Angelomus_Luxovensis_cps2, Enarrationes in Cantica canticorum, p2, 1 
Angelomus Luxovensis, Enarrationes in Cantica canticorum, p2, . . . <<<     >>> CAPUT II.hide dictionary links

LIBER


(PL 115 0562B) CAPUT PRIMUM.

« Osculetur me osculo oris sui. » Angelos ad eamdem

- 0562C -

Dominus, patriarchas ad illam et prophetas miserat, spiritualia dona deferentes, sed ipsa vero munera non per servos sponsi, sed per ipsum iam sponsum percipere quaerebat. Ponamus ante oculos omne genus humanum ab exordio mundi usque ad finem mundi, totam videlicet Ecclesiam unam esse personam: quae arrhas spirituali dono perceperat, sed tamen sponsi sui praesentiam quaerebat, quae dicit. (0562D) « Osculetur me osculo oris sui, » Suspirans enim sancta Ecclesia pro adventu Mediatoris Dei et hominum, pro adventu Redemptoris sui ad Patrem verba orationis facit, ut Filium dirigat, et sua illam praesentia illustret, ut eidem Ecclesiae non iam per ora prophetarum, sed suo ore locutionem faciat, ac si apertius dicat: Tangat me dulcedine praesentiae suae, quam saepius a prophetis promissam audivi. Unde et de eodem sponso in Evangelio scriptum est (Matth. V) , cum sederet in monte, et sublimium praeceptorum verba faceret: « Aperiens hic Iesus os suum dixit. » Ac si dicatur: Tunc os suum aperuit, qui prius ad exhortationem Ecclesiae aperuit ora prophetarum. (0563A) Cerne libenter, Caesar Auguste, quomodo ab exordio mundi ab Adam scilicet, imo ab Abel iusto, usque ad Ioannem Baptistam semper Ecclesia Christum in eis qui altioris intellectus erant quaesivit, et per omnes patriarchas et prophetas ad Patrem omnipotentem lacrymabili voce clamavit, eius sibi oscula propinari, quem et in Iordanis baptismo vox Patris de nube, et Ioannes digito monstravit, dicendo: « Ecce Agnus Dei qui tollit peccatum mundi (Ioann. I) . » Et Pater ipse de nube: « Hic est Filius meus, inquit, dilectus in quo mihi complacui (Matth. III) . » Unum autem de multis amicis sponsi praeparantem sponsam Ioannem intellige, cuius praesentia Ecclesia Christi oscula sancta suscepit, ipso testante de Christo. « Qui habet sponsam, sponsus est. (0563B) Amicus autem sponsi gaudio gaudet ad vocem sponsi (Ioan. III) . » Miratur videlicet Ioannes, cum vidit eum propter aquarum sanctificationem ad baptismum venientem, qui ait: « Ego a te debeo baptizari, et tu venis ad me? » (Matth. III.) Gaudio vero gaudet, audiens vocem eius dicentis: « Sine modo, sic enim oportet nos implere omnem iustitiam (Ibid.) . » Ubi completae sunt preces Ecclesiae iam olim promissae ad Deum Patrem Domini nostri Iesu Christi dicentis: « Osculetur me osculo oris sui. » Sed dum ergo sancta Ecclesia incarnandum sponsum adhuc absentem desiderat, subito intuetur praesentem. Habet enim gratia Redemptoris nostri, ut cum de illo quaerentes loquimur, eius praesentia perfruamur, sic de duobus Cleopha videlicet et alio, sicut in Evangelio scriptum est. Unde subiungit: « Quia meliora sunt ubera tua vino, » « et odor unguentorum tuorum super omnia aromata (Cant. III) . » Vinum fuit scientia legis, scientia prophetarum, sed veniens Dominus quia sapientiam suam per carnem voluit praedicari, quasi fecit eam in carnis ubera lactescere. (0563C) Et quam in divinitate sua capere minime poteramus, incarnatione eius agnosceremus: unde non immerito eius ubera laudantur, quia praedicationis eius condescensio hoc egit in cordibus nostris, quod doctrina legis agere minime valuit. Plus enim nos nutrivit incarnationis praedicatio, quam legis doctrina. « Et odor unguentorum tuorum super omnia aromata. » Unguenta Domini virtutes sunt. Unguentum Domini, Spiritus sanctus fuit, de quo ei per Prophetam dicitur: « Unxit te Deus, Deus tuus, oleo laetitiae prae consortibus tuis (Ps. XLIV) . » Hoc oleo tunc unctus est cum incarnatus est. Non enim prius homo exstitit et postmodum spiritum sanctum accepit, sed quia Spiritu sancto mediante incarnatus est, eodem hoc oleo tunc unctus est, cum homo creatus est. Odor ergo unguentorum eius flagrantia Spiritus sancti est, qui ex illo procedens, in illo permansit. (0563D) Odor unguentorum eius flagrantia virtutum quas operatus est. Habuit haec Ecclesia aromata quia habuit multa spiritus dona, quae in domo Dei, id est in congregatione sanctorum odorem bonae opinionis redoleret. Sed odor unguentorum tuorum super omnia aromata, quia flagrantia virtutum sponsi, quae per incarnationem eius facta est, vicit praedicamenta legis, quae in arrhis ab sponso fuerant praerogata. Illa legis aromata per angelos ministrata sunt, istud unguentum per praesentiam sponsi datum est, Tanto quippe amplius ad intellectum credit Ecclesia, quanto et amplioris visionis gratia meruit illustrari. (0564A) Hoc autem quod generaliter de cuncta Ecclesia diximus, nunc specialiter de unaquaque anima sentiamus. Ponamus ante oculos esse quamdam animam donorum studiis inhaerentem, intellectum ex aliena praedicatione percipientem, quae per divinam gratiam etiam ipsa illustrari desiderat, ut aliquando etiam per se intelligat, quae nihil se intelligere nisi per verba praedicatorum considerat, et dicat: « Osculetur me osculo oris sui. » Ac si dicat: Ipsa me tangat intus, ut cognoscam intelligentiam, et non iam praedicatorum vocibus, sed internae eius gratiae tactu perfruar. Quasi osculo oris sui osculabatur Moysen Dominus, cum per fiduciam familiaris gratiae intellectum porrigeret. Unde scriptum est. « Si fuerit propheta in somnio loquor ad eum et non sicut famulo meo Moysi. (0564B) Ore enim ad os loquor ei (Num. XII) . » Os quippe ad os loqui, quasi osculari est, et interna intelligentia mente tangere. Sequitur: « Meliora sunt ubera tua vino. » Ubera Dei sunt sicut prius diximus, humillima praedicatio incarnationis eius; sapientia autem saeculi, quasi quoddam vinum est. Inebriat enim mentem, quia ab intellectu humilitatis alienam reddit. Quasi quodam vino inebriantur philosophi, dum per saecularem sapientiam vulgi morem transeunt. Quam sapientiam sancta Ecclesia despiciat, humillimam praedicationis Dominicae incarnationem appetat. (0564C) Plus ei sapiat quod per infirmitatem carnis eius nutritur, quam quod mundus hic per elationem falsae prudentiae extollitur, et dicat: « Quia meliora sunt ubera tua vino, » id est humillima incarnationis tuae praedicatio elatam mundi sapientiam superat. Unde scriptum est: « Quod infirmum est Dei, fortius est quam homines. Et quod stultum est Dei sapientius est quam homines (I Cor. I) . » Sed quia ipsi huius saeculi sapientes nonnunquam videntur quibusdam virtutibus studere, videmus enim plerosque habere charitatem servare mansuetudinem, honestatem exteriorem in omnibus exercere. Quas tamen virtutes, non ut Deo, sed ut hominibus placeant exhibent. Quae idcirco virtutes non sunt, quia Deo placere non appetunt. Olent tamen in humanis naribus dum humano iudicio bonam opinionem reddunt. (0564D) Sed comparentur haec vero odori Redemptoris nostri, comparentur veris virtutibus et dicatur: « Et odor unguentorum tuorum super omnia aromata, » id est flagrantia virtutum tuarum, omnem speciem virtutum sapientium mundi superat, quia videlicet fictas eorum imagines ex veritate transcendit. Quia secundo loco sentiri hoc quod dictum est de unaquaque anima diximus, adhuc eumdem sensum, si possumus, adiuvante Deo, subtilius exsequamur. Omnis anima quae timet Deum, iam sub iugo eius est. Sed adhuc longe, quia timet. Nam tantum quisque ad Deum prope fit, quando poenam timoris amittit, et gratiam de illo charitatis percipit. Ponamus ante oculos animam electi cuiuslibet, quae continuo desiderio in amorem visionis sponsi accenditur, quia quod in hac vita perfecte percipere non valet, contemplatur eius celsitudinem et ex ipso amore compungitur. (0565A) Ipsa enim compunctio quae per alacritatem fit, quia et desiderio accenditur, quasi quoddam osculum est. Toties enim anima osculatur Deum, quoties in eius amore compungitur. Sunt enim multi qui iam quidem Deum metuunt, iam in bona operatione recipiunt, sed necdum osculantur, quia amore eius minime compunguntur. Quod bene in convivio Pharisaei signatum est. Qui cum Dominum recepisset, cumque osculanti mulieri pedes eius in corde suo derogaret, audivit. « Intravi in domum tuam, osculum mihi non dedisti, haec autem ex quo ingressa est, non cessavit osculari pedes meos (Luc. VII) . » Omnis qui iam eleemosynas facit, qui iam in bonis operibus studet, quasi Christum in convivium recipit, Christum pascit, quia eum in membris suis sustentare non desinit. (0565B) Sed si nondum per amorem compungitur, adhuc eius vestigia non osculatur. Bene autem dictum est, « non cessavit osculari pedes eius (Ibid.) » Non enim sufficit in amore Dei semel compungi et quiescere, sed et compunctio debet esse et crebrescere. Unde mulier in eo laudatur, quia osculari non destitit id compungi minime cessavit. Unde et per Prophetam dicitur: « Constituite diem solemnem in confrequentationibus usque ad cornu altaris (Psal. CXVII) . » Dies solemnis est Domino, compunctio cordis nostri. Sed tunc in confrequentatione dies solemnis constituitur, cum ad lacrymas prae amore Domini assidue movetur. Cur vel si diceremus quandiu ista acturi sumus, quandiu tribulationibus afficimur? (0565C) illico terminum quousque fieri debeat subiunxit dicens: « Usque ad cornu altaris. » Cornu quippe altaris est exaltatio sacrificii interioris. Ubi cum pervenerimus iam, nequaquam necesse est ut solemnem Domino de nostra lamentatione faciamus. Anima ergo, quae iam per amorem compungi desiderat, quae iam contemplari visione sponsi sui appetit, dicat: « Osculetur me osculo oris sui. » Vel certe osculum oris eius est ipsa perfectio pacis internae, ad quam cum pervenerimus nihil remanebit amplius quod quaeramus. Unde et apte subiungitur. « Quia meliora sunt ubera tua vino. » Vinum est scientia Dei, quam in ista vita positi accipimus. Ubera autem sponsi tunc amplectimur, cum eum in aeterna patria iam per amplexum praesentiam contemplamur. (0565D) Dicat ergo: « Meliora sunt ubera tua vino. » Ac si dicat: Magna est quidem scientia, quam de te mihi in hac vita contulisti, magnum est vinum notitiae tuae quo me inebrias, sed ubera tua vino meliora sunt, quia tunc per speciem et per sublimitatem contemplationis transcenditur, quidquid de te modo per fidem scitur « Et odor unguentorum tuorum super omnia aromata. » Hic habet sancta Ecclesia aromata, dum in virtute scientiae, virtute castitatis, virtute misericordiae, virtute humilitatis, virtute charitatis pollet. (0566A) Si sanctorum vita odorem aromatum ex virtutibus non haberet, Paulus non diceret: « Christi bonus odor sumus Deo in omni loco (I Cor. II) . » Sed longe excellentior est illa unctio contemplationis Dei, ad quam quandoque ducendi sumus, longe excellentior est odor unguentorum Dei aromatibus virtutum nostrarum. Et si iam magna sunt quae accepimus, valde tamen potiora sunt, quae de contemplatione Creatoris nostri accepturi sumus. Unde anhelet anima et dicat: « Odor unguentorum tuorum super omnia aromata, » id est bona illa quae per contemplationem tuam praeparas, ista omnia virtutum munera, quae in hac vita tribuisti, transcendunt. Dicamus hinc Ecclesiae, dicamus hinc animae sic amenti, sic aestuanti amorem sponsi sui, unde tamen desiderium perceperit, unde notitiam divinitatis eius apprehenderit. Sed ecce ipsa exprimit et dicit:

« Unguentum effusum nomen tuum. » Unguentum effusum est divinitas incarnata. (0566B) Si enim sit unguentum in vasculo odorem exterius minus reddit, si vero effunditur, odor effusi unguenti dilatatur. Nomen ergo Dei unguentum effusum est, quia ab immensitate divinitatis suae ad naturam nostram se exterius effudit et ab eo quod est invisibilis, se visibilem reddidit. Si enim non se effunderet, nequaquam nobis innotesceret. Effundit se unguentum, cum se et dominum servavit, et hominem exhibuit. De qua effusione Paulus dicit: « Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens (Phil. II) . » Quod Paulus dixit, « exinanivit, » hoc Salomon dixit « effudit. » Quia ergo humano generi Dominus per humilitatem incarnationis innotuit, dicatur ei: Unguentum effusum nomen tuum. (0566C) Sed quia in Hebraica veritate aliquid aliter habetur, compellimur ad superiora apostropham facere, et nonnulla aliter inserere. Denique cum dixisset: « Osculetur me osculo oris sui, » et subiunxit: « Quia meliora sunt ubera tua vino, » ubi nimium gaudium amoris completum per attrectationem uberum demonstratur, protinus addidit iuxta Hebraicum flagrantia unguentis optimis: quae quamvis lampabili sermone superius a summo tractatore exposita sint melliflue, tamen, possumus iuxta opiniones quorumdam rursus iterare. (0566D) Vinum, inquiunt, erat verbum nuntiatorum, delatum per angelos, qui ad prophetas vel in prophetis loquebantur, sicut ait Zacharias propheta (Cap. II) . Et dixit ad Angelum « qui loquebatur in me, » quod Ecclesiae cor laetificabat, audiens eius quem desiderabat adventum. Sed ubi ore manibusque corpus eius et sanguinem contrectavit, meliora cognovit ubera apostolicae Evangeliorumque doctrinae lacte manantia, ubi omnis divina perfectio quae nunc ministratur, quam vinum Veteris Testamenti et legis quae secundum Apostolum neminem ad perfectum perduxit. (0567A) Quanquam enim perfecti viri apostolici qui praescripto populo Christiano doctores ubera Christi intelligantur, quos Christus ut parvulos nutrit, tamen non erit inconveniens, duo ubera Christi Baptistam et Evangelistam duos Ioannes intelligit proprie, qui Ecclesiae post oscula sacramenti praedicti plenissima verba sunt propinati, cum alter eum solum peccatum mundi tollentem, agnumque demonstrat Ecclesiae, alter in principio Verbum Deum apud Deum Patrem manentem, qui per immaculatam vitam ita in amore eius quasi ubera pectori adhaeserunt, dum alter adhuc parvulae et lactenti Ecclesiae verum hominem sub nomine immaculati agni ostendit; alter a creandi effectu omnium rerum eum fabricatorem in principio Verbum Deum demonstrat, per quem creata sunt universa. (0567B) Nullus igitur usque in hoc tempus ad Ecclesiam huiusmodi gustus suavitatis pervenerat, ut in agni mansuetudine terribili rege turmae luporum daemonum effugarentur, cuius praesentia terrorem incutit omnibus terrenis et aetheriis potestatibus qui tegmine Spiritus sancti alios vestit et ipse de nullo habet necesse, qui de terrenis levatam ad Patris consortium ducunt per carnis assumptionem Ecclesiam, cum qua mente et materia unum effectus est, sedens ad dexteram Patris, cum quo erat in principio Deus verbum. Huius ergo lacte doctrinae vitam aeternam conferentem, praedicta ubera dilectae Ecclesiae manantia Christi Domini nostri, de cuius pectore lacteo vitam aeternam, quam Adam perdiderat, per candorem doctrinae, apostolis infusam, quae si per ubera in credentibus suscepit Ecclesia, et suis posteris, quasi ex lacte butyrum effectum, per interpretationem sermonis quotidie porrigit. (0567C) Nam primum continet sacramentum per lactis naturam, id est casti liquorem, et cum fuerit arte subactus liquor reddit butyrum: ita et lac apostolicae doctrinae cum invenerit magistrum, declarat intra se continere individuam Trinitatem. Quibus alimentis nisi indesinenter usa fuerit anima, non poterit vivere in aeternum. Quem cibum Ecclesia de supradictis uberibus in baptismatis suscepit sacramento, ubi trina confessione Patris et Filii et Spiritus sancti notitiae odorem cognoscit, cum ei saepe dictum quod doctrinae lac triformem contulerit redemptionis medullam, liquorem scilicet baptismatis candidissimum, suavemque succum corporis Christi, et pinguissimum butyrum, sacri charismatis oleum, per quod Spiritus sanctus infunditur. (0567D) De qua pinguedine, Ecclesia in alio Propheta deprecatur animae suae medullas repleri, dicendo: « Sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea (Psal. LXII) » Cuius odor sauciatas a peccatis animas resuscitat, cuius virtute pinguedinis in praedictis uberibus absconsam flagrantiam, quae post oscula suscepta collaudare sequenti docetur versiculo, dicens: « Flagrantia unguentis optimis. » Erat quidem boni odoris, id est meriti unguentum illud in Veteri Testamento magistro Deo compositum, de quo ungebantur reges, prophetae, et sacerdotes. Sed quantum distat vivens homo a pictura fucis colorum oblita, tantum interest quod Ecclesia suscipit renascendo in Spiritu, cuius figuram Synagoga suscipiebat in corpore, cuius tantae fuerunt res, ut vix in una gente Iudaea et paucis tribuerit principatum. (0568A) Hoc autem Ecclesiae unguentum tantum in se gerit virtutis, flagrantiae simul et medicinae, ut omnes credentes sanissimos reddat, reges et sacerdotes constituat, et eius odor notitiae a solis ortu usque ad occasum omnem mundum impleverit. Quae intra se quam aliam flagrantiam potest intelligi continere, nisi Christi nomen? De quo sequitur, « Unguentum effusum nomen tuum. » Sicut enim intra multitudinem cadaverum putridorum reclusi homines, morbo periclitantur, ita habitatoribus huius mundi evenerat per Adam, pluralem deorum numerum inducente diabolo ore serpentis dicendo: « Eritis sicut dii (Gen. II) . » Introducto autem unius veri Dei nomine, per incarnationis mysterium recondito in corpore vasculo, quo fracto clavorum et lanceae ictibus odore eius notitiae omnis fetor diabolicae doctrinae de toto mundo abstersus est. (0568B) Et illud magnum nomen quod in solo populo Israel erat notum per chrismatis unctionem, nunc quasi effuso vase unguenti in domo tota domus repleatur odore, ita et a tempore passionis Domini nostri Iesu Christi omnis mundus unius veri Dei Christi nomine notitia impletus probatur, ut per omnes nationes gentium quotidie quasi odor unguenti, virtutum recurrit flagrantia, « dum mortui invocato eius nomine surgunt, caeci vident, claudi ambulant, muti loquuntur, » effugantur daemonia, omnis aegritudo cadit, pellitur languor, in virtute huius nominis invocati. Ecce quibus odoribus dilectio amorque Christi adolescentulas accendit animas, scilicet de quibus nunc ait: « Ideo adolescentulae dilexerunt te. » His enim praelibatis, ad superiorem suavissimi sensum doctoris regrediamur. (0568C) Nam sequitur: « Ideo adolescentulae dilexerunt te. » Quid hoc in loco adolescentulas accipimus, nisi electorum animas per baptismum renovatas? Vita quippe peccatoris ad veterem hominem pertinet, vita iusti ad novum. Quia ergo unguentum foras se effudit, in amore suo adolescentulas ardere fecit, quia renovatas animas desiderio suo flagrantes exhibuit. Puerilis aetas amori necdum congruit. Puer est qui vitae ardentis studium necdum coepit. Senex est qui coeperat quidem, sed desiit. Quia ergo neque hi flagrant in Domino qui necdum coeperunt, neque hi qui iam fidem coeperunt, sed friguerunt, postposita puerili vel senili vita. Adolescentulae currere dicuntur, id est illae animae quae in ipso fervore amoris sunt. Quod tamen intelligere et aliter possumus. (0568D) Potest enim adolescentia ad infirmitatem referri. Iuveniles quippe aetates sunt ordines angelorum qui nulla debilitate victi sunt, nulla infirmitate superati. Dicatur ergo: « Unguentum effusum nomen tuum, ideo adolescentulae dilexerunt te, » id est per incarnationem tuam notitiam exterius effudisti: idcirco infirmae animae naturam humanam diligere praevalent. Illae quippe virtutes summae, quasi aetates iuveniles etiam ibi te diligunt, ubi effusus non es, quia et ibi te vident, ubi in statu divinitatis tuae te contines. Qui ergo ab illis summis ordinibus quasi a iuvenilibus aetatibus etiam non effusus videris exterius propter homines effunderis, ut etiam ab adolescentulis, id est ab infirmis mentibus diligaris. Sequitur. (0569A)

« Trahe me. » Omnis qui trahitur aut non valens, aut non volens, invitus educitur. Sed qui dicit, trahe me, habet aliquid quod valet, habet aliquid quod non valet. Natura humana sequi Dominum vult, sed infirmitatis consuetudine superata, sicut debet sequi non praevalet. Videt ergo aliud in se esse quo tendit, aliud in se esse quod non valet, et recte dicit, trahe me. Quasi volentem nec valentem se viderat Paulus cum diceret: « Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati (Rom. VII) ; » et: « Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae. (Ibid.) » Quia ergo est aliquid quod nos incitat, aliud quod gravat, dicamus: « Trahe me; post te curremus in odore unguentorum tuorum. (0569B) » In odore unguentorum Dei currimus, cum donis eius spiritualibus afflati, in amorem visionis eius inhiamus. Sciendum vero est, quia in eo quod homines Deum sequuntur, aliquando ambulant, aliquando currunt, aliquando fortiter currunt, quasi post Deum. Ambulat qui tepide sequitur. Currit qui ferventer sequitur. Perfecte currit, qui perseveranter sequitur. Immobile enim erat cor ad sequendum Deum, et post eum ambulare nolebat, cum adventus Domini in mundo apparuit, et ab insensibili sua statione humanas mentes movit. Unde scriptum est: « Pedes eius steterunt, et mota est terra (Psal. CVI) . » His autem non motus, sed cursus dicitur, quia non sufficit ut sequamur, nisi etiam desiderando curramus. (0569C) Quia vero neque currere sufficit, nisi etiam perfecte curratur, Paulus dicit: « Sic currite ut comprehendatis (Rom. IX) . » Sed nonnulli dum nimis currunt, in indiscretionem dilabuntur. Plus enim quam necesse est sapiunt, et eius quem sequebantur iudicia postponunt. Unde bene cum diceretur curremus, praemissum est, post te. Post Deum enim currunt, qui eius iudicia considerant, eius voluntatem suae praeferunt, et pervenire ad eum sub digna operatione cum discretione contendunt. Hinc Propheta voluntatem Dei considerans, et sequens ait: « Adhaesit anima mea post te (Ps. LXXII) . » Hic Petro consilium danti dicitur: « Redi post me, Satanas. (0569D) Non enim sapis quae Dei sunt, sed quae hominum (Matth. XVI) . » Quia ergo perfectae animae summa cautela Dei iudicia contuentur, et neque per torporem, neque per indiscretum fervorem praevenire praesumunt, bene dicitur: « Post te curremus in odore unguentorum tuorum. » Tunc enim post Deum currimus, quando et amando sequimur, et timendo divina iudicia praevenimus. Sequitur: « Introduxit me rex in cubiculum suum, exsultabimus et laetabimur in te. » Ecclesia Dei quasi quaedam domus regis est, et ista domus habet portam, habet ascensum, habet triclinia, habet cubicula. Omnis qui intra Ecclesiam fidem habet, etiam portam domus istius ingressus est, quia sicut porta reliqua domus aperit, ita fides reliquarum virtutum ostium est. Omnis qui intra Ecclesiam spem habet, iam ad ascensum domus venit. Spes enim elevat cor, ut sublimia appetat et ima deserat. (0570A) Omnis qui in ista domo positus charitatem habet, quasi in tricliniis deambulat. Lata est enim charitas quae usque ad inimicorum dilectionem extenditur. Omnis qui in Ecclesia positus, iam sublimia rimatur secreta, iam occulta iudicia considerat, quasi in cubiculum intrabit. De porta domus istius dicebat quidam: « Aperite mihi portas iustitiae; ingressus in eas confitebor Domino (Ps. CXVII) . » De ascensu spei dicebat: « Ascensus in corde suo disposuit (Ps. LXXXIII) . » De tricliniis latis domus istius dicitur: « Latum mandatum tuum nimis (Ps. CXVIII) . » In mandato lato, specialiter charitas designatur. (0570B) De cubiculo regis loquebatur qui dicebat: « Secretum meum mihi (Isa. XXIV) . » Et alias: « Audivi arcana verba quae non licet homini loqui (II Cor. XII) . » Primus ergo aditus domus istius, porta fidei; secundus provectus, ascensus spei; tertius, latitudo charitatis; quartus iam perfectio charitatis est ad cognitionem secretorum Dei. Quia ergo sancta Ecclesia in membris suis perfectis, in sanctis doctoribus, in eis qui iam pleni et radicati sunt in mysteriis Dei, quasi ad sublimia secreta pervenit, et adhuc in ista vita posita, iam illa penetrat, dicit: « Introduxit me rex in cubiculum suum. » Per prophetas enim, per apostolos, per doctores, qui in ista vita positi, iam sublimia secreta illius vitae penetrabant, Ecclesia in cubiculum regis illius ingressa fuerat. Et caute intuendum est, quia non dicit in cubiculum sponsi, sed in cubiculum regis. (0570C) Nominando enim regem, reverentiam secretorum vult ostendere, quia quanto patens est cubiculum, tanto maior est reverentia exhibenda his ad quae intratur: ne ergo dum cognoscit secreta Dei unusquisque, dum occulta iudicia rimatur, dum ad sublimia contemplationis erigitur, extollatur et in superbiam dilabatur, regis dicitur cubiculum intrare. Cui tanto maior reverentia exhibenda est, quanto magis anima ad cognoscenda eius secreta ducitur, ut unusquisque qui proficit, qui iam exaltatus per gratiam, ad sublimia secreta pervenit, seipsum attendat, et ex ipso profectu amplius humilietur. Unde et Ezechiel quoties ad sublimia contemplanda ducitur, Filius hominis vocatur. Ac si ei dicatur: Attende autem quod es, et non extollaris de his ad quae attolleris. (0570D) Sed paucorum est in Ecclesia ista sublimia et occulta Dei iudicia rimari et comprehendere: tamen dum videmus fortes viros posse ad tantam sapientiam pervenire, ut contemplentur secreta Dei in cordibus suis, et nos parvuli habeamus fiduciam, quod quandoque ad veniam, quandoque ad eius gratiam veniamus. Unde et ex verbis adolescentularum subditur. « Exsultabimus et laetabimur in te. » Dum Ecclesia in his qui perfecti sunt ingreditur cubiculum regis, adolescentulae spem sibi exsultationis promittunt. Quia dum fortes ad sublimia contemplanda perveniunt, infirmi spem de venia peccatorum sumunt, ideo ait: « Introduxit me rex in cubiculum suum, exsultabimus et laetabimur in te. » - « Memores uberum tuorum super vinum. Recti diligunt te. (0571A) » Habet iste sponsus ubera, qui etiam rex propter reverentiam vocatur habet ubera, sanctos viros corde adhaerentes sibi. Ubera in arcta pectoris fixa sunt, et externo nutrimentum trahunt, ad eos quos foris nutrivit. Sancti ergo viri ubera sponsi sunt, quia ex intimis trahunt, et exterius nutriunt. Ubera illius sunt apostoli et omnes praedicatores Ecclesiae: vinum, sicut et superius diximus, fuit in prophetis, vinum fuit in lege. Sed quia ampliora mandata data sunt per apostolos, quam data fuerant per prophetas, ait: « Memores uberum tuorum super vinum; » Quia qui ista possunt implere quae in Novo Testamento mandata sunt, illi scientiam legis sine dubio transcendunt. (0571B) Quod tamen intelligere et aliter possumus: « Memores uberum tuorum super vinum; » sunt multi qui vinum quidem sapientiae habent, sed cognitionem humilitatis non habent. Ista scientia inflat, quia charitas non aedificat. Sunt vero multi qui sic habent vinum scientiae, ut sciant considerare dona doctrinae. Dona enim spiritualis gratiae quasi quaedam mamillae sunt in pectore, quae subtiliter occultis meatibus spiritualibus ministrant, et eos nutriunt. Ideo ait: « Memores uberum tuorum super vinum. » Quia hi qui recordari sciunt dona gratiae tuae, ut sibi non tribuant quod sapiunt et de eadem sapientia quam acceperunt non extolluntur super illos, qui de sapientia sua extolluntur et efferuntur. Plus est enim humiliter sapere quam superbe sapere. Neque enim vere sapere est, humiliter non sapere, ait: « Memores ergo uberum tuorum super vinum. (0571C) » Quia scientes considerare dona spiritualis gratiae, transcendunt eos qui scientiam quidem habent, sed cognitionem in memoria donorum non habent. Aperte ergo dicere est: « Memores ergo uberum tuorum super vinum, » quia fortior humilitas est quam scientia. Vinum est scientia quae inebriat memoriam uberum, quae inebriat quem ad cognitionem donorum revocat. Dicat: « Memores ergo uberum tuorum super vinum, » quia vincit humilitas abundantiam scientiae. Recti diligunt te. Nullus, inquit, te diligit nisi rectus. Et nullus est rectus, nisi qui te diligit. Omnis enim qui bona opera per timorem agit, et si in opere perfectus est, in desiderio rectus non est. Vellet enim non esse quod timeret ut opera bona non faceret. (0571D) Qui vero bona opera per amorem agit, et in opere et desiderio rectus est. Sed dulcedo amoris timentibus absconditur. Unde scriptum est: « Quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te, et perfecisti ea sperantibus in te (Ps. XXX) . » Dulcedo enim Deum timentibus incognita est, amantibus fit nota. Qui ergo per amorem studuerit rectus esse, perfecta dilectio illius est, ut iudicem venientem non timeat, ut quidquid de aeternis suppliciis audierit, non formidet. (0572A) Unde et Paulus dum adventum iudicis exspectaret, dum praemia aeternae vitae quaereret, dixit: « Quae praeparavit Deus non solum mihi, sed omnibus qui diligunt adventum eius (II Tim. IV) . » Praemia enim aeterna diligentibus iudicem praeparantur, quia omnis qui se opera mala agere scit, iudicem venientem timet. Qui vero de operibus suis praesumit, iudicis adventum quaerit. Parantur ergo praemia exspectantibus adventum Dei et diligentibus adventum eius quia non diligunt adventum iudicis, nisi de causa sua praesumentes. Omnis autem certitudo rectitudinis in dilectione est, et ideo recte dicitur: Recti diligunt te. Sequitur:

« Nigra sum, sed formosa filia Hierusalem, sicut tabernacula Cedar, sicut pelles Salomonis. Nolite me considerare quod, » etc. Scimus quia in primordiis Ecclesiae dum praedicata fuerat gratia Redemptoris nostri, alii crediderunt ex Iudaea, alii non crediderunt. (0572B) Sed hi qui crediderunt, ab infidelibus despecti sunt et persecutionem passi, quasi in viam gentium discessisse iudicati sunt. Unde Ecclesia in eisdem clamat adversum eos qui conversi non sunt. « Nigra sum, sed formosa filia Hierusalem. » Nigra quidem vero iudicio, sed formosa per illustrationem gratiae. Quomodo nigra? « Sicut tabernacula Cedar. » Cedar enim secundus fuit de genere Ismael, et Cedar tabernacula Esau fuerunt. Quomodo ergo nigra? Sicut tabernacula Cedar. Quia in conspectu vestro ad similitudinem gentium iudicata sum, id est ad similitudinem peccatorum. Quomodo ergo formosa? « Sicut pelles Salomonis. » Fertur Salomon quando templum aedificavit, omnia vasa templi pellibus cooperuisse. Sed nimirum pelles Salomonis decorae esse potuerunt, quae tabernaculo aptae essent. (0572C) Quae si in tabernaculo eius fuerunt non nisi decorae esse potuerunt in obsequium regis. Sed quia Salomon interpretatur pacificus, nos ipsum Salomonem verum intelligimus, quia omnes animae adhaerentes Deo, pelles Salomonis sunt macerantes seipsas et in obsequium regis pacis redigentes. Sum vero iudicio vestro sicut tabernacula Cedar, quia quasi in viam gentium discessisse iudicor; sed iuxta veritatem sicut pelles Salomonis sum, quia in obsequium regis adhaereo. Nolite me considerare quod fusca sim, quia decoloravit me sol. Peccatricem attendebat illam partem quae Christo crediderat, pars illa quae non crediderat. Sed dicat ista:

« Nolite me considerare quod fusca sim, quia decoloravit me sol. (0572D) » Sol ipse Dominus ipse veniens decoloravit me, praeceptis suis ostendit, quia pulchra non fui in praeceptis legis. Sol quem arctius tangit, ipsum decoloravit: ita et Dominus veniens quem per gratiam suam strictius tetigit decoloravit, quia dum plus appropinquamus ad gratiam, plus nos peccatores cognoscimus esse. Videamus Paulum ex Iudaea venientem in sole decoloratum. Quod si volentes in Christo iustificari, inventi sumus et ipsi peccatores. Qui se in Christo peccatorem invenit, in sole decoloratus invenitur. Sed ecce pars ista quae ex Iudaea credidit, persecutionem ab infidelibus Iudaeis passa est, afflicta multis tribulationibus ac pressa. Unde sequitur: « Filii matris meae pugnaverunt contra me. (0573A) » Quia filii synagogae qui in infidelitate remanserunt, bellum persecutionis contra synagogae fideles gesserunt. Sed dum persecutionem patitur ea pars quae ex Iudaea venit ad fidem, discessit ad praedicationem gentium. Unde sequitur: « Posuerunt me custodem vineis. Vineam meam non custodivi. » Quia, dum me persequuntur qui in Iudaea sunt, in ecclesiis me custodem fecerunt. « Vineam meam non custodivi, » quia Iudaeam deserui. Unde et Paulus dicit: « Vobis missum fuerat verbum Dei, sed quia vos indignos iudicastis, ecce convertimur ad gentes (Act. XIII) . » Ac si dicat: Nos vineam nostram custodire voluimus, sed quia nos ipsi respuistis ad alienarum nos vinearum custodiam transmittitis. Ista quae de Synagoga diximus ad fidem conversa, dicamus modo de Ecclesia ex gentibus ad fidem vocata. « Nigra sum, sed formosa filia Hierusalem. (0573B) » Ecclesia ex gentibus veniens considerat fidelium animas quas invenit, quas et filias Hierusalem vocat. Hierusalem quippe visio pacis dicitur. Considerat quid fuit, considerat quid facta est, et confitetur praeteritas culpas ne superba sit. Confitetur praesentem vitam, ne ingrata sit, et dicit: « Nigra sum, sed formosa. » Nigra per meritum, formosa per gratiam. Nigra per vitam praeteritam, formosa per conversationem sequentem. Quomodo nigra? Sicut tabernacula Cedar. Cedar quippe tabernacula gentium fuerunt, tabernacula tenebrarum fuerunt. Et gentibus dictum est: « Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino (Eph. V) . » Quomodo formosa? Sicut pelles Salomonis. (0573C) Macerati sumus per poenitentiam, mortificati vero per poenitentiam quasi pellis in obsequium regis adducitur. Omnes per poenitentiam seipsos affligentes membra Christi se faciunt. Membra ergo Christi per poenitentiam afflicta pelles Salomonis sunt, quia mortificata caro fiunt. Sed ecce erant in Iudaea fideles, qui dedignabantur venire ad fidem gentilium. Unde et Petrum redarguunt, quod Cornelium susceperat. Unde et hic Ecclesia gentium subiungit: « Nolite me considerare quod fusca sim. » Nolite despicere gentilitatem infidelitatis meae, nolite despicere peccata priora, nolite attendere quod fui. Quare? « quia decoloravit me sol. » Sol enim decolorat, in quo arctius et districtius se imprimit. (0573D) Deus quando districtum iudicium tenet, quando districtionem suam amplius exhibet et decolorat, dum amplius fulget, quia dum districtionem subtilius exercet, districte adiudicat. Quasi enim radios suos suspendit sol, quando clementer opera nostra desiderat. Quasi districte virtutem suam exhibet, quando districte opera nostra pensat. Dicat ergo Ecclesia: Inde sum fusca, inde peccatrix, quia me sol decoloravit, quia Creator meus dum me deseruit, ego moerore lapsa sum. Sed tu, o afflicta sic destituta, quid meruisti?

Quid ex dono assecuta es? Filii matris meae pugnaverunt contra me. Filii matris sunt apostoli. Mater enim hominum Hierusalem superna est. Ipsi pugnaverunt contra Ecclesiam, dum ab infidelitate in fide praedicationis suae, quasi quibusdam lanceis confoderunt. (0574A) Unde et Paulus quasi quidam pugnator dicit (II Thess. II) . « Cogitationum consilia destruentes et omnem altitudinem extollentem se adversus scientiam Dei. » Qui altitudinem destruit utique pugnator est; isti ergo pugnatores, isti filii matris Hierusalem debellaverunt Ecclesiam ab errore suo, ut illam fundarent ad iustitiam: « Filii matris meae pugnaverunt contra me. » Et quid fecerunt pugnantes? « Posuerunt me custodem in vineis. » Vineae Ecclesiae sunt virtutes quae fructificant, quia dum depugnant in me vitia, quasi mala mea in me expugnant. Fructificationem et virtutum studia mihi dederunt, in vineis me custodem fecerunt, ut fructificationem afferrem. Post expugnationem specialiter dicat: « Vineam meam non custodivi. » Vinea Ecclesiae antiqua consuetudo erroris est. (0574B) Quem dum custos ad virtutes ponitur, deserit vineam, illam antiquam consuetudinem erroris sui. Diximus de gentilitate conversa, dicamus modo generaliter de tota simul Ecclesia, et specialiter quid de unaquaque anima sentiendum sit. Solent pravi auditores doctores suos non considerare quod sunt, sed quod fuerunt. Sani vero doctores et confitentur quod fuerunt, et proferunt quod sunt, ut nec peccatores esse abscondant, nec iterum dona velut ingrati denegent. Dicat ergo in istis Ecclesia. « Nigra sum, sed formosa. » Nigra per me, formosa per donum. Nigra de praeterito, formosa ex eo facta sum in futuris. Quomodo nigra? quomodo formosa? Nigra « sicut tabernacula Cedar, formosa sicut pelles Salomonis. » Et non est iustum ut aliquis ex praeterita vita pensetur, et non magis attendatur quod fuit, sed quod est. (0574C) Unde subiungit: « Nolite me considerare quod fusca sim, quia decoloravit me sol. » Aliquando in Scriptura sacra sol ponitur nimius aestus terrenorum desideriorum. Unde ergo fusca? Quia decoloravit me sol. Ita intelligitur: Nolite considerare quod nigra fui antea per infidelitatem, quia sol Christus de quo scriptum est: « Vobis autem timentibus nomen meum orietur sol iustitiae (Matth. IV) , » decoloravit me per fidem. « Filii matris meae pugnaverunt contra me. » In omni creatura duae creaturae rationales sunt conditae, humana et angelica. Cecidit angelus, persuasit homini. Mater enim omnis creaturae benignitas est et potentia Dei. (0574D) Nos ergo et angeli ex eo quod rationales conditi simus, quasi quamdam societatem fraternitatis habemus, quia angeli ab eadem potentia conditi sunt qua et nos. Quia tamen cadentes angeli quotidie contra nos bellum gerunt, dicit: « Filii matris meae pugnaverunt contra me. » Ecce dum pugnant isti spiritus rationes, spiritus isti filii matris dum pugnant contra animam faciunt eam terrenis rebus incumbere, actionibus saeculi vacare, res transitorias quaerere. Unde subiungit: « Posuerunt me custodem in vineis: vineam non custodivi. » Vineae enim sunt actiones terrenae. Ac si dicat: In actionibus terrenis custodem me posuerunt. Et quid? (0575A) vineam meam, id est animam meam, vitam meam, mentem meam custodire neglexi; quia, dum exterius in rerum terrenarum actione involuta sum, ab interna custodia lapsa sum, plerique ex eo se considerant quod iuxta ipsos est, non ex eo quod sunt. Iuxta ipsos sunt dignitates, iuxta ipsos interiora ministeria. Et dum custodiunt quod iuxta se habent, seipsos custodire negligunt. Dicat ergo: « Posuerunt me custodem in vineis, vineam meam non custodivi, » id est, dum exteriori custodia in actionibus saecularibus deservio, interioris custodiae sollicitudinem amisi. Sed ecce reducta anima ad gratiam Creatoris sui, iam amat, iam requirit ubi Redemptorem suum inveniat. Unde sequitur:

« Indica mihi quem diligit anima mea, ubi pascas, ubi cubes in meridie. » In meridie sol ferventior est; omnis qui in fide fervet, in amore fervet. Iste sponsus qui subter hinnulus vocatur, in corde ipsorum pascit virtutum viriditate, ait: « Indica mihi quem diligit anima mea, ubi pascas, ubi cubes in meridie. (0575B) » Quare sic quaerat ubi pascat, ubi cubet, causam reddidit inquisitionis suae. « Ne vagari incipiam post greges sodalium tuorum. » Sodales Dei sunt amici familiares, sicut sunt omnes qui bene vivunt. Sed multi apparent sodales esse, et non sunt. Multi enim doctores dum perversa doctrina suaderet, sodales quidem videbantur, sed inimici exstiterunt. Dum doctor esset Arius, Sabellius, Montanus, quasi sodales videbantur, sed dum districte discussi sunt, inimici apparuerunt. Dicat ergo: « Indica mihi quem diligit anima mea, ubi pascas, ubi cubes in meridie, ne vagari incipiam post greges sodalium tuorum. » Ac si dicat: Indica in quorum cordibus veraciter requiescas, ne vagari incipiam post greges eorum qui sodales tui videntur, id est qui familiares tui creduntur, et non sunt. (0575C) Omnes sacerdotes, omnes doctores sodales sunt quantum ad speciem; quantum vero ad vitam, multi non sunt sodales, sed adversarii sunt. Multi enim parvuli inter Ecclesiam fideles appetunt bene vivere, et volunt vitam rectitudinis tenere, considerant vitam sacerdotum qui eis praepositi sunt, et dum bene ipsi sacerdotes non vivunt, hi qui sequuntur, in errorem dilabuntur. (0575D) Unde Ecclesia quasi in eisdem parvulis et fidelibus dicit: « Indica mihi quem diligit anima mea, ubi pascas, ubi cubes in meridie, » id est vitam tibi veraciter servientium mihi indica, ut sciam ubi pascis viriditate virtutum, ut sciam ubi cubes in meridie, id est requiescis in fervore charitatis, ne dum greges sodalium tuorum aspicio, ipsa vagari incipiam, nesciens cuius verbis credere debeam, cuius magisterio uti debeam. Ecce verba sponsi redduntur ad sponsam.

« Si ignoras te, o pulchra inter mulieres, egredere, et abi post vestigia gregum tuorum, et pasce haedos tuos iuxta tabernacula pastorum. » Omnis anima nihil debet amplius curare quam ut seipsam sciat. Qui enim seipsum scit, cognovit quia ad imaginem Dei factus est. Si ad imaginem Dei factus est, non debet similitudinem iumentorum sequi, sive in luxuria, sive in appetitu praesenti devolvi. (0576A) De qua ignorantia alibi dicitur: « Homo cum in honore esset, non intellexit, comparatus est iumentis insipientibus, et similis factus est illis (Psal. XLVIII) . » Vestigia gregum sunt actiones populorum. Quae quanto multae sunt, tanto impeditae, tanto perversae. Dicatur ergo Ecclesiae: « Si ignoras te, o pulchra inter mulieres, egredere et abi post vestigia gregum et pasce haedos tuos iuxta tabernacula pastorum. » O tu quae foeda eras per ignorantiam, per fidem facta es pulchra inter aliorum animas. Quod evidenter dicitur ad electorum Ecclesiam. Si ignoras te, id est hoc ipsum quod ad imaginem meam facta es ignoras, egredere, foras exi. Si vero non cognoscis, aliquid facta es, egredere et abi post vestigia gregum. Sequere non exempla mea, sed exempla populorum. « Et pasce haedos tuos iuxta tabernacula pastorum. » Haedi nostri sunt motus carnales, haedi sunt nostrae tentationes illicitae. (0576B) « Abi post vestigia gregum, » id est discede post exempla populorum. « Et pasce haedos tuos, » id est nutri motus carnales, non iam sensus spirituales, sed motus carnales. Abires iuxta tabernacula pastorum, sive agnos pascere, id est in doctrinis magistrorum, in doctrinis apostolorum, in doctrinis prophetarum. Sive haedos pascis iuxta tabernacula pastorum pasce, ut fide voceris Christiana et non operibus, quia intra videris esse per fidem, et non intra per opera. Ecce increpasti, ecce redarguisti. Quid enim non dicis. Quid tu benigne in ea operatus es? Dic plane. Nam sequitur:

« Equitatui meo in curribus Pharaonis assimilavi te, amica mea. (0576C) » Omnes qui luxuriae, qui superbiae, qui avaritiae, qui invidiae, qui fallaciae deserviunt, adhuc sub curru Pharaonis sunt, id est sub regimine diaboli, qui quasi sub curru Pharaonis sunt. Omnis vero qui in humilitate, in castitate, in doctrina, in charitate fervet iam equus effectus est Creatoris nostri, iam in curru Dei positus est, iam sessorem Deum habet. Unde cuidam cui Dominus praesidebat dicitur: « Durum est tibi contra stimulum calcitrare (Act. IX) . » Ac si diceret: Meus equus es, iam calces contra me iactare non potes, iam tibi ego praesideo. De istis equis alibi dicitur: « Misisti in mare equos tuos, turbantes aquas multas (Habac. III) . » Habet ergo currum Deus, quia animabus sanctis praesidet, et per animas sanctas circumquaque discurrit. (0576D) Unde scriptum est: « Currus Dei decem millia (Psal. LXVII) , » et reliqua. Habet tamen currus Pharao, qui tamen currus in mari Rubro submersi sunt. Dicit ergo sponsus: « Equitatui meo in curribus Pharaonis assimilavi te. » Dum adhuc operibus daemoniacis deservires, ego te equitatui meo assimilavi: quia attendi quod per praedestinationem in te fecerim, et equis meis te comparavi. Ubi consideranda sunt Dei occulta iudicia, quam multi videntur per praedicationem, per sapientiam, per castitatem, per largitatem, per longanimitatem, equi Dei esse, et tamen occulto Dei iudicio equis Pharaonis assimilantur. (0577A) Et multi videntur per avaritiam, per superbiam, per invidiam, per luxuriam equi Pharaonis esse, et tamen occulto Dei iudicio equis Dei assimilantur, quia et illos videt de bono ad mala converti, et istos videt de malo ad bonum reduci. Sicut enim per praedestinationem multi qui equi videntur Dei, equi sunt Pharaonis per reprobam vitam quae sequitur eos: ita et per pietatem multi qui equi Pharaonis esse videntur, per sanctam vitam quam in fine suo servaturi sunt, equis Dei assimilantur. Unde blanditur et dicit: « Equitatui meo in curribus Pharaonis assimilavi te, amica mea, » id est tu adhuc in curribus Pharaonis vitiis deserviebas, sub viti s currebas, sed ego attendi quid per praedestinationem de te feci. Equitatui meo assimilavi te, id est, electis meis similem te attendi. (0577B) Ecce tandem advertis magnifice Caesar, quam in isagoge praefati sumus quod nil historialiter in hoc volumine reperitur, sed omnia allegoriarum allusionibus redolent, et dramatum decursionibus, moraliumque suavitatibus flagrant. (0577C) Quocirca suadere, imo suggerere, quanquam temere, excellentiae culminis vestri exopto, ut quia magnam solertiae sapientiam nactus, et defensionem tuitionemque sanctae Ecclesiae indeptus, ut non solum armorum suffragio in procinctu bellorum constitutus, cuneis procerum vallatus, et turmis militum constipatus, ab incursionibus exterarum gentium adversariorum protegas, verum sacrae doctrinae et intelligentiae divinarum Scripturarum devotus et sedulus persistas, ut eamdem sanctam Ecclesiam in subiectis ab internorum videlicet malignorum spirituum ancilibus Evangeliorum munitus, gladiis divinarum Scripturarum accinctus, spiculis sententiarum ornatus, defendere possis: qui semper non corpora, sed animas fidelium exstinguere quaerunt. Unde Petrus hortatur, dicens: « Vigilate, quia adversarius vester diabolus tanquam leo rugiens circuit, quaerens quem devoret; cui resistite fortes in fide (I Petr. V) . » Et ut hostis insidias antiqui cavere, et aliis praedicare vestra nobilitas docte valeat, huius voluminis, aliorumque librorum expositionibus studere congruis post dispositionem imperii horis satagas, ut merito dicere gratulabunda queat, quod istic legitur: « Introduxit me rex in cellam vinariam, ordinavit in me charitatem. (0577D) » Et illud: « Indica mihi, ubi pascas, ubi cubes in meridie, ne vagari incipiam post greges sodalium tuorum, » ut ipse sponsus, Dominus scilicet qui subter hinnulus appellatur, per custodiam tui aliorumque vigilantiam et intelligentiam sacrarum Scripturarum pascere quodammodo viriditate in vobis virtutum, et cubare in fervore charitatis dignetur. Sequitur:

« Pulchrae sunt genae tuae ut turturis. » Post oscula sancta suscepta, post omnem laetitiam retro dinumeratam, post pugnam praedictorum filiorum matris, post agnitionem sui, post curam, qualis vel a quo creata sit, post virtutem equitatui Dominico comparatam, vox Christi loquitur ad Ecclesiam. Et nunc initia pulchritudinis prae caeteris membris a genis eius nosci docemur. Et hae pro magna turturi comparantur, ut per aenigmata eius a perturbatione saeculi istius tumultuosa prolongandam ostenderet. (0578A) Haec ergo pulchritudo genarum quae castitatis rubore, et verecundiae candore decorantur, et in facie sunt corporis: nihil mirum si eorum personae qui faciem Ecclesiae exornant comparentur. Unde in genis Ecclesiae sunt Patres antiqui, qui in ipsa honoris facie primi consistunt atque martyrii decore rubent. Turturi vero Ecclesia propter varietatem diversorum bonorum, sive castitatem comparatur virtutum. Quae avis sola prae caeteris avibus remota a frequentia hominum diligit incolere loca secreta, et ibi constituit nidum, educat pullos ubi hostis eius aut nunquam, aut vix habet accessum. (0578B) Sic nimirum sancti Patres, sic anima sancta et fidelis, quae amica appellatur a verbo Dei, quo utique fugiendo malorumque consortia respuendo, quidquid pretiosum in praesenti cernitur vita, eo modo cognoscitur coelestem facere prolem, doctrinae suae sermone genitam et vitae exemplo nutritam transmittit ad coelum. Nam turtur, sicut in praefatione praelibavimus, tantae castitatis ab eis qui naturas avium descripserunt narratur, ut praeter unum coniugem nesciat. De quibus si alter casu defectus erit, alteri iam nunquam alia societur, sed in omni vita proprium coniugem amissum desiderando requirit. Cui per castitatis et verecundiae decorem, Ecclesia in genarum pulchritudine congrue comparatur. Ait enim: « Pulchrae sunt genae tuae sicut turturis. » Ac si a Christo dicatur: Tanta te varietate virtutum decoravi, ut castitatem promissae mihi fidei nulla pravorum doctorum seductione corrumperes. (0578C) Haec quidem secundum historiae ordinem dicta sunt, sed secundum opinionem aliquorum praecelsior sensus in hac comparatione latere dicitur. Nam quibusdam videtur illius turturis pulchritudinis genas Ecclesiae comparari, de qua in Psalmo dicitur: « Etenim passer invenit sibi domum, et turtur nidum sibi ubi reponat pullos suos (Psal. LXXXIII) . » Ubi figuram Spiritus sancti in passere, et immaculatae carnis assumptae in turture nominatam, nemo sapiens ignorabit. Tunc videlicet Ecclesia in genis quae omnibus in propatulo sunt, a bonis et malis ab utroque pulchra laudatur, quando assumpti hominis Christi per castitatis maxima bona quantulumcunque in similitudine traxerit. Tunc pulcherrimum totum Ecclesiae corpus cernitur, ut cum verecundus genarum aspectus per pudicitiae gloriam ab impiis admiratur. (0578D) Tunc enim magnae virtutis ab hostibus suis castitas probatur, cum eam impugnantes vincere non poterunt. Nam sicut membra quae sunt in capite, si pulchra fuerint, caeterorum membrorum quae vestibus conteguntur foeditatem excusant: ita et illa quae per sacerdotalem honorem membra capitis Ecclesiae esse noscuntur, plebis negligentiae foeditatem sua castitate decorant. Et e contrario nil tam deforme, tam abiectum in Ecclesiae corpore, nisi cum in supradictis membris turpissima vita vel fama cernitur. (0579A) Et quia sancta Ecclesia in suis praesulibus et doctoribus castitate et varietate virtutum, turturis, id est Christi imaginem imitatur, necessario ab ipso laudatur dicendo: « Quam pulchrae sunt genae tuae sicut turturis. » Sequitur: « Collum tuum sicut monilia. Murenulas aureas faciemus tibi vermiculatas argento. » In collo videntur laudari, qui verbo aedificationis caeteros instruunt ad salutem qui spiritualem cibum sermonis ad membra corporis Christi, quibus credulitas sola suffragatur quocunque interpretando transmittunt, qui per doctrinam auream et per exemplum vitae gemmeum in Ecclesiae collo ostenduntur. Monili namque gemmarum ornatus dignoscitur. Sed ut pulchrior fiat earum aspectus auri materiam necessariam habent, per quae connexae in suo teneantur loco. (0579B) Hoc et ipsum naturae nostrae ingenium, quod in similitudinem gemmae de lapideo corde exciditur, necessarium habet fulgentissimum sancti Spiritus adiumentum, per quem Novi et Veteris Testamenti verba legis divinae, quae pronuntiaverunt vel ostenderunt Salvatorem mundi venisse, cum catenata quasi una veritatis catenula sermo effectus, gemmeis animarum transactus mentibus per concordiam fidei, per unanimitatis sensum Ecclesiae collum