fortitudo sit virtus moralis, ad quam requiritur scire et propter hoc eligere, ib. 16 a). 5. f. politica, → f. civilis. 6. f., quae est per ignorantiam (ib. a; 17 h) = die Tapferkeit aus Unwissenheit (illi, qui ignorant pericula, videntur esse fortes, dum scilicet audacter aggrediuntur ea, quae sunt periculosa, licet eis non videantur, ib. 17 h). 7. f., quae est per iram (ib. 16 a; 17 a-d) = die Tapferkeit aus Zorn, m. a. W. der modus fortitudinis, qui est per iram impellentem ad actum fortitudinis, ib. 17 a. 8. f., quae est per spem (ib. 16 a; 17 e-g) = die Tapferkeit aus Hoffnung oder die Tapferkeit derjenigen, qui propter solam spem victoriae fortes sunt, m. a. W. propter solam fiduciam, quam ex frequentibus victoriis acceperunt (ib. 17 e). 9. f. vera, → f. non vera.

d) Kraftleistung, Kraftprobe, Kraftstück: quod fit fortiter (interdum) fortitudo dicitur, cg. IV. 12; vgl. virtus sub f.