Aristoteles_cps99, Analytica posteriora, 1, 2HOME > '������������������������' in 'Aristoteles, Analytica posteriora, 1, 2'
Aristoteles, Analytica posteriora, 1, CAPUT 1 <<<     >>> CAPUT 3hide dictionary links

(183) CAPUT 2

Ἐπίστασθαι δὲ οἰόμεθ᾿ ἕκαστον ἁπλῶς, ἀλλὰ μὴ τὸν σοφιστικὸν
τρόπον
τὸν κατὰ συμβεβηκός, ὅταν τήν τ᾿ αἰτίαν
οἰώμεθα
γινώσκειν δι᾿ ἣν τὸ πρᾶγμά ἐστιν, ὅτι ἐκείνου αἰτία
ἐστί,
καὶ μὴ ἐνδέχεσθαι τοῦτ᾿ ἄλλως ἔχειν. Δῆλον τοίνυν
ὅτι
τοιοῦτόν τι τὸ ἐπίστασθαί ἐστι· καὶ γὰρ οἱ μὴ ἐπιστάμενοι
καὶ
οἱ ἐπιστάμενοι οἱ μὲν οἴονται αὐτοὶ οὕτως
ἔχειν,
οἱ δ᾿ ἐπιστάμενοι καὶ ἔχουσιν, ὥστε οὗ ἁπλῶς ἐστὶν
ἐπιστήμη,
τοῦτ᾿ ἀδύνατον ἄλλως ἔχειν. Εἰ μὲν οὖν καὶ ἕτερός
ἐστι
τοῦ ἐπίστασθαι τρόπος, ὕστερον ἐροῦμεν, φαμὲν δὲ
καὶ
δι᾿ ἀποδείξεως εἰδέναι. Ἀπόδειξιν δὲ λέγω συλλογισμὸν
ἐπιστημονικόν.
Ἐπιστημονικὸν δὲ λέγω καθ᾿ ὃν τῷ ἔχειν
αὐτὸν
ἐπιστάμεθα. Εἰ τοίνυν ἐστὶ τὸ ἐπίστασθαι οἷον
ἔθεμεν,
ἀνάγκη καὶ τὴν ἀποδεικτικὴν ἐπιστήμην ἐξ ἀληθῶν
τ᾿
εἶναι καὶ πρώτων καὶ ἀμέσων καὶ γνωριμωτέρων καὶ προτέρων
καὶ
αἰτίων τοῦ συμπεράσματος· οὕτω γὰρ ἔσονται καὶ (184) αἱ ἀρχαὶ οἰκεῖαι τοῦ δεικνυμένου. Συλλογισμὸς μὲν γὰρ
ἔσται
καὶ ἄνευ τούτων, ἀπόδειξις δ᾿ οὐκ ἔσται· οὐ γὰρ
ποιήσει
ἐπιστήμην. Ἀληθῆ μὲν οὖν δεῖ εἶναι, ὅτι οὐκ ἔστι
τὸ
μὴ ὂν ἐπίστασθαι, οἷον ὅτι διάμετρος σύμμετρος. Ἐκ
πρώτων
δ᾿ ἀναποδείκτων, ὅτι οὐκ ἐπιστήσεται μὴ ἔχων ἀπόδειξιν
αὐτῶν·
τὸ γὰρ ἐπίστασθαι ὧν ἀπόδειξίς ἐστι μὴ κατὰ
συμβεβηκός,
τὸ ἔχειν ἀπόδειξίν ἐστιν. Αἴτιά τε καὶ γνωριμώτερα
δεῖ
εἶναι καὶ πρότερα, αἴτια μὲν ὅτι τότε ἐπιστάμεθα
ὅταν
τὴν αἰτίαν εἰδῶμεν, καὶ πρότερα, εἴπερ αἴτια, καὶ
προγινωσκόμενα
οὐ μόνον τὸν ἕτερον τρόπον τῷ ξυνιέναι,
ἀλλὰ
καὶ τῷ εἰδέναι ὅτι ἔστιν. Πρότερα δ᾿ ἐστὶ καὶ γνωριμώτερα
διχῶς·
οὐ γὰρ ταὐτὸν πρότερον τῇ φύσει καὶ πρὸς
ἡμᾶς
πρότερον, οὐδὲ γνωριμώτερον καὶ ἡμῖν γνωριμώτερον.
Λέγω
δὲ πρὸς ἡμᾶς μὲν πρότερα καὶ γνωριμώτερα τὰ ἐγγύτερον
τῆς
αἰσθήσεως, ἁπλῶς δὲ πρότερα καὶ γνωριμώτερα
τὰ
πορρώτερον. Ἔστι δὲ πορρωτάτω μὲν τὰ καθόλου μάλιστα,
ἐγγυτάτω
δὲ τὰ καθ᾿ ἕκαστα· καὶ ἀντίκειται ταῦτ᾿
ἀλλήλοις.
Ἐκ πρώτων δ᾿ ἐστὶ τὸ ἐξ ἀρχῶν οἰκείων· ταὐτὸ
γὰρ
λέγω πρῶτον καὶ ἀρχήν. Ἀρχὴ δ᾿ ἐστὶν ἀποδείξεως
πρότασις
ἄμεσος, ἄμεσος δὲ ἧς μή ἐστιν ἄλλη προτέρα.
Πρότασις
δ᾿ ἐστὶν ἀποφάνσεως τὸ ἕτερον μόριον, ἓν καθ᾿
ἑνός,
διαλεκτικὴ μὲν ὁμοίως λαμβάνουσα ὁποτερονοῦν, ἀποδεικτικὴ
δὲ
ὡρισμένως θάτερον, ὅτι ἀληθές. Ἀπόφανσις
δὲ
ἀντιφάσεως ὁποτερονοῦν μόριον. Ἀντίφασις δὲ ἀντίθεσις
ἧς
οὐκ ἔστι μεταξὺ καθ᾿ αὑτήν. Μόριον δ᾿ ἀντιφάσεως τὸ
μὲν
τὶ κατά τινος κατάφασις, τὸ δὲ τὶ ἀπό τινος ἀπόφασις.
Ἀμέσου
δ᾿ ἀρχῆς συλλογιστικῆς θέσιν μὲν λέγω ἣν μὴ ἔστι
δεῖξαι,
μηδ᾿ ἀνάγκη ἔχειν τὸν μαθησόμενόν τι· ἣν δ᾿ ἀνάγκη
ἔχειν
τὸν ὁτιοῦν μαθησόμενον, ἀξίωμα· ἔστι γὰρ ἔνια τοιαῦτα·
τοῦτο
γὰρ μάλιστ᾿ ἐπὶ τοῖς τοιούτοις εἰώθαμεν ὄνομα (185) λέγειν. Θέσεως δ᾿ μὲν ὁποτερονοῦν τῶν μορίων τῆς ἀποφάνσεως
λαμβάνουσα,
οἷον λέγω τὸ εἶναί τι τὸ μὴ εἶναί
τι,
ὑπόθεσις, δ᾿ ἄνευ τούτου ὁρισμός. γὰρ ὁρισμὸς
θέσις
μέν ἐστι· τίθεται γὰρ ἀριθμητικὸς μονάδα τὸ ἀδιαίρετον
εἶναι
κατὰ τὸ ποσόν· ὑπόθεσις δ᾿ οὐκ ἔστι· τὸ γὰρ
τί
ἐστι μονὰς καὶ τὸ εἶναι μονάδα οὐ ταὐτόν.

Ἐπεὶ δὲ δεῖ πιστεύειν τε καὶ εἰδέναι τὸ πρᾶγμα τῷ τοιοῦτον
ἔχειν
συλλογισμὸν ὃν καλοῦμεν ἀπόδειξιν, ἔστι δ᾿ οὗτος
τῷ
τάδ᾿ εἶναι ἐξ ὧν συλλογισμός, ἀνάγκη μὴ μόνον
προγινώσκειν
τὰ πρῶτα, πάντα ἔνια, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον·
ἀεὶ
γὰρ δι᾿ ὑπάρχει ἕκαστον, ἐκεῖνο μᾶλλον ὑπάρχει, οἷον
δι᾿
φιλοῦμεν, ἐκεῖνο φίλον μᾶλλον. Ὤστ᾿ εἴπερ ἴσμεν
διὰ
τὰ πρῶτα καὶ πιστεύομεν, κἀκεῖνα ἴσμεν τε καὶ πιστεύομεν
μᾶλλον,
ὅτι δι᾿ ἐκεῖνα καὶ τὰ ὕστερον. Οὐχ οἷόν τε
δὲ
πιστεύειν μᾶλλον ὧν οἶδεν, μὴ τυγχάνει μήτε εἰδὼς
μήτε
βέλτιον διακείμενος εἰ ἐτύγχανεν εἰδώς. Συμβήσεται
δὲ
τοῦτο, εἰ μή τις προγνώσεται τῶν δι᾿ ἀπόδειξιν πιστευόντων·
μᾶλλον
γὰρ ἀνάγκη πιστεύειν ταῖς ἀρχαῖς πάσαις
τισὶ τοῦ συμπεράσματος. Τὸν δὲ μέλλοντα ἕξειν τὴν ἐπιστήμην
τὴν
δι᾿ ἀποδείξεως οὐ μόνον δεῖ τὰς ἀρχὰς μᾶλλον
γνωρίζειν
καὶ μᾶλλον αὐταῖς πιστεύειν τῷ δεικνυμένῳ, ἀλλὰ
μηδ᾿
ἄλλο αὐτῷ πιστότερον εἶναι μηδὲ γνωριμώτερον τῶν
ἀντικειμένων
ταῖς ἀρχαῖς, ἐξ ὧν ἔσται συλλογισμὸς τῆς
ἐναντίας
ἀπάτης, εἴπερ δεῖ τὸν ἐπιστάμενον ἁπλῶς ἀμετάπειστον
εἶναι.


HOME > '������������������������' in 'Aristoteles, Analytica posteriora, 1, 2'
630w 2.9333021640778 s