Angelomus_Luxovensis_cps2, Enarrationes in Cantica canticorum, p2, p0 
>>> Angelomus Luxovensis, Enarrationes in Cantica canticorum, p2, CAPUT I.hide dictionary links

LIBER




(PL 115 0555)

Priusquam augustale decus ad fistulas harmoniae spiritualis, videlicet allegoriarum concentus manum ad scribendum, flante Spiritu sancto, exeram, et abyssos theoriae vela pandendo historiae, styli officio tangam, veluti clavi abdita domus reseram, quo facilius interiora mysteria revelentur, in argumentatione fidei ostendere decrevi, quare iste liber tertius in opusculis Salomonis ponitur, et quid significationis geratur, cuiusve vitae typum habere asseratur, simul etiam quibus nominibus sancta Ecclesia in hoc eodem libro inscribitur, cur quoque idem volumen non simpliciter Canticum, sed Canticum canticorum appellatur: ad extremum quibusque Salomon in Scripturis sanctis nominibus insignitur, ut cuncta prius praelibando dum fuerint praescita, in posterum facilius atque avidius capiantur exposita. Tribus namque nominibus vocatum fuisse Salomonem Scripturae manifestissime docent. (0555C) Salomonem, id est pacificum, eo quod in pace regnum obtinuerit, et per parabolas populum erudierit, in significationem Salvatoris qui discipulis suis ait: « Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis (Ioan. XIV) . » Et ipse per parabolas turbas docuit, de quo etiam scriptum est: « Multiplicabitur eius imperium, et pacis non erit finis (Isa. IX) » et reliqua. Et Idida, id est dilectus Domini, videlicet quia prius a Domino dilectus fuerit, similiter in typum Domini qui a Patre dilectus est, sicut ipse ait: « Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui (Matth. III) . » Et Coheleth, id est Ecclesiasten. (0555D) Ecclesiastes autem Graeco sermone appellatur, eoque coetum, id est Ecclesiam congreget, quem nos nuncupare possumus concionatorem, quod loquatur ad populum, et sermo eius non specialiter ad unum, sed ad universos generaliter dirigatur, qui velut extensa manu omnium tumultus sedat, eosque ad unam sententiam revocat. Sic idem Salomon in hoc libro fecisse ostenditur, cum in libri termino ait: « Finem loquendi omnes pariter audiamus: Deum time, et mandata eius observa, hoc est enim omnis homo (Eccli. XIII) , » illum praefigurans qui non solum pacem intulit, et dilectus Deo Patri exstitit, sed qui omnibus ait: « Poenitentiam agite: appropinquabit enim regnum coelorum (Matth. III) » qui « medio pariete destructo, » et inimicitias in carne sua evacuans fecit utraque unum, quique Deum timere, et mandata eius observare iubet. (0556A) Denique sicut Salomon tribus praefatis nominibus appellatus est, sic iuxta numerum vocabulorum tria volumina edidit, Proverbia videlicet quae nos Parabolas nominamus, quas Hebraei Masloth appellant. Ecclesiasten, quem et illi, ut diximus, Coheleth nominant. Et Cantica canticorum quem Schir aschirim praenotant et hos rationabili ordine distinxit. In Proverbiis namque parvulum docens, et quasi de officiis per sententias erudiens, unde et ad filium eius sermo crebro reperitur. (0556B) In Ecclesiaste vero maturae aetatis virum instruens, ut nequaquam mundi rebus credat aliquid esse perpetuum, sed caduca et brevia universa quae cernimus. Ad extremum iam consummatum virum, et calcato saeculo praeparatum in Cantico canticorum amplexibus iungit. Nisi enim prius reliquimus vitia, et pompis saeculi renuntiantes, expeditos nos ad adventum Christi paraverimus, non poterimus cantare Canticum canticorum, et dicere: « Osculetur me osculo oris sui. » Sive ita volumina edidit, in quibus trium generum disciplinas composuit, quibus ad rerum scientiam pervenitur. In primo namque moralem, in secundo vero naturalem, ad ultimum quippe contemplativam, quas Graeci ita ethnicam, physicam, et theoriam nominaverunt. (0556C) Unde non abhorret ab intellectu, quia liber iste in opusculis Salomonis tertio loco ponitur. In proverbiis itaque moralis vita exprimitur, ubi dicitur: « Audi, fili mi, sapientiam meam, et prudentiae meae inclina aurem tuam (Prov. I) . » In Ecclesiaste vero naturalis. Ibi quippe quod omnia ad fidem tendant, considerantur, dum dicitur: « Vanitas vanitatum, et omnia vanitas (Eccli. I) . » In Canticis autem canticorum contemplativa vita exprimitur, dum in eis ipsius Domini adventus et aspectus desideratur, cum sponsae voce dicitur: « Osculetur me osculo oris sui. » Hos etiam ordines trium patriarcharum vitae significant Abraham, Isaac, videlicet et Iacob. (0556D) Moralitatem quippe Abraham obediendo tenuit quando de terra sua exiit, et filium immolare non distulit. Isaac vero naturalem vitam puteos fodiendo figuravit, imo enim puteos fodere est, per considerationem naturalem omnia quae infra sunt perscrutando rimari. Iacob vero contemplativam vitam tenuit, qui ascendentes et descendentes angelos vidit. Sed quia naturalis consideratio ad perfectionem non ducitur, nisi prius moralitas teneatur, recte post Proverbia Ecclesiastes ponitur. Et quia superna contemplatio non conspicitur, nisi prius haec infra labentia despiciantur, recte post Ecclesiasten Canticum canticorum ponitur. Prius quippe est mores componere, postmodum omnia quae adsunt, tanquam non adsint considerare. Tertio vero loco, munda cordis acie, superna et interna conspicere. (0557A) His itaque ut summa moralium tractator papa Gregorius depromit librorum gradibus quamdam ad contemplationem Dei scalam et machinam fecit, ut dum primum in saeculo bene geruntur honesta, postmodum etiam honesta, saeculi despiciantur et ad extremum etiam Dei intima et secreta contemplentur. Unde non immerito liber iste, non Canticum, sed Canticum canticorum nominatur, ubi coelestis verbi Dei et animae coniunctio demonstratur. Quod canticum ita intelligitur omnibus praecellere canticis, sicut Dominus noster assumptus homo, apostolis, patriarchis, vel prophetis, aut quaecunque illae sunt coelestium potestates: ut sicut rex regum, et Dominus dominantium est Christus, ita et Canticum canticorum super omnia cantica quae a prophetis cantata sunt titulatur. (0557B) Et sicut in Veteri Testamento alia sunt sancta, et alia Sancta sanctorum, et alia sabbata, et alia sabbata sabbatorum, sic et alia sunt cantica, et alia Cantica canticorum. Sancta erant in tabernaculo, et quae exterius agebantur; sabbata erant quae ex singulis hebdomadibus celebrabantur, sed Sancta sanctorum secretiori quadam veneratione suscipiebantur: et sabbata sabbatorum, non nisi in suis festivitatibus celebrabantur. In Cantico canticorum secretum quoddam, et solemne interius est, quod secretum in occultis intelligentiis penetratur; nam si exterioribus verbis attenditur, secretum non est. Unde iam superius in praefatione disputavimus. (0557C) Sciendum est etiam quia in Scriptura sacra alia sunt cantica victoriae, alia cantica exhortationis et contestationis, alia cantica exsultationis, alia cantica adiutorii, alia cantica coniunctionis cum Deo. Canticum victoriae est quod Maria transito mari Rubro cecinit dicens: « Cantemus Domino, gloriose enim honorificatus est: equum et ascensorem proiecit in mare (Exod. XV) . » Canticum exhortationis et contestationis est quod Moyses Israelitis ad terram repromissionis propinquantibus dixit. (0557D) « Attende coelum et loquar, et audiat terra verba ex ore meo (Isa. XXVIII) . » Canticum exsultationis est quod Anna non solum pro Samuele, sed prospecta fecunditate Ecclesiae in semetipsa cecinit dicens: « Exsultavit cor meum in Domino (I Reg. II) . » Ubi per semetipsam veritas fecunditatem prolis ecclesiasticae expressit, cum dicit: « Sterilis peperit plurimos, et quae multos habebat filios infirmata est (Ibid.) » Canticum adiutorii David post praelium cecinit dicens: « Diligam te, Domine, virtus mea (Psal. XVII) . » Canticum vero coniunctionis cum Deo, hoc est canticum quod in nuptiis velut epithalamium sponsi et sponsae canitur, id est Cantica canticorum, quod tanto est omnibus canticis solemnius, quanto et in nuptiis solemnitatis sublimioris offertur. Per illa cantica vitia devitantur, per ista vero unusquisque virtutibus locupletatur. Per illa cavetur hostis, per haec Dominus familiari amore complectitur. Cantata sunt et alia cantica a diversis prophetis, pro diversis personis vel causis: sicut et Habacuc pro ignorantibus praenotavit. Cantavit et Debora de victoria Sisarae. (0558A) Cantaverunt et tres pueri in fornace in quo mirabilia omnipotentis Dei narrantur. Cantavit et Hieremias canticum lamentationis de conversione Hierusalem et sanctuarii, et totius populi sui, et multi alii. Sed ideo hoc Canticum canticorum appellatur, quia ad propriam Christi regis et Ecclesiae coniunctionem esse manifeste probatur, ubi orat ad patrem sponsi Ecclesia, qui est sermo Dei, ut iam non per internuntios qui sunt angeli et prophetae, qui a Dei Filio Ecclesiae futurae reprobationis nuntia deferebant, sed ipsum per incarnationis mysterium iam aliquando coram ostendat, iam ipsius formam speciosam prae filiis hominum amplecti mereatur eique dulcissima oscula suscipere, et gratissima ubera tractare. (0558B) Ista namque quae sic desiderat ἐκκλησία Graeco vocabulo dicitur, Latine congregatio, vel melius convocatio, Hebraice Synagoga interpretatur. Pro loco vel tempore diversis nominibus a verbo Dei vocata esse probatur. De cuius vocabulis superius polliciti sumus. Aliquando etenim Hierusalem nonnunquam Sion plerumque amica, saepe vero dilecta. Interdum soror, vel speciosa sponsa, columba, seu immaculata, vel perfecta in Christi persona ore prophetarum et in hoc libro appellata cognoscitur. Hierusalem siquidem dicitur, quia post iracundiam omnipotentis Dei pacem de coelo missam a patre suscepit, eo quod aliquam signatur habere pacem. Quam pacem et coniunctionem exorare dicitur cum eum deprecatur: « Osculetur me osculo oris sui. (0558C) » Sion vero, quia de convalle lacrymarum idololatriae, ubi in corpore lapsa fuerat in Adam, nec corde ad montem paradisi reascendit, et pro munditia cordis speculum se praebendo individuae Trinitati, conspicua et excelsa efficitur. In qua Deus omnipotens quasi in fertili monte delectetur deambulare, et beatum doctrinae suae semen spargere, propter quod specula vel semen in ea interpretatur. Amica autem dicitur, quoniam repudiando diabolum, ad amicitias revocavit Deum. Dilecta vero appellatur, quoniam post incredulitatis amarissima odia credulitatis muneribus dilecta efficitur Dei. Soror videlicet nuncupata per assumptae carnis mysterium, cum ex eadem materia videndi nascitur terris, de qua et Ecclesia generatur. (0558D) Speciosa, scilicet pronuntiatur, abstersa per baptismum ab omnibus peccatorum maculis, post multam Aethiopicam tenebrosamque consuetudinem criminum, pelle mundata, et ad genuinam pulchritudinem revocata. Sponsa vero effecta est, corpus et sanguinem suo corpori coniungendo. Per quod sacramentum spopondit, se praeter eum nullum alium amatorem in toto corde diligere, pretiosum eius annulum fidei magno studio conservando. Formosa namque praedicatur, formam eius imaginis in qua creata est in anima reformando. Columba vero nominatur: omni rapacitate quoniam aduncis manibus velut vulturinis consueverat perpetrare deposita, nunc consortio Spiritus sancti sociata, simplicitatis et largitatis candore columbarum refulget. (0559A) Et quae consueverat in malis doctoribus aliis animabus aeternae vitae rapere cibos, nunc in bonis doctoribus de suo suavissimo gutture audientibus reimpartiri, sicut natura est columbarum. Immaculata autem laudatur, deposita veteri antiquaque consuetudine criminum, et stola sacrosancti baptismatis semel in luta, immaculate vivendo, ultra se non maculavit. Et Domini sui Christi imitatrix effecta pro eius nomine moriendo lima martyrii et mortificationis splendescit. Nullum aliud ferramentum fortius potuit reperire, per quod antiqua scoria animae, ut Apponius ait, limaretur, nisi martyrii limam, per quod in tormentorum fornace possit anima, quantalibet sordium peccatorum mole sit circumdata, in suo sanguine renovari, per quod perfecta sit columba, et in Christo immaculata. (0559B) Unde et perfecta quippe nuncupatur, omne iudicium a Patre videlicet suscipienda in Christo. Haec ergo Ecclesia, in quam omnium credentium in Christo multitudo consistit quae retro ante videlicet sponsi adventum in suo sanguine ignominiose iacebat et commaculata, iuxta prophetam, in curis magnis enutrita, et usque ad annos pubertatis provecta, et eius doctrina quasi monilibus exornata, sed eius coniunctione usque ad regnum coelorum sublimata. Sed quomodo ignominiose et conculcata iacebat per Prophetam increpatur. « Radix tua et generatio tua de terra Chanaan. Pater tuus Amorrhaeus, et mater tua Cethea in die qua nata es. In die ortus non est praecisus umbilicus tuus, non es lota aqua in salutem, nec sale salita, nec involuta pannis. (0559C) Non pepercit super te oculus meus ut faceret tibi unum ex his, misertus tui, sed iacebas nuda plenaque ignominia conculcata in sanguine tuo. Ubera tua intumuerunt, et pilus tuus germinavit, et ecce tempus tuum amantium, et iacebas nuda, confusionis plena (Ezech. XVIII) . » Et qualiter per adventum suae coniunctionis facere voluit unum ex his misertus sui subiunxit: « Et misi amictum meum, et operui ignominiam tuam. Lavi te aqua et mundavi sanguinem tuum ex te, et unxi te oleo, et vestivi te vestimento multicolorio. Simila et melle nutrivi te. (0559D) Cinxi te bysso, et calciavi te hyacintho et posui coronam decoris in capite tuo, et circulos in auribus tuis, et iuravi tibi et ingressus sum pactum tecum, et facta es mihi. ait Dominus Deus (Ibid.) . » Quod quamvis plebs Iudaeorum arguatur contumax, alloquitur in eius persona omnis anima quae per lavacrum regenerationis nascitur, per voluntatem eius, quae eam prius genuerat per peccatum Amorrhaei, qui amarus interpretatur, id est diaboli, et per consuetudinem nefariam, quae Cethea praesenti loco dicitur, quae mentis excessus interpretatur, fuerit oblita improbari, probatur increpatione quam clemens Dominus noster Iesus Christus, per sanctam apparitionem suam, licet nescienter de praedictis sordibus collectam enutrivit, et pretiosis vestibus vel monilibus exornavit, et sibi consortem regni facere est dignatus per sacrosancti baptismatis undam, ubi gloriosa copula Christi Filii Dei et Ecclesiae celebratur. (0560A) In quo sacro mysterio ablutionis aqua lavatur sapientiae sale suscepto, individuae coaeternaeque Trinitatis fide prostibuli traditione salitur, variarum virtutum charismate, vestimentis nudata operitur. Sanctus Spiritus pinguedine, charismatis unctione repletur. Ubi simila in Christi corpore, et melle in eius eloquiis enutritur, ubi circulis divinae intelligentiae aures ornatur, martyrii gemmata in capite corona refulgens, bysso quae est puritatis indicium cingitur, id est amore virginitatis et pudicitiae, ab omni eam dissolutione continens, revocatamque constringit. Calciantur hyacintho, qui color praeparans Hebraice dicitur, ut praeparati sint pedes ad praecepta Evangelii pacis semper concurrere. (0560B) His videlicet ornamentis decorari cupiebat Ecclesia, sed quia ornari non poterat nisi per eius apparitionem, idcirco illius visitationem desiderabat. (0560C) Audierat enim tanquam sponsa per prophetam in persona sponsi, id est Verbi Dei Patris dicentis: « Desponsabo te mihi in sempiternum, desponsabo te mihi in iustitia, desponsabo te mihi in iudicio, desponsabo te mihi in misericordia, desponsabo te mihi in fide (Ose. II) . » Et per Isaiam similiter vox ipsius Ecclesiae ait: « Posuit mihi mitram sicut sponsae et induit me vestimentis salutis, sicut sponsum decoratum corona, et sicut sponsam ornatam monilibus suis circumdedit me (Isa. LXI) . » Et Zacharias huiuscemodi gloriam trepidanti Ecclesiae nuntiatam dicendo ait: « Noli timere, filia Sion, ecce Rex tuus venit tibi mitis et mansuetus, sedens super pullum asinae, Salvator et Redemptor ipse est (Zach. IX) . » Hi ergo omnes patriarchae et prophetae, futuram, ineffabilem Christi et Ecclesiae copulam cecinere. Apostolus autem iam celebratam exposuit dicens: « Viri, diligite uxores vestras, sicut Christus Ecclesiam dilexit, qui semetipsum tradidit pro ea, ut ipse sibi exhiberet immaculatam Ecclesiam, non habentem maculam aut rugam (Ephes. V) . » Et iterum ad Corinthios: « Despondi enim vos uni viro virginem castam exhibere Christo (II Cor. XI) . » Et alio loco ita exhortatur fideles: « Vos estis corpus Christi, et caro de carne eius (I Cor. XII) . » Huic videlicet tantis ac talibus testibus confirmandae, adhibenda sunt omnia officia nuptiarum. (0560D) Ubi praesto sint etiam amici sponsi, sodales etiam sponsae, mores quoque cantantium, qui dulci modulamine sponsi potentiam canant vel sponsae pulchritudinem laudent, qua largitatem sponsi est consecuta, quomodo se excelsus humilitaverit de illa altitudine deitatis limum profundi, ut humilem, deiectamque carnis materiam ad coelorum culmen levatam suae maiestati coniungeret. Et notandum quia aliquando Scriptura sacra Dominum vocat, aliquando patrem, aliquando sponsum. Quando enim vult se timeri, Dominum se nominat; quando vult honorari, patrem; quando vult amari, sponsum. Ipse per prophetam dicit: « Si Dominus sum, ubi est timor meus? (0561A) Si Pater ego sum, ubi est honor meus? (Mal. I) » Et rursum dicit: « Desponsavi te mihi in iustitia, et fide, vel certe recordatus sum diei desponsationis tuae in deserto (Ose. II) . » Et quid est apud Deum, quando, et quando non est. Sed quia prius timeri se vult ut honoretur, et prius honorari, ut ad eius amorem perveniatur, et Dominum se propter timorem nominat, et patrem propter honorem, et sponsum propter amorem, ut per timorem veniatur ad honorem, per honorem vero eius perveniatur ad amorem. Quanto ergo dignius est honor quam timor, tanto plus gaudet Deus pater dici quam Dominus. Et quanto ergo charius est, amor quam honor, tanto plus gaudet Deus, sponsus quam pater. In hoc ergo libro Dominus et Ecclesia, non dominus et ancilla, sed sponsus nominatur et sponsa, ut non soli timori, non soli reverentiae, sed etiam amori deserviatur, et in verbis exterioribus incitetur affectus interior. Cum se Dominum nominat, indicat quod creati sumus. (0561B) Cum se patrem nominat, indicat quod coniuncti. Plus est autem coniunctos esse Deo, quam creatos et adoptatos. Sic autem generaliter ex voce Ecclesiae adventus Domini in hoc opere praestolatur, ut etiam specialiter unaquaeque anima ingressum Dei ad cor suum, tanquam aditum sponsi in thalamum accipiat. Et sciendum quia in hoc libro quatuor personae loquentes introducuntur, sponsus videlicet et sponsa, adolescentulae vero cum sponsa, et greges sodalium cum sponso. Sponsa enim ipsa perfecta Ecclesia est, sponsus Dominus, sicut crebro dictum est. Adolescentulae vero cum sponsa sunt inchoantes animae, et per novum studium pubescentes. (0561C) Sodales vero sponsi sunt sive angeli qui saepe hominibus ad ipsos venientes apparuerunt, seu certe perfecti quique viri in Ecclesia, qui veritate hominibus nuntiare noverunt; sed qui singillatim adolescentulae vel sodales sunt, toti simul sponsa sunt, qui toti simul Ecclesia sunt, quamvis et iuxta unumquemque fidelem haec ita nomina accipi possunt. Nam qui Dominum iam perfecte amat, sponsa est: qui sponsum praedicat, sodalis est, qui adhuc novellas viam bonorum sequitur, adolescentula est. Imitamur ergo ut simus sponsa. Si haec nondum valemus, simus sodales. Si neque hoc adepti sumus, saltem ad hunc thalamum velut adoloscentulae conveniamus. Sed sciendum antequam ad coniunctionis pacem veniamus, quod sapientissimus Salomon quidquid ab initio mundi usque in finem, in mysteriis egit acturusve erit Dei sermo erga Ecclesiam, in figura et aenigmatibus demonstravit. (0561D) In quo cantico omnia quae narrantur tecta mysteriis in Verbi incarnatione revelata et completa docentur, ubi allisa erigitur humana progenies, compedita absolvitur, corrupta ad virginitatis integritatem reformatur, expulsa a paradiso, redditur ex captiva libera, ex peregrina civis, ex ancilla domina, ex vilissima regina et sponsa Creatoris sui Verbi Dei Christi benignitate effecta ostenditur, quae digna sit eius suscipere oscula, et una cum eo effecta spiritum in coelestibus sublimata regnare. (0562A) Quae sublimitas humiliatione Filii Dei celebrata cognoscitur sicut magister gentium docet de Christo dicendo: « Humiliavit se, ut nos exaltaret (Phil. II) . » Non enim iniuria deputatur artifici pretiosum annulum lapsum in corporis foveam paulisper deposita stola ad quaerendum descendere, et inventum rursum suae dexterae reddere. Nam quidquid humile, quidquid vilissimum, quidquid despectum indignumque stulta impiaque gentilitas opinatur cuius incredulitatis caligo oculos cordis caecavit, hoc gloriosum, hoc mirabile, hoc, inquam, magnificum apud divinam clementiam et omnes virtutes coelestes esse probatur. (0562B) Nam quae immensa potentia, quae bonitatis dulcedo, quae miserationis superlativa omnium operum flagrantia paternae virtutis, admirata ab angelis, omniumque sanctorum choris praecelsis vocibus perpetuis laudibus offertur, nisi Dominus ancillam vere pauperculam, ut externus mortalem per assumptionem carnis Dominus Iesus Christus Ecclesiam, id est Dei sermo sibi animam sub coniunctionis titulo copularet? Quia igitur saepius sponsum et sponsam, Dominum et Ecclesiam diximus, et rite, iuxta poetam, viam sermone levamus:
Spesque fidesque meum comitantur in ardua gressum,
Blandius ad summam tandem pervenimus arcem.

Ut iam ipsum textum divini oraculi pandamus velut adolescentulae, velut sodales audiamus verba sponsi, audiamus verba sponsae, et in eorum sermonibus fervorem discamus amoris. Itaque sancta Ecclesia diu praestolans adventum Domini, diu sitiens fontem vitae, quomodo optet videre praesentiam sponsi sui, quomodo desideret et dicat.


>>> Angelomus Luxovensis, Enarrationes in Cantica canticorum, p2, CAPUT I.
3016w 25.390153169632 s