Ado_Viennensis_cps2, Chronicon, 5HOME > 'multa' in 'Ado_Viennensis, Chronicon, 5'
Ado Viennensis, Chronicon, AETAS QUARTA A DAVIDIS REGNO AD TRANSMIGRATIONEM HEBRAEORUM BABYLONIAM. <<<     >>> AETAS SEXTA A CHRISTO AD MUNDI FINEM.hide dictionary links

(PL 123 0050A) AETAS QUINTA AB EADEM TRANSMIGRATIONE AD CHRISTUM SALVATOREM NOSTRUM.

(0049)

[4271] Quinta mundi aetas coepit ab extremo excidio regni Iudaici, quod iuxta prophetiam Ieremiae septuaginta annis permansit, anno decimo quarto, postquam percussa est civitas, qui est vicesimus quintus annus transmigrationis regis Ioachim, cum quo Ezechiel captivatus est: ipse Ezechiel in visionibus Dei adductus in terram Israel vidit renovationem civitatis ac templi, caeremoniarumque eius. Vastata Iudaea Chaldaei non ut Assyrii in Samariam alios miserere colonos, sed desertam reliquere terram, donec post annos septuaginta in eam Iudaei redirent. A sacerdotibus ignis ab altari holocaustomatis sublatus et absconditus in puteo post septuagesimum regressionis annum assumitur, inventus vivus. (0049C) Romanorum sextus Servius regnavit annos quadraginta quatuor, qui tres montes Urbi addidit: Quirinalem, Esquilinum, Viminalem; fossas circum muros duxit. Post Nabuchodonosor, qui, teste Scriptura sacra, viginti quinque post eversam Ierusalem vixit annis, Evilmerodach filius eius regnavit annis decem et octo; post quem Egesar filius eius, annis quadraginta. Cui successit frater eius Laborsodach, mensibus novem. Hoc defuncto ad Balthasar qui Naboan nuncupatur, transiit imperium. Qui cum iam septemdecim regnaret annos, capta est a Cyro Persarum et Dario Medorum rege Babylonia, discedente Arbace praefecto in Medos, a quo primum Babylonia dehonorata fuerat. (0049D) Partem regni penes se retinuere Chaldaei, qui Babyloniam sibi adversum Medos vindicaverunt, unde factum est ut Nabuchodonosor, caeterique post eum usque ad Cyrum, reges, quamvis Chaldaeorum viribus potentes, et Babyloniae nomine clari legantur, in numero tamen et cardine regum non habentur illustrium. Darius autem Astyagis filius, qui Babyloniam destruxit, cum Cyro cognato suo agebat annum sexagesimum secundum, quando Babylonia fuit invasa. Quique Danielem prophetam sumens, ad se in Mediam duxit, et omni eum honore celebravit. Huius Darii Daniel ipse ita meminit, dicens: In anno primo Darii filii Assueri de semine Medorum, qui imperavit super regnum Chaldaeorum. (0050B) Ego Daniel intellexi in libris numerum annorum, de quo factus est sermo Domini ad Ieremiam prophetam, ut complerentur desolationis Ierusalem septuaginta annis. Eusebius in Temporum libris triginta annos ab eversione Ierusalem usque ad initium Cyri regis Persarum; Iulius autem Africanus septuaginta computat. (0050C) Porro Hieronymus in Expositione prophetae Danielis ita dicit: Tradunt Hebraei huiusmodi fabulam usque ad septuagesimum annum, quo Ieremias captivitatem Iudaeorum dixerat esse solvendam, de quo et Zacharias in principio voluminis sui loquitur, irritam putans Dei pollicitationem Balthasar, falsumque promissum versus in gaudium, fecit grande convivium, insultans quodammodo spei Iudaeorum, et vasis templi; sed statim ultio consecuta est. Danielis omnis prophetia mysteriis licet sit plena, quaedam tamen pars eius ita claritate elucet, ut etiam tempus signet quando venturus esset ipse Salvator et Dominus. Septuaginta hebdomadas breviatas esse, Gabriel angelus in populo eius eidem Danieli revelavit, ut adduceretur iustitia sempiterna, et impleretur prophetia, et ungeretur Sanctus sanctorum. (0050D) Beatus Hieronymus labore ingenioque magno per supputationes annorum regum Babyloniae, septuaginta hebdomadas usque ad nostri Redemptoris nativitatem, annis quadringentis nonaginta perduxit, seiungens septem in restaurationem templi hebdomadas quinquaginta septem usque ad Domini nativitatem et passionem ipsius, et unam vastationis quae facta est a Vespasiano duce cum Tito filio eius. Duodecim sane sunt propheticae visiones eiusdem Danielis, sed in Hebraeo decem tantum reperiuntur. Pythagoras per idem tempus, philosophus et Arithmeticae inventor clarus habetur.

[4292] Persarum primus Cyrus regnavit annos triginta. Hic, ut compleretur verbum Domini ex ore Ieremiae, primo sui regni anno, laxata Hebraeorum captivitate, quinquaginta ferme hominum millia regredi fecit in Iudaeam restituens eis vasa templi Domini aurea et argentea quinque millia quadringenta.(0051A) Qui congregati in Ierusalem, mense septimo aedificaverunt altare, et a primo die mensis eiusdem coeperunt offerre holocaustum Domino. Anno autem secundo adventus sui, mense secundo, templi fundamenta iecerunt; anno incensionis eius, iuxta Africanum, septuagesimo secundo; iuxta autem Chronica Eusebii, trigesimo secundo; sed impedientibus Samaritanis, intermissum est opus usque ad annum Darii secundum, qui etiam in regno Assueri et Artaxerxis scripserunt accusationem adversum Iudaeos; et rescripsit Artaxerxes me aedificaretur Hierusalem. Romanorum septimus Tarquinus regnavit annis triginta quinque; qui causa Tarquinii iunioris sui filii qui Lucretiam corruperat, regno expulsus est.

[4322] Cambyses, Cyri filius, annis octo. Hic devicta (0051B) Aegypto cunctam eius religionem abominatus, caeremonias eius et templa deposuit; Babylonem in Aegypto aedificavit.Hunc aiunt Hebraei secundum Nabuchodonosor vocari, sub quo Iudith historia scribitur.

Fratres magi, mensibus septem. Iesus sacerdos magnus et princeps gentis: Zorobabel, et Aggaeus, Zacharias, et Malachias prophetae clari habentur.

[4330] Darius annos triginti sex. Inter Darium et Cambysem regnasse duos fratres magos in libris Chronicorum reperimus; verum B. Hieronymus in expositione Danielis scribit, post Cambysem, Smerdem magum regnasse, qui Pantaptem filiam Cambysis duxit uxorem.(0051C) Qui cum a septem magis fuisset occisus, et in loco eius Darius suscepisset imperium, eadem Pantapte nupsit Dario, et ex eo Xerxem filium genuit. Secundo anno Darii, septuagesimus captivitatis Hierusalem annus impletur, ut vult Eusebius, testem adhibens Zachariam prophetam, apud quem secundo Darii anno loquitur angelus: Domine exercituum, usquequo tu non misereberis Hierusalem, et urbium Iuda quibus iratus es? Iste septuagesimus annus est (Zach. I, 12) . Sexto Darii anno templi aedificatio completur, die tertia mensis Adar, qui est quadragesimus sextus annus ex quo eius sub Cyro templi fundamenta sunt iacta; unde in Evangelio dicunt Iudaei: Quadraginta et sex annis aedificatum est templum hoc (Ioan. II, 20) . Coeperunt autem aedificare anno secundo Darii, mense sexto, die vigesima quarta; et anno sexto, ut dictum est, et mense duodecimo, tertia die compleverunt. (0051D) Ex quo apparet opus templi et antea non parva ex parte peractum; annos autem septuaginta a destructione illius usque ad perfectam restaurandi licentiam esse computandos.

Pulsis urbe regibus, qui imperaverant annis ducentis quadraginta quatuor, vix usque ad duodecimum lapidem Roma tenebat imperium. Romae post exactos reges primum consules a Bruto esse coeperunt; deinde tribuni plebis ac dictatores, et rursum consules semper obtinuerunt, per annos ferme quadringentos sexaginta quatuor usque ad Iulium Caesarem, qui primus singulare arripuit imperium, Olympiade centesima octogesima quarta.

[4360] Xerxes, filius Darii, annis viginti. Hic (0052A) Aegyptum, quae a Dario discesserat, capit, et adversus Graeciam pugnaturus, septingenta millia armatorum, et trecenta de auxiliis, rostratas autem naves mille ducentas; onerarias autem tria millia numero habuisse narratur; et tamen victus, ad patriam refugit.Pindarus, Sophocles et Euripides tragoediarum scriptores, celebrantur insignes. Inter eruditos quoque historiarum scriptores, Herodotus, et Zeusis pictor agnoscitur. Arrabanus, mensibus septem, Socrates nascitur.

Artaxerxes, qui et Longimanus annis quadraginta. Huius anno septimo, prima die mensis primi, Esdras sacerdos et scriba legis Dei ascendit de Babylone cum epistola regis, et in prima mensis quinti venit in Hierusalem cum viris mille septingentis. (0052B) Et inter alia strenue gesta castigavit filios transmigrationis ab uxoribus alienigenis. Eiusdem anno vicesimo, Neemias pincerna de Susis castro adveniens, murum Ierusalem quinquaginta duobus diebus restituit, et ducatum genti duodecim annis praebuit.

Hucusque divina Scriptura temporum seriem continet. Quae vero posthaec apud Iudaeos sunt gesta, de libris Machabaeorum, et Iosephi, atque Africani scriptis exhibentur, qui deinceps universam historiam usque ad Romana tempora persecuti sunt. Et quidem Africanus in quinto Temporum volumine, huius temporis ita meminit; mansit itaque imperfectum opus usque ad Neemiam, et vigesimum quintum annum regis Artaxerxis. Quo tempore regni Persarum, centum et quindecim, anni fuerant evoluti. (0052C) Captivitatis autem Ierusalem centesimus quinquagesimus et quintus annus erat; et tunc primum Artaxerxes iussit muros extrui Ierusalem; operi praefuit Neemias, et aedificata est platea, et muri circumdati; et ex illo tempore si numerare velis, septuaginta annorum hebdomadas usque ad Christum poteris invenire. Xerxes menses duos, postquam Sogdianus menses septem. Hippocrates medicus clarus habetur, et Democritus agnoscitur. Quo tempore Galli Senones et Viennenses, Martis et Victoriae templum ad orientem urbis Viennae constituunt.

[4428] Darius cognomento Nothus, annis viginti et octo.Aegyptus recessit a Persis. (0052D) Reversis de captivitate Iudaeis, non reges, sed pontifices praefuerunt usque ad Aristobulum, qui cum dignitate pontificis etiam regale sibi coepit usurpare vocabulum. Plato nascitur.

[4446] Artaxerxes qui cognominatus est Mnemon, Darii et Parisatis filius annis quadraginta.Sub hoc rege videtur historia Esther completa; ipse quippe est qui ab Hebraeis Assuerus, a Septuaginta interpretibus Artaxerxes vocatur. Athenienses quatuor et viginti litteras habere coeperunt; ante enim tantum sexdecim habebant. Galli Senones, duce Brenno, exercitu copioso Romam invadunt, et incensam sex mensibus vastaverunt. (0053A) Universam iuventutem, quam constat vix mille hominum tunc fuisse, in arce Capitolini montis, latitantem obsidione concludunt; ibique infelices reliquias fame, peste, desperatione, formidine terrent, subigunt, vendunt. Nam mille libras auri discessionis pretium paciscuntur; tribuni militares pro consulibus esse coeperunt. Carthaginensium bellum formidolosissimum inchoatum, Livio consule. Navale praelium cum Annibale seniore commissum. Triginta et una naves Annibalis captae, viginti mersae, tria millia hominum occisa, septem millia capta. Annibal scapha subductus aufugit. Caio Aquilino Floro, Lucio Cornelio Scipione consulibus, Hannone in locum Annibalis imperatore subrogato, navali praelio victus, exercitu amisso, ipse Hanno confertissimis hostibus se immiscuit, ibique occisus est. (0053B) Annibal senior a Carthaginensibus iterum imperator, infeliciter cum Romanis navali praelio congressus, et victus, seditione suorum lapidibus coopertus interiit. Carpeno imperatore, et Hannone classi praefecto, iterum Carthaginenses conserto praelio cum Romanis, sexaginta et quatuor naves perdiderunt. Trecenta et eo amplius castella populata. Manlio consule, septem et viginti millia captivorum eum ingentibus spoliis ex Africa Romam missi. Serpens mirae magnitudinis centum viginti pedum, haud procul a flumine Bagada, in Africa a Regulo consule occiditur. Asdrubale et Amilcare imperatoribus, Regulo consule, atrocissimum bellum gestum in quo caesa sunt Carthaginensium decem et septem millia, capta quinque millia. Elephanti decem octo abducti. Oppida octoginta et duo in deditionem cessere. (0053C) Carthaginenses Hispanorum, Gallorum, sed et Graecorum auxilio comparato, Xanthippo Lacedaemonio cum auxiliis accito pugnam cum Romanis conserunt. Triginta millia Romanorum militum prostrata; Regulus, ille dux nobilis cum quingentis viris captus, in catenas coniectus est. Decimo anno Punici belli Xanthippus tam audacis facti conscius, rerum instabilium mutationem timens, ex Africa migravit in Graeciam. Aemilio Pacilio Fulvio coss. Romani cum classe trecentorum navium cum Carthaginensibus pari classe convenerunt. Centum et quatuor naves Carthaginensium demersae. Triginta cum pugnatoribus captae, triginta et quinque millia militum caesa, novem navibus Romanorum depressis, mille centum militibus perditis. Hannone duce imperatore Poenorum, commisso praelio, Aemilio iterum consule, novem millia militum perdiderunt. (0053D) Romana classis ad Italiam praedis onusta remeans, infando naufragio eversa. Nam de trecentis navibus ducentae viginti perierunt. Octoginta vix abiectis oneribus liberatae. Hamilcar, rex Poenorum, Numidiam mille argenti talentis, et viginti millibus boum reliquos condemnavit. Principes omnium populorum patibulo suffixit. Servilius et Sempronius, ducentis et sexaginta navibus in Africam transgressi maritima circa Syrtes depopulati sunt. Inde cum ad Italiam redirent, illisi scopulis, centum quinquaginta naves onerarias perdiderunt. Asdrubal imperator cum elephantis centum viginti, et equitum peditumque amplius triginta millibus cum Metello pugnam conseruit. Viginti millia Carthaginensium eo praelio caesa sunt. (0054A) Elephanti quoque sex et viginti interfecti, centum et quatuor capti, Asdrubal cum paucis Lilybaeum profugit. Regulus, qui per quinquennium captivus detinebatur, ad pacem petendam Romam missus, non impetrata pace reversus, resectis palbebris, in machina religatus, vigilando a Carthaginensibus necatur. Attilus Regulus et Manlius coss. victi ab Annibale Amilcaris filio, perdita exercitus parte, vix aegre evaserunt. Claudius consul a classe Poenorum superatus, cum triginta navibus Lilybaeum in castra confugit; octo millia militum caesa, triginta capta referuntur. Luctatius consul cum Hannone navibus decertans quatuor et sexaginta Punicas naves coepit, centum et triginta demersit; triginta duo millia hominum capta, caesa quatuor millia fuere. (0054B) Hanno navem antevertens aufugit, Luctatius ad Erycinam civitatem duo millia Carthaginensium conserta pugna interfecit. Carthaginenses ea conditione paciscuntur, ut Sicilia Sardiniaque decederent, et puri argenti tria millia talentorum aequis pensionibus per annos viginti penderent. Post annos tres et viginti bellum Punicum primum ex quo inchoatum fuerat, finitum. Aristoteles octavum decimum aetatis annum gerens, Platonis auditor est.

Artaxerxes, qui et Ochus annis sex et viginti qui discedere ab armis, et quiescere in pace universam Graeciam per legatos praecepit, denuntians contradictorem pacis bello impetendum. (0054C) Bellum civile et plusquam civile apud Persas gestum, cum Artaxerxes et Cyrus, filii Darii, de regno ambigerent; in quo conflictu, cum e diverso concurrentes sibi ambo fratres, mutuo casu subiecti fuissent, prior Artaxerxes vulneratus a fratre, equi velocitate morti exemptus evasit; Cyrus autem mox a cohorte regia oppressus, finem certamini dedit. Sic Artaxerxes potestatem regni fratricidio firmavit. Lacedaemones toti orienti bellum moventes, Hircilidem ducem in hanc militiam legunt. Qui cum sibi adversus duos potentissimos Persarum regis praefectos, Farnabuzum et Tisipharnem, pugnandum videret, proviso ad tempus consilio, ut pondus geminae congressionis eluderet, unum denuntiato bello appetit, alterum pacta pace suspendit. Farnabuzus Tisipharnem apud Artaxerxem ut proditorem defert: in cuius locum Conon Atheniensis exsul navali praelio constituitur. (0054D) Qui classem Lacedaemoniorum invadit, hostiles agros, turres, castella, caeteraque praesidia expugnat: et veluti effusa tempestas, quacunque incubuit, cuncta prosternit. Thebani auxilio Atheniensium multa animati fiducia propter virtutem atque industriam Epaminondae ducis sui, terrestre praelium committunt. Lysander, Lacedaemoniensis dux clarus occiditur. Pausanias dux alter insimulatus proditionis, in exsilium ducitur. Agesilaus, rex Lacedaemoniorum, Thebanos successu duplicis victoriae laetiores aggreditur, et superat. Ipse tamen Agesilaus graviter vulneratur. Conon Atheniensis dux Persici exercitus, Athenas reaedificat. Lacedaemones furtim castellum Arcadum repentina irruptione perfringunt. (0055A) Arcades iuncto sibi Thebanorum auxilio, amissa furto bello repetunt. Archedamus dux Lacedaemoniorum, ibi vulneratur. Thebani dato parcendi signo, finem dedere certamini. Thebani, Lacedaemoniis ad alia bella conversis, tacito intempesta nocte Lacedaemonem veniunt; praecognito adventu hostium, armati senes, aevo confecti, adversus quindecim millia militum, vix centum homines in ipsis se portarum angustiis obiecere. Superveniente iuventute Lacedaemoniorum, aperto praelio Epaminondas dux Thebanorum, incautius dimicans, vulneratur. Cum de victoria suorum comperisset, scutum exosculatus remota manu qua vulnus occluserat, egressum sanguinis, ac mortis patefecit introitum. (0055C)

[4512] Arses, Ochi filius, annos tres. Iudaeorum (0055B) Iterum terribilis Gallorum inundatio iuxta Anienem fluvium, et quartum ab urbe lapidem consedit. (0055C) pontifex maximus Iaddus clarus habetur, cuius frater Manasses templum in monte Garizim constituit.(0055B) Ubi atrocissimam pugnam Manlius Torquatus singulariter inchoavit. (0055C) Speusippus moritur, cui succedit Xenocrates. (0055B) Titus Quintus dictator cruentissima congressione confecit. (0055C) In his diebus Alexander magnus, atrocissimus turbo totius orientis, nascitur. (0055B) Iterum in bellum ruentes Galli a Caio Sulpitio dictatore superati sunt. (0055C) Anno ab Urbe condita quadringentesimo secundo, Alexander rex Epirotarum, Alexandri magni avunculus, traiectis in Italiam copiis maximo bello in Lucania victus atque occisus est. (0055B) Iterum se Galli per maritima loca diffuderunt, et a Marco Valerio Corvino occiso provocatore Gallo graviter trucidati sunt. (0055D) Anno ab urbe condita quadringentesimo, Philippus Amynthae filius, Alexandri pater, regnum Macedonum adeptus, viginti quinque annis tenuit: quibus hos omnes acerbitatum acervos, cunctasque malorum moles struxit. (0055B) Artaxerxes, qui et Ochus, post transactum in Aegypto maximum diuturnumque bellum, plurimos Iudaeos in transmigrationem egit, atque in Hyrcania ad Caspium mare habitare praecepit. (0055D) Hic obses primum Thebanis datus a patre, per triennium apud Epaminondam imperatorem et philosophum, eruditus est. (0055C) Cuius etiam belli tempestate transcurrens, et Sillodam opulentissimam Phoenices provinciae urbem delevit, et Aegyptum quamvis prius victus, tunc tamen subactam comminutamque ferro, Persarum subiecit imperio. (0055D) Hic rex sanctus cum Athenis bellum, gessit et vicit; Larissam urbem nobilissimam cepit; Thessaliam ambitione habendorum equitum invasit, et exercitu suo admiscuit. (0055C) Demosthenes orator agnoscitur. (0055D) Cum Aruba Molossorum rege pactus, sororem eius Olympiadem uxorem duxit. (0055C) Aristoteles philosophus praedicatur. (0055D) Qui Aruba dum imperium suum Macedonum affinitate se dilataturum putat, per hoc deceptus amisit; privatusque in exsilio consenuit. (0055C) Plato moritur. (0056A) Philippus apud Matonam urbem ictu sagittae oculum perdidit, et prope totam Graeciam consiliis praeventam, viribus domuit; Cappadociam, capto per dolum rege, imperio Macedoniae subdidit. Philippus fratres suos patri ex noverca genitos interficere aggressus, Olinthum urbem florentissimam, sanguine repleta, opibus hominibusque vacuavit, et abstractos inde fratres supplicio et neci dedit. Auraria loco in Thessalia, et argenti metalla in Thracia invasit. Philippus angustias Thermopylarum instructis copiis ingreditur, easque praesidiis emunit, Athenienses, Phocenses, atque Thessalos perdomuit. (0056B)

[4525] Darius, Arsami filius, annis sex; Alexander (0056A) Byzantium a Pausania rege Spartanorum conditam, obsidione cinxit. (0056C) Philippi et Olympiadis filius, viginti aetatis annos gerens, Macedonibus regnare coepit.(0056A) Scythicum bellum totis viribus aggreditur. (0056C) Fabio magistro equitum Romanorum pugnam conserente, viginti millia Samnitum ceciderunt. (0056A) Viginti millia puerorum ac foeminarum Scythicae gentis capta. (0056C) Veturio et Posthumio consulibus, apud Caudinas furculas, Samnites victoria potiti, universum exercitum Romanorum turpiter captum, armis etiam vestimentisque nudatum sub iugum miserunt, sexcentis equitibus Romanis in obsidatum receptis. (0056A) Pecorum magna copia abducta, auri argentique nihil repertum. (0056C) Papirio consule, Samnites victi sunt. (0056A) Viginti millia nobilium equorum sufficiendo generi Macedoniam missa. (0056C) Hunc Papirium inter caeteros duces tunc in Republica sua optimos, Romani delegerunt, qui Alexandri impetum sustineret. (0056B) Bello Triballico ita Philippus in femore vulneratus est, ut per corpus eius equus interficeretur. (0056C) Demosthenes orator auro Persarum corruptus, ut Graeci ab imperio Macedonum deficerent, auctor exstitit. (0056B) Hic postmodum die nuptiarum Cleopatrae filiae suae, cum inter duos Alexandros, filium generumque, contenderet, a Pausania nobili Macedonum adolescente in angustiis sine custodibus circumventus occiditur. (0056D) Alexander Athenienses metu mulctae solvit; Thebanos cum diruta civitate delevit; reliquos sub corona vendidit; caeteras urbes Achaiae et Thessaliae vectigales fecit; Illyrios et Thracas bello domuit. (0056B) Romani bellum Latinis rebellantibus intulerunt, Manlio Torquato et Decio Mure coss. (0056D) Profecturus ad Persicum bellum, omnes cognatos ac proximos suos interfecit. (0056B) in quo bello Decius occubuit; Manlius filium suum iuvenem victorem occidit. (0056D) In exercitu eius fuerunt peditum triginta duo millia, equitum quatuor millia, naves centum et octoginta. (0056B) Minutia virgo Vestalis ob admissum incestum, viva obruta in campo qui nunc Sceleratus vocatur. (0056D) Tam parva manu universum terrarum orbem aggredi ausus est. (0056B) Trecentae septuaginta matronae damnatae, quae propinasse venena viris suis et sceleris consciae repertae sunt. (0056D) Primo eius cum Dario rege congressu, sexcenta millia Persarum in acie fuere. Secundo Darii adventu timens Alexander angustias locorum, Taurum montem mira celeritate transcendit, et quingentis stadiis sub una die cursu transmissis, Tarsum venit. (0057D)

[4537] Ptolomaeus, Lagi filius, annis quadraginta (0057A) Ibique cum sudans in Cidnum praefrigidum amnem, descendisset, obriguit: contractuque nervorum proximus morti fuit: Darius cum trecentis millibus peditum, et centum millibus equitum, in aciem procedit. (0058A) Graeci aestimantes, ne exsules recepta libertate, ut Alexander per epistolam iusserat, ultione meditarentur, a regno Macedonum defecerunt: bellumque Antipatro, cui Graecia sorte venerat, ingerunt.(0057A) Ingentibus utrinque animis pugna committitur; in qua ambo reges, et Alexander et Darius, vulnerantur. (0058A) Bellum inter Antigonum et Perdiccam, cui Media minor sorte obvenerat, gravissimum oritur. (0057A) Persarum ibi tunc militum octoginta millia, equitum decem millia caesa, capta autem quadraginta millia fuere. (0058A) Ptolomaeus Aegypti viribus Perdiccam acerbissimo bello aggressus, interfecit. (0057A) Ex Macedonibus cecidere pedites centum et triginta, equites centum et quadraginta. (0058A) Olympias mater Alexandri capta a Cassandro Cariae duce occiditur; Ptolomaeus et Cassander inita cum Lysimacho et Seleuco societate, bellum terra marique contra Antigonum, qui spe dominandi Herculem Alexandri filium, liberare simulabat, instruunt. (0057A) In castris Persarum multum auri caeterarumque opum repertum. (0058A) Eo bello Antigonus cum filio Demetrio vincitur. (0057A) Inter captivos castrorum, mater et uxor eadem, soror et filiae duae Darii fuere. (0058B) Cassander Ptolomaeo in victoria particeps Herculem Alexandri filium, quatuordecim iam annorum, cum matre occidendum curat. (0057A) Quarum redemptionem Darius oblata etiam regni dimidia parte, non impetravit. (0058B) Ptolomaeus cum Demetrio navali praelio conflixit victusque in Aegyptum refugit. (0057A) Darius spe pacis amissa quadraginta quatuor millia peditum, et centum millia equitum, Alexandro apud Tarsum bello opponit. (0058B) Hac victoria Antigonus elatus, regem secum Demetrio filio appellari iubet. (0057B) In ferrum ruunt Macedones, raroque ullo praelio tantum sanguinis fusum est. (0058B)

Quod exemplum omnes secuti, regum sibi nomen dignitatemque sumpserunt. (0057B) Darius victus, persuasu suorum fugere compulsus, totusque Oriens in potestatem Macedonii cessit imperii. (0058B) Ptolomaeus et Cassander, caeterique alterius factionis duces, Seleucus quoque ex Asia maiore epistolis se invicem confirmantes bellum adversus Antigonum communibus viribus struunt. (0057B) Alexander quatuor et triginta continuis diebus, castrorum praedam percensuit. (0058B)

Eo bello Antigonus occisus est. (0057B) Persipolim caput Persici regni confertissimam opibus totius orbis invasit. (0058B) Victores cum de praeda non convenirent, in duas factiones diducuntur, Seleucus Demetrio, Ptolomaeus Lysimacho et Cassandro iungitur. (0057B) Darium cum propinquis suis vinctum compedibus aureis teneri comperisset, cum sex millibus equitum persequi statuit inventumque in itinere multis confossum vulneribus, ac mortuum, sepeliri in sepultura maiorum praecepit. (0058B)

Cassandro defuncto, Philippus filius succedit. (0057C) Tribus praeliis totidemque annis quinquies decies centena millia peditum equitumque consumpta, Alexander etiam Iudaeam ingressus, favorabiliterque exceptus, Deo victimas immolat et pontificem templi Iaddum honoribus plurimis prosequitur, Andromacho locorum custode dimisso. (0058C) Antipater Thessalonicem matrem suam, Cassandri uxorem, manu sua transverberat. (0057C) Sub Persarum regibus pontifices summi fuerunt, Iosue, Ioachim, Eliasiph, Ioiada, Ionathan, Iaddus. (0058C) Alexander frater eius, ob ultionem matris, bellum adversus fratrem instruit, et a Demetrio, cuius auxilium petierat, circumventus occiditur. (0057C) Mansit autem Persarum regnum, quod interfecto Dario destructum est, annos ducentos triginta unum. (0058C) Ptolomaeus et Seleucus et Lysimachus, iterum societate pacta, bellum adversus Demetrium transferunt. (0057C) Alexander post mortem Darii, annis quinque regnavit. (0058C) His comitem et belli socium se Pyrrhus rex Epiri iungit, Demetrioque Macedonia pulso, regnum Macedoniae Pyrrhus invasit. (0057C) Indiam ingressus, Nisam urbem adiit. (0058C) Lysimachus generum suum Antipatrum insidiantem sibi interfecit, filiumque suum Agathoclem perosus occidit. (0057C) Callisthenem philosophum sibique apud Aristotelem condiscipulum, cum plurimis aliis principibus, quod eum deposito salutandi more ut Deum non adoraret, occidit. (0058D) Seleucus decimo tertio Ptolomaei anno Syriae regnare coepit: Babyloniam expugnavit: Bactrianos novis motibus assurgentes perdomuit: transitum in Indiam fecit quae post mortem Alexandri excusso cervicibus iugo praefectos eius occiderat. (0057C) Cum Poro Indorum rege cruentissimum bellum gessit. (0058D) Cum Andragatho duce multa et gravia praelia gessit, firmatisque conditionibus pacta pace discessit: a quo tempore Machabaeorum Hebraea historia Graecorum supputat regnum. (0057C) Porus multis vulneribus confossus, et captus, ob memoriam virtutis, in regnum restitutus est, multae gentes subactae periculosissimis praeliis. (0058D) A quo et Edisseni sua tempora computant. (0057D) Indum flumen ingressus, Babylonem celeriter rediit, ubi eum exterritarum totius orbis provinciarum legatio operiebatur: Carthaginensium, totius Africae civitatum, Hispanorum, Gallorum, Siciliae, Sardiniae: plurimae praeterea partes Italiae; ibique tricesimo secundo vitae, regni autem sui duodecimo anno, ministri insidiis veneni haustu periit. (0058D) Antiochiam, Laodiceam, Seleuciam, Apamiam, Edessam, Beroeam, et Pellam urbes condidit: in easque urbes quas exstruxerat, Iudaeos transfert, ius eis civium et municipalem ordinem, cum Graecis aequali honore concedens. (0057D) Post quem translato in multos imperio, Aegyptum Ptolomaeus, Lagi filius, tenuit; Macedonas Philippus, qui et Artheus frater Alexandri; Syriam et Babylonem, et omnia regna Orientis Seleucus Nicanor; Asiae regnavit Antigonus. (0058D) Exstinctis iam triginta quatuor Alexandri ducibus, Lysimachus annos natus septuaginta quatuor, et Seleucus septuaginta septem bellum inter se conferunt. (0057D) Qui apud Danielem per quatuor hirci qui arietem conterit cornua designantur. (0058D) Ultimum hoc bellum Alexandri commilitonum fuit. (0059A) Lysimachus vel amissis vel interfectis ante quindecim liberis postremus occisus est. Seleucus postmodum, insistente Ptolomaeo, cuius sororem Lysimachus habuerat, insidiis circumventus, occisus est. Ptolomaeus Hierosolymis et Iudaea in ditionem suam dolo redactis, plurimos captivorum in Aegyptum transtulit.

Iudaeorum pontifex maximus Onias Iaddi filius, clarus habetur. Post quem religiosissimus ac piissimus pontifex Simon Oniae filius.

Post quem Eleazarus, frater eius, filio eius Onia parvo admodum derelicto. Hoc tempore Zeno Stoicus, et Menander comicus, et Theophrastus philosophus claruerunt. (0059B) Pyrrhus rex Epirotarum et Macedoniae Tarentinis iunctus, qui classem Romanam praetereuntem invaserant, cum exercitu Romano et Levino consule pugnam iniit. Qui viginti elephantos usque ad id tempus Romanis invisos, in Italiam primus invexit.

[4570] Ptolomaeus Philadelphus, annis triginta octo.Sostratus pharum in Alexandria construxit. Ptolomaeus Iudaeos qui in Aegypto erant, liberos esse permisit, et Eleazaro pontifici vasa sancta restituens, multa donaria in templum Hierosolymis transmisit. Septuaginta interpretes petiit, qui Scripturam sanctam in Graecum eloquium verterent. Tantae autem potentiae fuit, ut Ptolomaeum patrem vinceret. Habuit enim peditum infinita millia, equitum viginti millia, curruum duo millia, elephantos quos primus adduxit ex Aethiopia quadringentos. (0059C) Iudaeorum pontificatum post Eleazarum avunculus eius Manasses accepit. Aratus astrologus agnoscitur: atque argentei nummi primum Romae constituuntur. Amilcar, dux Carthaginensium, ab Hispanis in bello occisus est. Illyricum bellum atrocissimum cum Romanis gestum. Cisalpina Gallia a Romanis defecit. Commissoque praelio apud Aretium Atilius consul occisus est. Eodem anno diro miseram Urbem terruere prodigia. Namque in Piceno fluvio sanguis effluxit, et apud Thuscos coelum ardere visum, et Arimini nocte multam lucem claram obfulsisse ac tres lunas distantibus coeli regionibus exortas apparuisse. Flaminius consul, contemptis auguriis, cum Gallis et conflixit et vicit. (0059D) Annibal Poenorum imperator patri Amilcari, cum esset novem annis natus, iuravit se Romanis nunquam amicum futurum. Pyrenaeos montes transgressus inter ferocissimas Gallorum gentes ferro viam aperuit: et nono demum die a Pyrenaeo ad Alpes pervenit, atque invias rupes igni ferroque rescidit, quintoque die cum maximo labore ad plana pervenit: cum Scipione consule praelium commisit. (0061A)

[4588] Ptolomaeus Evergetes frater superioris regis (0059D) Ipse Scipio ibi graviter vulneratus, per Scipionem filium admodum praetextatum, qui post Africanus dictus est, ab ipsa morte liberatus evasit. (0061B) annis viginti sex, qui inde Evergetes ab Aegyptiis est vocatus, quia capta Syria a Cilicia, et propemodum universa Asia, inter innumera argenti pondera ac vasa pretiosa, etiam deos eorum quos Cambyses, capta Aegypto, in Persas portaverat, retulit Iudaeorum pontifex Onias, Simonis iusti filius, clarus habetur.(0059D) Sempronius consul similiter cum eo congressus, pene solus evasit. (0061B) Cuius item filius Simon non minori gloria fulget. (0059D) Annibal violentia frigoris, vigiliarum ac laboris, oculum amisit. (0061B) Sub quo Iesus filius Sirach Sapientiae librum componens, quem Panaretum vocat: etiam Simonis in eo fecit mentionem. (0059D) Ad Thrasymenum lacum, Flaminio consule occiso, Romanus exercitus funditus trucidatus est. (0061B) Flaminius proconsul, Philippum regem et cum eo Thracas, Macedones, Illyrios, multasque praeterea gentes, quae in auxilium eius venerant, bello subegit. (0060A) Apud Cannas Appuliae vicum Lucius Aemilius Paulus, et P. Terentius Varro consules, contra Annibalem missi, omnes pene Romanae spei vires perdiderunt: quadraginta et quatuor millia Romanorum interfecta. (0061B) Antiochus rex Syriae bellum contra populum Romanum instruens, in Europam transivit ex Asia. (0060A) Consul Aemilius Paulus occisus; Varro consul cum quinquaginta equitibus fugit; consulares et praetorii viri viginti interfecti; senatores capti vel occisi triginta; nobiles viri trecenti, pedestrium militum quadraginta millia, equitum ter mille quingenti. (0061B) Annibal exhiberi Romam a senatu iussus, clam ex Africa profectus, ad Antiochum migravit: quem cum apud Ephesum invenisset cunctantem, mox in bellum impulit. (0060B) Usque adeo ultima desperatio Reipublicae apud residuos Romanos fuit, ut senatores derelinquendam Urbem putarent, nisi Cornelius Scipio tribunus tunc militum, idem qui postea Africanus, districto gladio deterruisset, ac potius pro patriae defensione in sua verba iurare coegisset, Claudius Marcellus Annibalis exercitum praelio fudit. (0061C) Scipio Africanus inter caeteros legatos ad Antiochum missus, etiam cum Annibale colloquium familiare habuit: sed infecto pacis negotio, ab Antiocho discessit. (0060B) Centenius Penula centurio ab Annibale cum octo millibus millium caesus. (0061C) Commissoque bello, a consule Glabrione superatus Antiochus vix cum paucis fugit e praelio. (0060B) Cneius Fulvius praetor victus. (0061C) Iterum Scipio Africanus habens in auxilio Eumenem Attali filium, adversus Annibalem, qui tunc Antiochi classi praeerat, bellum navale gessit. (0060B) Annibal ad Anienem fluvium tribus millibus ab Urbe, cum Cn. (0061C) Antiochus, victo Annibale atque in fugam acto, simulque omni exercitu amisso, pacem rogavit, filiumque Africani (incertum quando ceperit) ultro remisit. (0060B) Fulvio et Sulpitio consulibus pugnam commissurus, subito imbre et grandine mistae nubibus effuso, territus in castra refugit. (0061C) Annibal apud Prusiam Bythyniae regem cum a Romanis reposceretur, veneno sese necavit. (0060B) Tuncque dixisse fertur: potiundae sibi Romae modo voluntatem non dari, modo potestatem. (0061D)

Philippus rex, qui legatos populi Romani interfecerat, propter Demetrii filii sui, quem legatum miserat, verecundissimas preces, veniam meruit: eumdem Demetrium continuo velut Romanis amicum, fratremque ipsius, veneno necavit. (0060B) Scipiones duo fratres in Hispania Asdrubalem Poenorum imperatorem gravissimo bello oppresserunt. (0061D) Scipio Africanus ab ingrata sibi Urbe diu exsulans, apud Amiternum oppidum morbo periit. (0060B) Idem Scipiones ambo e fratre Asdrubalis in Hispania interfecti sunt; a Qu. (0061D) Lepido et Mucio consulibus, Basternarum gens ferocissima, auctore Perseo Philippi filio praedarum spe sollicitata, et transeundi Histri fluminis facultate, sine ulla pugna vel aliquo hoste deleta est. (0060B) Fulvio Capua capta est. (0061D) Nam tunc forte Danubius, qui et Hister, crassa glacie superatus, pedestrem facile transitum patiebatur, enormitate igitur ponderis et concussione gladientium concrepante gelu, se glacialis crusta dissolvit, universumque in mediis gurgitibus victa et comminuta destituit. (0060B) Scipio annos natus viginti quatuor, imperium in Hispania proconsulare sortitus est, pro patre et patruo ibi occisis. (0061D) Vulcani insula, quae ante non fuerat, repente in mari orta est. (0060C) Magonem fratrem Annibalis captum cum caeteris Romam misit. (0062A) Gracchus Tiberius Sempronius, apud Viennam urbem Galliae, in Hispaniam ulteriorem transiens, Platomam miro opere construxit, et pontem super Rhodanum ab utroque littore castris miro opere fundatis superduxit. (0060C) Scipio Poenorum ducem Asdrubalem vicit, et castris exuit. Universam Hispaniam a Pyrenaeo usque ad Oceanum in provinciam redegit. (0062A) P. Licinio Crasso, C. Cassio Longino coss. (0060C) Consul cum Licinio Crasso creatus, in Africam transiit. (0062A) Macedonicum bellum gestum: in auxilio Romanorum tota primum Italia, deinde Ptolomaeus rex Aegyti, et Ararathes Cappadociae, Eumenes Asiae, Massinissa Numidiae fuerunt: Perseum Demetrii Philippi filium, et Macedones secuti sunt: Thraces cum rege Chesi et universi Illyrii cum rege Gentio commisso praelio victi fugere Romani. (0060C)

Annonem Amilcaris filium ducem Poenorum interfecit. (0062A) Sequente pugna, pene pari clade in hiberna discessum est. (0060C) Asdrubal imperator Carthaginem profugus venit. (0062A) Deinde Perseus multis praeliis exercitu Romano profligato, in Illyricum transiit. (0060C) Annibal in Italia Fluvium proconsulem cum undecim tribunis interfecit. (0062B) Praesidium Romanorum expugnavit: ubi magnam multitudinem Romanorum partim occidit, partim sub corona vendidit, partim secum in Macedoniam duxit. (0060C) Marcellus consul cum Annibale triduo continuo dimicavit. (0062B) Sed postea a L. Aemilio Paulo victus et captus, in triumpho cum filiis ante currum actus, apud Albam in custodia defecit. (0060C) Primo die, pari pugna discessum est; sequenti, victus consul; tertio, victor Annibalem fugere in castra compulit. (0062B) Filius eius iunior fabricam aerariam ob tolerandam inopiam Romae didicit: ibique consumptus est. (0060D) Fabius Maximus consul, Tarentum quae a Romanis desciverat, cepit: ibique ingentes copias Annibalis, cum ipso duce eius Carthalone delevit; Claudius Marcellus consul ab Annibale cum exercitu occisus est. Annibal utrumque consulem Marcellum et Crispum insidiis circumventos interfecit; Asdrubal frater Annibalis a Marco Livio et Claudio Nerone consulibus praeventus, cum omni exercitu suo in Italia interfectus est. (0062B)

[4614] Ptolomaeus Philopator, filius Evergetis, annis (0060D) Annibali caput fratris sui Asdrubalis ante castra ipsius proiectum. (0062B) decem et septem.(0060D) Sempronius consul cum Annibale congressus, et victus, Romam refugit. (0062B) Hic praelio victis Iudaeis numero sexaginta armatorum millium, bellum adversus Antiochum regem Syriae sumit: et victo Philopatore Iudaeam sibi sociavit. (0061A) Annibal post tredecim annos redire in Africam, iussus obsessis Carthaginensibus subvenire, flens reliquit Italiam, omnibus Italici generis militibus qui sequi nollent interfectis, Carthaginem venit, colloquium Scipionis petit: ubi cum se diu attoniti admiratione mutua suspexissent, infecto pacis negotio, praelium consertum est. (0062C) Iudaeorum pontifex Onias, filius Simonis, insignis habetur, ad quem Lacedaemoniorum rex Arrius legatos mittit: Claudius Marcellus Syracusas florentissimam urbem Siciliae cepit. (0061A) Inde Annibal cum paucis inter tumultum clapsus, Adrumentum confugit. (0062C) Scipio alter Africanus ultro se militatarum in Hispania obtulit: profectusque magnas strages gentium dedit. (0061A) Carthaginensibus pax per Scipionem concessa, naves plusquam quingentae incensae. (0062C) Tertium Punicum bellum exortum. (0061A) Scipio triumphans Urbem ingressus, quam, Terentius comicus ex nobilibus Carthaginensium captivis pileatus, quod insigne indultae sibi libertatis fuit triumphantem post currum secutus est. (0062C) Proconsules profecti in Africam, cum iam senatus Carthaginem delendam censuisset, Carthaginenses iussi, arma et naves tradiderunt. (0061A) Punicum bellum secundum finitum, quod gestum est annis sexdecim. (0062C) Postmodum procul a mari residentes, dolorem ad desperationem contulerunt, duosque duces Asdrubales creaverunt: et propter inopiam ferri, arma aggressi facere, auri argentique metallis suppleverunt. Carthaginis situs fuisse huiusmodi dicitur: Viginti duo millia passuum muro amplexa, tota pene mari cingebatur, absque faucibus quae tribus millibus aperiebantur. (0062D) Is locus murum viginti pedes latum habuit saxo quadrato in altitudinem cubitorum quadraginta. Arci urbis Byrsae nomen erat: paulo amplius quam duo millia passuum tenebat. Ex una parte murus communis est urbis et Byrsae, imminens mari. Primum ab hac consules repulsi: deinde ab Scipione intra muros hostes repulsi. Asdrubal imperator, Massinissae regis Numidiae nepos subselliorum fragmentis in curia a suis propter suspicionem proditionis occisus est. Scipio suprema sorte Carthaginem delere molitus: dum continuis sex diebus noctibusque pugnatur, ultima Carthaginenses desperationem traxit, rex Asdrubal alter se ultro dedit. (0063A) Transfugae qui Aesculapii templum occupaverant, voluntario praecipitio dati, igni consumpti sunt. Uxor Asdrubalis se duosque filios secum in medium iecit incendium: eumdem nunc mortis exitum faciens novissima regina Carthaginis, quem prima fecerat. Ipsa civitas septemdecim continuis diebus arsit, omni murali lapide in pulverem comminuto, septingentesimo post anno quam condita est.

[4631] Ptolomaeus Epiphanes, filius Philopatoris, annos viginti quatuor.Huius tempore gesta sunt quae secundi libri Machabaeorum continet historia. (0063B) Onias sacerdos assumptis Iudaeorum plurimis, fugit in Aegyptum, et a Ptolomaeo honorifice susceptus, accepta ea regione quae Heliopoleos vocabatur, et concedente rege, templum exstruxit in Aegypto simile templo Iudaeorum, quod permansit usque ad imperium Vespasiani, annis ducentis et quinquaginta. Sub occasione igitur Oniae pontificis, infinita Iudaeorum examina in Aegyptum confugerunt. Quo tempore et Cyrene eorum multitudine repleta est, pugnantibus contra se magno Antiocho et ducibus Ptolomaei, posita in medio Iudaea in contraria studia scindebatur, aliis Antiocho, aliis Ptolomaeo faventibus. Haec autem vel Oniae vel caeteris fuit causa Aegyptum petendi. Consule Mummio, Corinthus urbs opulentissima, quippe quae velut officina omnium artificum et artificiorum, et emporium commune Asiae atque Europae fuerit, expugnata et subversa est. (0063C) Plurima itaque parte populi ferro flammisque consumpta, reliqua sub corona vendita est urbs incensa, muri funditus diruti: muralis lapis in pulverem redactus, praeda ingens erepta est. Sane cum propter multitudinem et varietatem statuarum simulacrorumque in illo civitatis incendio, permista in unum auri, argenti, atque aeris omniaque simul metalla fluxissent, novum genus metalli factum est. Unde usque hodie sive ex ipso, sive ex imitatione; ipsius aes Corinthium et Corinthia vasa dicuntur. Viriatus in Hispania, genere Lusitanus, homo pastoralis et latro, primum infestando vias, vastando provincias, maximo terrori Romanis fuit: Ventidium praetorem cum omni exercitu fugavit: Caium similiter multis praeliis fractum; Claudium cum magna instructura belli pepulit: trabeas, fasces, caeteraque insignia Romana in montibus suis tropaea suspendit. (0063D) Sic per quatuordecim annos, cum Romanos duces atque exercitus prostravisset, insidiis suorum interfectus est. Androgynus Romae visus, iussu aruspicum in mare mersus est. Pestilentia tanta exorta, ut ministri faciendorum funerum primum non sufficerent, deinde non essent, magnae domus, vacuae vivis plenae mortuis remanserunt: largissimae introrsum haeretitates, et nulli penitus haeredes. Puer Romae ex ancilla natus quadrupes, quadrimanus, oculis quatuor, auribus totidem, natura viri duplex. Scipione Africano consule, Numantia in citeriore Hispania, Numantini quoque cuncti pariter ferro veneno atque igne consumpti sunt. Scipio Thiresum quemdam Celticum principem consuluit. (0064A) Qua ope Numantia, aut prius invicta claruisset, aut post fuisset eversa. Thiresus respondit, concordia invicta, discordia exitio fuit. Ptolomaeus sororem suam stupro cognitam, ac deinde in matrimonium receptam, novissime turpius quam duxit abiecit. Privignam suam, hoc est filiam sororis et coniugis, coniugem ascivit. Filium suum quem ex sorore susceperat, necnon et filium fratris occidit. Quamobrem tantis incestis parricidiisque exsecrabilis, ab Alexandrinis regno pulsus est. Antiochus non contentus Babylonia atque Ecbatana, totoque Mediae imperio, adversus Phraartem Parthorum regem congressus et victus est. Habuit enim in exercitu suo centum millia armatorum, ducenta millia et amplius calonum atque lixarum, immista scortis et histrionibus. Parthorum igitur viribus oppressus interiit. (0064B)

[4655] Ptolomaeus Philometor, annis triginta quinque. Aristobulus natione Iudaeus peripateticus philosophus cognoscitur. Qui etiam Philometori Ptolomaeo explanationum in Moysem commentarios scripsit. Attalus, Eumeni filius, moriens testamento populum Romanum imperio Asiae succedere haeredem iussit. (0064C) Licinius Crassus consul adversus Aristonicum Attali fratrem, qui traditam per testamentum Romanis Asiam pervaserat, cum instructissimo missus exercitu: praeterea a magnis regibus, hoc est, Nicomede Bithyniae, Mithridate Ponti et Armeniae, Ariarathe Cappadociae, Philemene Paphlagoniae, eorumque maximis copiis adiutus, conserto bello victus est: et circumventus ab hostibus pene captus esset, nisi virgam qua erat usus ad equum, in oculum Thracis impegisset. Barbarus cum ira et dolore exarsisset, propterea latus Crassi gladio transverberavit: ita excogitato genere mortis, effugit et decus et servitutem. Perpenna consul Aristonicum recenti victoria feriatum, improviso bello in fugam vertit, et urbem ad quam confugerat obsidione cinctam ad deditionem coegit. Aristonicus Romae iussu senatus strangulatus est. Seleucus cognomento Philometor, undecim annis regnavit in Syria. Seleuci temporibus Heliodorus missus a rege ad exspoliandum aerarium templi, divinitus flagellatus repellitur. Cui succedit Antiochus, qui appellatus est Soter: deinde Antiochus, qui appellatus est Theos, id est Deus: deinde Antiochus Epiphanes. (0064D) Hic ingressus est Aegyptum, et constituit bellum adversum Ptolomaeum regem Aegypti. Hic Iudaeorum legem impugnat omniaque sordibus idolorum complens, in templo Dei Iovis Olympii simulacrum ponit. Sed et in Samaria super verticem montis Garizia, Iovis Peregrini delubrum aedificat, ipsis Samaritanis, ut id faceret, precantibus. Verum Mathathias sacerdos leges patrias vindicat, adversus Antiochi duces arma corripiens; unde ortum martyrium sanctorum Machabaeorum septem fratrum nimis venerabile, in quorum honore Viennensis Ecclesia fundata est. (0065A)

Onias summus pontifex habetur, cuius frater Iason, praeripiens summum sacerdotium, permittente Antiocho, legitima civium iura destituens; sub ipsa arce gymnasium constituit, et Ephoebiam Hierosolymis. Quo post triennii tempus in Ammanitem regionem expulso, Menelaus frater Simonis de tribu Beniamin principatum sacerdotii obtinuit. Cuius impia factione, pius Onias pontifex per Andronicum peremptus est. Quem propterea rex Antiochus purpura exutum eodem loco, quo in Oniam impietatem commiserat, iussit vita privari. Menelaum vero Antiochus Eupator, postmodum Antiochi filius de turri quinquaginta cubitorum deiici iussit: talique morte iustissime damnatus est. Mathathia sacerdote defuncto, Iudas Machabaeus ducatum Iudaeorum suscepit, anno centesimo et quadragesimo sexto regni Graecorum. (0065B) Qui mox Antiochi duces de Iudaea expellens, et templum ab idolorum imaginibus emundans, patrias leges post triennium suis civibus reddidit. Antiochus Persipolin nobilissimam et copiosissimam civitatem spoliare cupiens, multitudine ad arma concurrente, in fugam versus est: et coelesti eum iudicio perurgente, dum acceleraret iter, ut Hierosolymam congeriem sepulcri Iudaeorum faceret, insanabili plaga percussus, homicida et blasphemus miserabili obitu vita functus est. Cui successit Antiochus Eupator eius filius: et post duos annos, id est anno centesimo et quinquagesimo uno regni Graecorum, regnavit Demetrius Seleuci filius. (0065C) Hic constituit Alchimum impium in sacerdotio, Iuda Machabaeo in bello pro legibus patriis et populo Dei pugnante occiso: et anno centesimo et quinquagesimo quarto Alchimo miserabiliter mortuo, omnium favore, Ionathae principatus et sacerdotium decernitur.

[4690] Ptolomaeus Evergetes annis octo et viginti. Ionathas, Iudaeorum dux et pontifex, cum Romanis et Spartiatis amicitias facit.Hic summa industria sacerdotio administrato octodecim annis, Triphone occiditur, fraterque eius Simon in sacerdotium assumitur, anno regno Evergetis septimo. Scipio Africanus exanimis in cubiculo suo repertus, uxoris suae Semproniae Gracchorum sororis dolo necatus. Cuius vigor et modestia in urbe Romana sic valuit, ut eo vivo neque sociale neque civile bellum posse existere crederetur. L. Caecili Metello, et Qu. (0065D) Titio Flaminio consulibus, Carthago in Africa restitui iussa, duodecimo demum anno quam fuerat eversa, et deductis civium Romanorum familiis quae eam incolerent, restituta et repleta est, Fabio consule. Bitoito regi Arvernorum Galliae civitatis bellum maximo instructu comparanti, paucitas Romanorum occurrit, ut vix ad escam canibus quos in agmine habebat, sufficere posse Bitoitus iactaret. Qui cum sibi ad transferendas copias unum pontem Rhodani parum esse intelligeret, alium compactis lintribus catenisque connexum super stratis confixisque tabulis instruxit. Conserta pugna, victi Galli, conversi in fugam, coacervatis inconsulte hominibus, praepropero transitu pontis vincula ruperunt, ac mox cum ipsis lintribus mersi sunt. Qu. Martius consul, Gallorum gentem sub radice Alpium sitam bello aggressus est. (0066A) Qui cum se Romanis copiis circumseptos viderent, occisis coniugibus ac liberis, in flammas sese proiecerunt. Qui vero praeoccupantibus Romanis, peragendae mortis suae copiam non habuerunt, alii ferro, alii suspendio, alii abnegato cibo sese consumpserunt: nullusque omnino vel parvulus superfuit, qui servitutis conditionem tolerarit. Iugurtha, Micipsae Numidarum regis adoptivus filius haeresque inter naturales eius filios factus, cohaeredes suos Hiemsalem occidit, Adherbalem bello victum Africa expulit. Calpurnium consulem adversum se missum pecunia corrupit, et ad turpes conditiones pacis adduxit. Romam idem veniens, omnibus pecunia aut corruptis, aut attentatis, seditiones dissensionesque permiscuit. (0066B) Quam cum ingrederetur, infami satis notavit elogio, dicens: Urbem venalem et mature perituram, si emptorem invenerit. Idem tandem cruentis bellis a Romanis superatus, Boccho Maurorum regi se sociavit: commissaque pugna una cum Romanis Mario consule Bocchus, et Iugurtha fugerunt; inde nonaginta millia armatorum vincentibus Romanis usque ad internecionem caesa. Bocchus in pretium pacis Iugurtham dolo captum, catenisque obstrictum, per Syllam legatum misit ad Marium: qui in triumpho ante currum cum duobus filiis suis actus, et mox in carcere strangulatus est. Mithridates rex Parthorum, sextus ab Arsace, victo Demetrii praefecto, Babyloniam urbem finesque eius universos victor invasit. (0066C) Omnes praeterea gentes, quae inter Hydaspem fluvium et Indum iacent, subegit: ad Indiam quoque cruentum extendit imperium. Demetrium ipsum secundo sibi bello occurrentem vicit et cepit. Quo capto, Deodatus quidam cum Alexandro filio regnum eius et regium nomen usurpavit. Qui postea ipsum Alexandrum filium, quem participem periculi in pervadendo regno habuerat, ne in obtinendo consortem haberet, occidit. Lucius consul in Gallia Tiburtos usque Oceanum persecutus, insidiis circumventus occiditur. A Scipione consule capta urbe Gallorum Tolosa centum millia pondo auri et argenti centum decem millia e templo Apollinis suscepit. Quae cum ad Massiliam amicam populo Romano urbem misisset cum praesidiis, interfectis clam custodibus cuncta per scelus furata fuisse narrantur. Manlius et Q. Caepio coss. (0066D) adversus Cimbros et Teutonas et Teugurinos et Ambranos Galliarum Germaniarumque gentes missi, provincias sibi Rhodano fluvio medio diviserunt. Ubi inter se gravissima invidia et contentione decertantes cum magna ignominia et periculo Romani nominis victi sunt. Ita ut ex omni penitus exercitu decem tantum homines, qui miserum nuntium reportarent, superfuisse referantur. Hostes ingenti praeda potiti, nova quadam atque insolita exsecratione, cuncta quae ceperant pessumdederunt. Mario quarto consule cum in provincia Viennensi iuxta Isariae Rhodanique flumina, ubi in sese confluunt, castra posuisset, Teutones, Cimbrii, Teugurini cum tribus agminibus Italiam petere destinassent, periculosissimo praelio a Romanis victi sunt. (0067A) Romae P. Malleolus annitentibus servis matrem suam interfecit. Damnatus parricidii insutusque in culeum, et in mare proiectus est: in tantoque facinore Romani supplicium singulare sanxerunt. Sexto consulatu C. Marii status Romani imperii ita labefactatus est, ut pene usque ad extremum intestina clade conciderit. Metellus Numidicus, vir primarius, factione Marii a Glaucia praetore et Saturnino tribuno innocens damnatus, in exsilium cum totius urbis dolore discessit. Postmodum Saturninus et Saufeius et Labienus, cum iam praelium in foro commisissent, cogente Mario in curiam confugerunt, ibique per equites Romanos, effractis foribus, occisi sunt. Glaucia et Dolabella Saturnini frater interfecti. (0067B) Rutilius quoque vir integerrimus, qui adeo fidei atque innocentiae constantia usus est, ut die sibi ab accusatoribus dicta, usque ad cognitionem neque capillum barbamque deposuerit, neque sordida veste humilive habitu suffragatores conciliarit, inimicos permulserit, iudices temperarit, cum evidenti oppugnaretur calumnia, periurio iudicum condemnatus, Smyrnam commigrans litterarum studiis intentus consenuit. Sexto Iulio Caesare et Lucio Martio consulibus, intestinis causis, Sociale bellum totam commovit Italiam. Post Simonem fratrem Ionathae, Ioannes filius eius in summum sacerdotium constituitur. Hic adversum Hircanos bellum gerens, Hircani nomen accepit, et a Romanis ius amicitiae postulans, decreto senatus inter amicos relatus est. (0067C) Samariam, quae nostro tempore Sebaste vocatur, ad quam Ptolomaeus qui patrem eius dolo peremerat, et matrem eius vinculis constrinxerat, confugium fecerat, obsidione captam solo coaequavit: quam postea Herodes instaurans, Sebasten in honorem Augusti appellari voluit.

Ptolomaeus Phiscon, qui et Soter, annos septemdecim. (0069B)

[4735] Ptolomaeus, qui et Alexander, annis decem. (0067C) Cicero Arpini nascitur, matre Helvina, patre equestris ordinis ex regio Wolscorum genere. (0069B) Huius anno septimo Syria in Romanam ditionem cessit, capto Philippo a Gabinio.(0067C) Prodigia dira apparendo Romanam urbem moestam Sociali bello terruerunt. Nam sub ortu solis globus ignis a regione septentrionis cum maximo coeli fragore emicuit. Apud Attatinos cum panes frangerentur, cruor e mediis panibus, quasi e vulneribus, fluxit. (0067D) Per septem dies continuos grando lapidum, immistis etiam testarum fragmentis, terram latissime verberavit. Hiatu terrae flamma prorupit, quae usque ad coelum extendi visa est. Cneius Pompeius praetor cum Picentibus iussu senatus, bellum gessit, et victus est. Similiter Iulius Caesar Samnitum pugna victus, caeso fugit exercitu. Postea contractis undique copiis, multa hostium millia Samnitum et Lucanorum interfecit. Cumque ab exercitu imperator appellatus est, senatus saga, hoc est vestem moeroris quam exorto Sociali bello sumpserat, ac spe arridente deposuit, atque antiquum togae decorem recuperavit. (0069B)

[4745] Expulsus regno Ptolomaeus Phiscon per

[4745] Ptolomaeus Dionysius, annis triginta. Apollodorus, (0067D) Cn. (0069B) matrem Cleopatram, in Cyprum secedit. praeceptor postmodum Augusti, clarus habetur.(0067D) Pompeius Piscentes gravi praelio fudit, qua victoria senatus laticlavia et caetera dignitatis insignia recepit. (0069B) Regressus de fuga regnum obtinuit annis novem, quia Alexandrum, qui ante eum fuerat, ob interfectionem matris cives pepulerant. Lege Vatinia Caesari Iulio tres provinciae cum legionibus septem in quinquennium datae sunt, Gallia Transalpina, et Cisalpina, et Illyricus. (0068A) Sociali bello necdum finito, Romae primo bellum civile commotum est. (0069C) Galliam Comatam postea senatus adiecit. (0068A) Eodemque anno ab Urbe condita sexcentesimo sexagesimo secundo, Mithridaticum bellum coeptum est, quod triginta annis, vel, sicut aliqui scribunt, quadraginta gestum est. (0069C) Helvetiorum animos, fortissimae Gallorum omnium gentis, ea vel maxime causa quod perpetuo pene cum Germanis bello altercabantur, a quibus Rheno tantum flumine dirimuntur, Orgeta rex, princeps gentis, spe totas invadendi Gallias, in arma accenderat. (0068A) Mithridates igitur rex Ponti atque Armeniae multis praeliis a Romanis superatus, novissime cum Castor eius praefectus, qui Fanagorio praeerat, interfectis amicis regis, arcem occupasset, quartuorque filios eius ad praesidia Romana transmisisset, accensus ira, in scelera tandem exarsit, ut in plures amicos suos, et Exipodram filium suum, aliumque Macarem interficeret. (0069C) Quo caeteri optimates correpto et ad mortem coacto, coniuratione facta exustis vicis ac domibus suis, nec quod desiderium ex spe revertendi foret, profecti sunt. (0068A) Pharnaces, exemplo fratrum territus, exercitum ad persequendum se missum sibi conciliavit, et mox adversus patrem duxit. (0069C) Horum fuit, cum primum progressa est omnis multitudo Helvetiorum, Tulingiorum, Latobagum, Raucarum et Bogiorum utriusque sexus, ad centum quinquaginta septem millia hominum. (0068B) Mithridates diu ex altissimo muro filium frustra precatus, ubi inexorabilem vidit, moriturus exclamasse fertur: Quoniam Pharnaces, inquit, mori iubet, vos, si estis, dii patrii, precor ut quandoque et ipse hanc vocem a liberis suis audiat. (0069C) Quos cum apud Rhodanum fluvium obvios Caesar habuisset, magno difficilique bello bis vicit. (0068B) Statimque descendens ad uxores, pellices ac filias suas, venenum omnibus dedit. (0069D) Ex iis quadraginta et septem millia in bello ceciderunt, caeteros ad deditionem coegit. (0068B) Quod cum ipse novissimus hausisset, nec tamen propter remedia, quibus vitalia sua adversus noxios succos saepe obstruxerat, veneno confici posset, frustraque spatiaretur, si quo tandem modo infuso pestis per venas agitatione corporis acta discurreret, Gallum, quemdam militem, iam fracto muro discurrentem, invitavit, eique iugulum praebuit: annosque natus duo et septuaginta hunc exitum vitae habuit. (0069D) Iterum Caesar incredibiles Germanorum copias, quibus praeerat Ariovistus rex, apud Sequanicos vicit. (0068C) Tullio Cicerone et Caio Antonio consulibus, Pompeius, occisi Mithridatis nuntio accepto, Syriamcoelem, et Felicem bello aggressus, Itureos Arabasque perdomuit, urbemque eorum, quam Petram nominant, cepit. (0069D) Fuerunt autem in exercitu Ariovisti Arudes, Marcumunes, Tributii, Vangiones, Nemetes, Seduces et Suevi. (0068C) Hinc ad Iudaeos atque ad Hierosolymam urbem eorum Gabinium cum exercitu mittit. (0069D) Iterum Belgarum gens, quae tertia pars Galliarum est, adversus Caesarem exarsit. (0068C) Quibus tunc Aristobolus expulso fratre Hircano primus ex sacerdote anno uno rex praeerat. (0069D) Quarum distributim copia fuit. (0068C) Post quadringentesimo octogesimo tertio anno Babyloniae captivitatis, postquam regnavit Ianeus cognomento Alexander, septem et triginta annis, qui pontificatum quoque administrans, crudelissime civibus praefuit. (0069D) Bellovaci, qui caeteris numero et virtute praestare viderentur, habuere lectissima sexaginta millia armatorum. (0068D) Ipse quoque Pompeius continuo post Gabinium subsecutus, et a patribus urbe susceptus, sed a plebe muro templi repulsus, in expugnationem