Close Window

Latinitatis medii aevi lexicon Bohemorum (thanks to the Centre for Classical Studies at the Institute of Philosophy of the Czech Academy of Sciences (www.ics.cas.cz/en)) (2017): causa

causa causa, -ae, f. script.: -ss- |(1391) DocCivCrum I 105|

1 a principium, fons, origo, ratio – počátek, pramen, původ, příčina: c-a przyczyna neb zaczatek neb pochop |KNM XII E 8 f.228vb|; c-a (gl.: korzen ) |KNM XIV E 7 f.141vb|; c-a poczatek |UK XI E 7 f.116v|; c-a...przycžina |VocLact f.E 1rb| abl. causa c. gen.: gratia – pro, kvůli

b negotium, res, condicio, status, necessitas – záležitost, věc, okolnost, potřeba: c-a czyn |ClarGl 54|; c-is (gl.: potrziebam ) |UK III B 16 f.12ra|

c controversia, lis, quaestio, iudicium – spor, pře, rozepře, soudní jednání, proces: c-am przi |KNM XIII D 11 f.322ra in mg. ( sim. KNM XIII C 17 f.274rb)|

d res morbum efficiens, morbus – příčina nemoci, nemoc

+ iunct.: (ad 1a): causa Dei gratis, modo eleemosynae – zdarma, jako almužna: cuidam pauperi circa s. Benedictum c-a Dei II gr. |(1429) TopTgApp 38b|; Regine fatue c-a Dei pro calceis II gr. |(1430) ib. 41b|; al. (ad 1c): c. adi.: in testimonium c-e citatorie, quod vulgariter dicitur ossada |(1236) CodDiplBoh III 170|; iudex montis in c-is parvis iudicare habet |(1249) ib. IV 328|; iudex placabitur in dimidio fertone in minoribus c-is |(1278) RegDipl II 476|; c-a minima dicitur c-a duorum aureorum sive florenorum |CapPr P 1570 f.14rb|; c-a criminalis dicitur, cum directe agitur de crimine pro pena sangwinis infligenda |ib.|; c-a spiritualis, c-a iuri spirituali annexa, ut est ius patronatus |ib.|; c-e favorabiles dicuntur quatuor, ut est c-a libertatis, c-a matrimonii, c-a dotis et c-a testamenti |ib. (CapPr P 1209 f.31r)|; c-a quedam dicitur mixta, que est, quando super crimen agitur civiliter |CapPr P 1209 f.31r|; c-a civilis dicitur, cum agitur c-a pecuniaria |ib.|; al. c. verbo: in causam cadere causam perdere – ztratit při: si actor in c-am cadit, solvet iudici tantum LXXII parvos denarios pro emenda |(s. XIV) ArchZnoym II 307 f.47v| causam movere, in causam trahere in iudicium vocare – uvalit soudní jednání: postquam Nicolaus de B. Nycolaum dictum S. de B. pro XX sexag. gross. Prag. ...iudicialiter in c-am traxisset |(1347) LibMemBrun p.6a|; c-am, quam idem rector super premissis...contra dictum militem movendam duxerit |(1378) MonVat IV 703|; in c-a per eum contra...Sanderum...mota |(1392) ib. V 351|; vicini ipsum in c-am trahentes pro se sentencialiter petunt sentenciam |(s. XIV) ArchZnoym II 307 f.46v|; cum igitur Iudeus tamquam fur in fuga captus per mulierem in c-am traheretur |ib. f.51v|; al. causam (alci) committere causam suam agendam alci mandare – svěřit někomu zastupování ve sporu: Sczepan et filius Palconis c-am inter eos vertentem conmiserunt potenter Nicolao |(1380) LibLun II f.2r|; Prssibico commisit c-am suam Domankoni...in lucrum et in dampnum |(1386) LibVasCrems I p.92|; Alexander papa commissam primam c-am ad se revocavit |ChronUniv 570b|; al. causam remittere (cf. ThLL III 694,43) causam deserere – upustit od soudního jednání: Endul S. remittit c-am suam ex parte pedagii super iudicio erga Wenceslaum |(1419) LibIudIgl IV f.66va| de causa delere liberare – zprostit obžaloby: si actor in termino statuto non proposuit querelam, reus deletur de c-a |(1481) CodJev f.211rb| (ad 1d): contra cattarum ex frigida c-a |KNM XII E 2 f.170vb|; de callida c-a syropus Iulii (datur) |ib. f.194vb|; contra frigidas causas, scilicet capitis, stomachi et intestinorum |UK VIII E 3 f.356r|; saepe

spec. philos.: causa prima (ap. theologos i. q. Deus): Deus sive prima c-a |HieronPrHeid 157|; utrum omne dependens sit ens per participacionem prime c-e. Arguitur, quod non. Nullum dependens potest capere partem entitatis prime c-e...quod prima c-a est res indivisibilis et simplicissima |HusQuodl 151|; al. causa secunda: Deus omnipotens quemlibet effectum potest facere...ante omnem c-am secundam...Patet, cum ipse...antecedat omnem c-am secundam longe maiori prioritate, ...facit..., quod concedit secundas c-as facere postea parcialiter, sicque quidquid potest cum secunda c-a, potest se solo |HusQuodl 11| causa agens (cf. ThLL III 662,9): ipse Deus potest facere c-am agentem divisim et communiter agere plura supposita |StanDeUniv 30|; non tamen materia prima in genere c-e agentis aliquid facit |ib. 148|; al. causa efficiens (cf. ThLL ib. 661,51): cives, qui fuerunt c-a efficiens illius captivitatis |NeplChron 479a|; tamquam c-e libri, que sunt quatuor, scilicet c-a efficiens, formalis, materialis et finalis. C-a igitur efficiens huius sciencie libri cirometralis fuit quidam Erphordiensis studens |CristPrachCir f.18v|; al. causa formalis: c-a autem formalis est duplex, scilicet forma tractatus, que consistit in divisione libri |CristPrachCir f.18v|; c-a formalis est illa, per quam res est talis, qualis ipsa est |CapPr P 1376 f.131r|; al. causa materialis: logici bene sciunt, quod duplex est prioritas, scilicet originis capta a c-a materiali et prioritas dignitatis capta a c-a finali |HusEccl 81|; c-a materialis est illa, ex qua componitur res prima et manet in re. Unde c-a materialis et materia idem sunt |CapPr P 1376 f.131r|; c-a materialis poczatek materzie |LexS p.69a|; c-a materialis est papirus, pergamenum et incaustum vel illud, de quo liber est conpositus |UK IV G 2 f.1v|; al. causa finalis: memoria Cristi est c-a finalis, ut habeat vitam eternam |HusHom 498 adnot. 2|; c-a finalis est illa, propter quam res primo et principaliter fit |CapPr P 1376 f.131r|; c-a finalis assignatur pro illo, pro quo liber est ordinatus, conscriptus vel colligatus |UK IV G 2 f.1v|; al.

2 delictum, culpa – přečin, provinění: vendicio est duplex: prima est propter c-am nostram wynnu |KNM XIV E 5 f.49r|

nota oppos. non causa: nullus autem vestrum sub huius indulti velamento non c-am pro c-a, quod absit, pretendens...huic misse se subtrahat |(1347) RegDipl V 61|.